Xây dựng môi trường học đường lành mạnh, không khói thuốc

Đa dạng phương thức truyền thông

Trong môi trường học đường, mỗi thầy cô không chỉ truyền đạt kiến thức, mà còn là tấm gương sống, là người truyền cảm hứng về lối sống lành mạnh, trách nhiệm với bản thân và cộng đồng. Chính bởi vậy, truyền thông giáo dục phòng, chống tác hại thuốc lá trong trường học không đơn thuần là tuyên truyền, mà là một quá trình gieo mầm giá trị sống giúp học sinh hiểu, tin tưởng.

Theo Phó Hiệu trưởng Trường THCS Đống Đa (Hà Nội) Đào Thị Cúc, hành vi sử dụng thuốc lá đang lan rộng ở giới trẻ, trong đó, tỷ lệ hút thử thuốc lá cao ở nhóm học sinh 13 - 15 tuổi. Tình trạng này đã ảnh hưởng tới sức khoẻ, nhân cách học sinh cũng như môi trường học đường.

Để phòng chống tác hại thuốc lá, Trường THCS Đống Đa đã truyền thông bằng nhiều hình thức phong phú, gần gũi như làm clip, vẽ tranh…. Bên cạnh đó, trường tích hợp giáo dục vào các môn học, phát động phong trào “Học sinh nói không với thuốc lá điện tử”; phối hợp với địa phương trong việc kiểm tra hành chính.... Đặc biệt, muốn công tác truyền thông đạt hiệu quả tốt, cần nói bằng ngôn ngữ “tuổi teen”. Song song đó, cần sự phối hợp đa chiều giữa nhà trường - gia đình - xã hội. Nhờ cách tiếp cận này, nhà trường đã duy trì “Trường lớp sạch khói” suốt nhiều năm.

Với Trường THCS Nguyễn Du (tỉnh Thái Nguyên, việc ứng dụng công nghệ thông tin và mạng xã hội trong truyền thông phòng, chống thuốc lá học đường được triển khai mạnh mẽ.

Nhà giáo Phùng Thị Thu Trang – Phó Hiệu trưởng nhà trường cho biết, cũng như nhiều đơn vị khác trên cả nước, Trường THCS Nguyễn Du đã sử dụng mạng xã hội như fanpage, zalo, facebook và công nghệ AI để tuyên truyền tác hại của thuốc lá. Cụ thể, các đơn vị phân tích dữ liệu bằng công cụ số về thực trạng hút thuốc lá của học sinh, tăng cường hoạt động tuyên truyền trong dạy học và trải nghiệm, như tham gia trồng cây, thiết kế sản phẩm STEM, dự án tại địa phương hoặc trường học về phòng chống tác hại thuốc lá…; qua đó truyền thông điệp phòng chống tác hại của thuốc lá đến giáo viên và học sinh.

Chia sẻ về cách thức truyền thông phòng chống tác hại của thuốc lá trong trường học, thầy Cao Lê Quang - giáo viên mỹ thuật Trường THCS Đặng Văn Ngữ (TP Huế) đề cao vai trò của giáo dục giá trị sống - kỹ năng sống đối với học sinh; qua đó, giúp các em không những tăng hiểu biết mà còn trở thành tuyên truyền viên tích cực trong công tác phòng chống tác hại các loại thuốc lá.

Nhà giáo Cao Lê Quang cũng nêu 3 phương pháp giáo dục hiệu quả trong nhà trường hướng, như: tích hợp trong các môn học, thông qua hoạt động trải nghiệm và tăng cường công tác phối hợp giữa nhà trường – gia đình – xã hội.

“Cha mẹ cần làm gương, không hút thuốc trong nhà. Nhà trường phối hợp cùng lực lượng y tế, đoàn thể, công an địa phương tổ chức tuyên truyền, hỗ trợ học sinh có nguy cơ sử dụng thuốc lá điện tử Khi hiểu đúng và sống đúng, học sinh không chỉ tránh xa thuốc lá, mà còn lan tỏa thông điệp tích cực đến bạn bè, người thân; từ đó xây dựng được một thế hệ học sinh khỏe mạnh, năng động, văn minh – nói không với thuốc lá, nói có với sức khỏe, ước mơ một tương lai tươi sáng”, nhà giáo Cao Lê Quang nói.

Tuyên truyền thường xuyên và có chiều sâu

Báo cáo của WHO năm 2021, sử dụng thuốc lá đã và đang gây ra gánh nặng bệnh tật và tử vong sớm tại Việt Nam, với hơn 100.000 ca tử vong do thuốc lá mỗi năm (trong đó 84.500 người tử vong/năm do hút thuốc chủ động và 18.800 người tử vong do tiếp xúc thụ động với khói thuốc).

Tại hội thảo giáo dục, truyền thông về phòng, chống tác hại thuốc lá trong trường học ngày 5/11, ThS.BS Phan Thị Hải – Phó Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế) cho biết, thời gian qua Quỹ đã phối hợp Bộ GD&ĐT và các địa phương triển khai nhiều hoạt động phòng, chống thuốc lá trong học sinh, sinh viên. Hàng nghìn buổi truyền thông trực tiếp được tổ chức tại trường học; nhiều tài liệu, video, bài giảng được xây dựng và phổ biến; các cuộc thi, chương trình ngoại khóa và mô hình “Trường học không khói thuốc” được duy trì thường xuyên.

Bộ GD&ĐT cũng tổ chức tập huấn cho giáo viên sử dụng tài liệu lồng ghép nội dung phòng, chống tác hại thuốc lá trong giảng dạy. Việc này góp phần đổi mới phương pháp truyền đạt, giúp giáo viên có thêm công cụ và kỹ năng để giáo dục học sinh một cách trực quan, dễ hiểu. Báo cáo 10 năm thi hành Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá cho thấy tỷ lệ hút thuốc ở thanh thiếu niên giảm rõ rệt: nhóm 13–17 tuổi giảm từ 5,36% (2013) xuống 2,78% (2019); nhóm 13–15 tuổi giảm từ 2,5% (2014) xuống 1,9% (2022).

Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đang gia tăng nhanh, đe dọa phá vỡ kết quả đã đạt được. Nhà báo Triệu Ngọc Lâm – Tổng Biên tập Báo Giáo dục & Thời đại nhấn mạnh vai trò đặc biệt của nhà trường: mỗi bài giảng, mỗi câu chuyện có thể trở thành “vaccine ý thức” giúp học sinh hiểu tác hại thuốc lá và tự bảo vệ mình. Mỗi giáo viên cần là “đại sứ truyền thông” về lối sống lành mạnh.

Tại Phú Thọ, mô hình “Trường học không khói thuốc” được triển khai đồng bộ: 100% trường có quy chế cấm hút thuốc; giáo viên và học sinh ký cam kết; hoạt động truyền thông diễn ra thường xuyên. Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Nguyễn Quang Minh cho rằng việc nêu gương của giáo viên, phối hợp với phụ huynh và tổ chức xã hội, cùng kiểm tra – khen thưởng minh bạch là yếu tố quan trọng. Ông cũng đề xuất tăng cường truyền thông tập trung vào thuốc lá điện tử, phát huy học sinh làm tuyên truyền viên, kiểm soát nguồn cung quanh trường, thiết lập chỉ số “Trường học không khói thuốc” để đánh giá và khen thưởng định kỳ, góp phần xây dựng môi trường học đường lành mạnh.