Xây dựng đội ngũ cán bộ tư tưởng xứng tầm

1. Trong bối cảnh khoa học, công nghệ phát triển mạnh mẽ như hiện nay, người dân ngoài tiếp xúc nguồn tin chính thống từ với báo chí, còn tiếp cận thông tin qua mạng xã hội, các nền tảng video, các cộng đồng trực tuyến, những người có ảnh hưởng và ngày càng nhiều nội dung do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra. Bởi vậy, thông tin thật, giả, đúng, sai, nửa đúng, nửa sai có thể đan xen.

Các thế lực chống phá Đảng, Nhà nước và khối đại đoàn kết dân tộc cũng tận dụng chính môi trường thông tin đa dạng để xuyên tạc, cắt ghép, bóp méo sự thật, khai thác những vụ việc nhạy cảm, khoét sâu những băn khoăn có thật trong xã hội để tạo ra cách hiểu sai lệch. Nhưng thực tiễn cũng cho thấy, không phải mọi hoài nghi hay phản biện đều là chống phá. Người làm công tác tư tưởng càng phải có khả năng phân biệt đâu là vấn đề cần giải thích, đâu là ý kiến cần lắng nghe, đâu là thông tin sai trái cần bác bỏ và đâu là hành vi vi phạm cần xử lý theo quy định. Nói cách khác, công tác tư tưởng càng phải dựa trên sự thật, lý lẽ, đối thoại và sức thuyết phục.

Chính Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 22-8-2026 của Bộ Chính trị về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới đã thẳng thắn chỉ ra những hạn chế hiện nay: Phương thức công tác tư tưởng ở một số nơi chậm đổi mới, tư duy “quản lý thông tin” còn phổ biến; năng lực dẫn dắt nhận thức xã hội, củng cố niềm tin còn hạn chế; đội ngũ cán bộ chưa đồng đều về năng lực. Đó không chỉ là những hạn chế cần khắc phục mà còn là lời nhắc nhở rằng cần thay đổi tư duy để giải quyết những vấn đề tư tưởng trong tình hình mới.

Nghị quyết số 25-NQ/TW xác định rõ, cấp ủy, tổ chức Đảng, trước hết là người đứng đầu, trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo và chịu trách nhiệm về công tác tư tưởng, không “khoán trắng” cho cơ quan chuyên trách. Đồng thời, trách nhiệm lãnh đạo, chỉ đạo công tác tư tưởng và trách nhiệm nêu gương được đưa vào kiểm điểm, đánh giá, xếp loại tổ chức Đảng, đảng viên và cán bộ hằng năm.

Đây là một yêu cầu có ý nghĩa rất sâu sắc. Bởi, nếu coi công tác tư tưởng chỉ là việc của cơ quan tuyên giáo thì dễ dẫn đến tình trạng có việc liên quan đến tư tưởng mới tìm đến cán bộ chuyên trách về tư tưởng để giải quyết; trong khi trên thực tế, mọi quyết định lãnh đạo, mọi chính sách, mọi hành động của bộ máy đều có tác động đến tư tưởng và niềm tin của nhân dân.

Một chính sách được chuẩn bị tốt nhưng giải thích không đầy đủ có thể tạo ra băn khoăn. Một vấn đề ở cơ sở không được giải quyết kịp thời, thấu đáo có thể dẫn đến tích tụ thành tâm lý bức xúc. Một cán bộ phát ngôn thiếu chuẩn mực có thể làm suy giảm uy tín của cả cơ quan. Ngược lại, một quyết sách đúng được công khai, minh bạch, đối thoại đầy đủ và tổ chức thực hiện hiệu quả chính là một hình thức của công tác tư tưởng có sức thuyết phục mạnh mẽ.

Vì thế, cấp ủy không chỉ phải “giao nhiệm vụ” cho cán bộ làm công tác tư tưởng, mà phải xây dựng đội ngũ này đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ ngày càng cao trong tình hình mới. Đó là lựa chọn đúng người; bố trí đúng việc; tạo điều kiện học tập, rèn luyện; đưa cán bộ vào thực tiễn; đánh giá bằng kết quả công việc; đồng thời bảo vệ những người dám nói thẳng, dám đấu tranh, dám chịu trách nhiệm.

2. Nghị quyết số 25-NQ/TW của Bộ Chính trị yêu cầu xây dựng khung năng lực và tiêu chuẩn chức danh cán bộ làm công tác tư tưởng theo từng cấp, từng lĩnh vực; đổi mới tuyển chọn, đào tạo, bồi dưỡng, luân chuyển, bố trí, sử dụng theo khung năng lực. Nghị quyết cũng đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% cấp xã có cán bộ chuyên trách công tác tư tưởng, 100% cán bộ làm công tác tư tưởng các cấp được tập huấn, bồi dưỡng hằng năm và toàn Đảng có 4.000-6.000 cán bộ tuyên giáo nòng cốt được đào tạo chuyên sâu. Những con số ấy cho thấy, yêu cầu không chỉ là “có người làm”, mà phải có đội ngũ chuyên nghiệp, được chuẩn hóa và không ngừng nâng cao chất lượng.

Nhưng nếu chỉ trông chờ vào tổ chức đào tạo thì vẫn chưa đủ. Yêu cầu mới đối với đội ngũ cán bộ làm công tác tư tưởng phải bắt đầu từ một yêu cầu mới đối với chính mỗi cán bộ: Tự học, tự rèn luyện, tự nâng cấp mình. Không ai có thể thay cán bộ làm công tác tư tưởng đọc thêm một cuốn sách. Không ai có thể thay họ đi xuống cơ sở. Không ai có thể thay họ học cách sử dụng công nghệ mới, tìm hiểu dữ liệu, quan sát xã hội, lắng nghe người dân và tự kiểm chứng những điều mình tưởng rằng mình đã biết.

Đặc biệt, cùng với năng lực hiểu sâu nghị quyết, người làm công tác tư tưởng cần phải học để hiểu cuộc sống. Học lý luận để nhìn ra bản chất vấn đề. Học lịch sử để hiểu căn nguyên của những vấn đề hôm nay. Học pháp luật để nói đúng và có căn cứ. Học kinh tế, văn hóa, xã hội, công nghệ để không trở thành người đứng ngoài những biến đổi của đời sống. Học kỹ năng truyền thông để biết một vấn đề phức tạp phải được giải thích như thế nào để người dân có thể hiểu.

Và phải học cả cách lắng nghe. Người làm công tác tư tưởng không thể chỉ quen với việc nói. Muốn thuyết phục người khác, trước hết phải biết lắng nghe người khác để hiểu được họ đang nghĩ gì, lo gì, cần gì và vì sao họ chưa đồng thuận. Chính vì lẽ đó, Nghị quyết số 25-NQ/TW đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương thức nắm, phân tích, dự báo, cảnh báo sớm tình hình tư tưởng, dư luận xã hội; kết hợp điều tra xã hội học, nắm trực tiếp từ cơ sở với phân tích dữ liệu số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn.

Điều đó đặt ra một yêu cầu cụ thể là: Cán bộ làm công tác tư tưởng của thời đại mới phải biết làm việc với cả con người và dữ liệu, cả thực tiễn và công nghệ, cả lý luận và đời sống. Nếu không chủ động tự nâng cấp mình thì dễ xảy ra nghịch lý: Công chúng đang bước vào một môi trường thông tin mới, còn người làm công tác tư tưởng vẫn sử dụng phương thức của một môi trường đã cũ để tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước.

3. Trong Nghị quyết số 25-NQ/TW, Bộ Chính trị đã đặt công tác tư tưởng trong một yêu cầu mới về chất: Chuyển trọng tâm từ “quản lý thông tin” sang “dẫn dắt nhận thức xã hội, củng cố niềm tin của nhân dân, tạo đồng thuận xã hội”; thực hiện công tác tư tưởng theo phương châm “Chủ động - Sắc bén - Thuyết phục - Hiệu quả”.

Bốn từ “Chủ động - Sắc bén - Thuyết phục - Hiệu quả” có thể được xem như một bộ tiêu chuẩn để mỗi cán bộ làm công tác tư tưởng tự soi vào chính mình. Chủ động là không chờ vấn đề trở thành điểm nóng mới vào cuộc; không chờ thông tin sai lan rộng mới phản bác; không chờ dư luận đặt câu hỏi mới tìm cách giải thích. Chủ động là phải bắt đầu từ khả năng dự báo. Sắc bén là nhìn thấy bản chất phía sau hiện tượng; phân biệt được vấn đề thật với thông tin nhiễu; nhận diện được đâu là phản biện cần tiếp thu, đâu là thông tin sai lệch cần làm rõ, đâu là hành vi cố tình xuyên tạc. Thuyết phục là không đồng nhất công tác tư tưởng với việc nói thật nhiều. Một lập luận đúng nhưng trình bày khô cứng, thiếu dữ liệu, thiếu sự đồng cảm thì chưa chắc tạo được đồng thuận. Sức thuyết phục phải đến từ sự thật, lý lẽ, sự minh bạch, khả năng đối thoại và chính uy tín của người nói. Hiệu quả là thước đo cuối cùng.

Không thể đánh giá công tác tư tưởng chỉ bằng số cuộc hội nghị, số tài liệu được phát hành hay số tin, bài được đăng tải. Phải nhìn vào việc nhận thức có chuyển biến không, niềm tin có được củng cố không, đồng thuận có được tạo lập không, những vấn đề tư tưởng có được giải quyết từ sớm, từ cơ sở không?

Đặc biệt, trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, “chống” không thể tách rời “xây”. Nghị quyết số 25-NQ/TW đã nêu rõ, phải lấy “xây” làm gốc, lấy “chống” làm nhiệm vụ thường xuyên, lấy thuyết phục làm phương thức chủ đạo. Bởi sức đề kháng tốt nhất trước thông tin xấu độc không chỉ là phản bác sau khi nó xuất hiện, mà là xây dựng một môi trường thông tin lành mạnh, một xã hội có khả năng phân biệt đúng - sai và một niềm tin được hình thành trên nền tảng của sự thật và hiệu quả thực tiễn.

Công tác tư tưởng được xác định là nhiệm vụ “đi trước mở đường, đi cùng trong tổ chức thực hiện và đi sau tổng kết thực tiễn, củng cố niềm tin”. Muốn đi trước, người làm công tác tư tưởng phải nỗ lực đi trước trong nhiều lĩnh vực. Đi trước trong học tập. Đi trước trong nắm bắt thực tiễn. Đi trước trong làm chủ khoa học, công nghệ. Đi trước trong nhận diện những vấn đề mới. Đi trước trong khả năng đối thoại. Và quan trọng hơn là đi trước trong tự đổi mới chính mình. Đó vừa là trách nhiệm của cấp ủy, vừa là trách nhiệm của từng cán bộ.

Cấp ủy phải biết chọn người, giao việc, đào tạo, sử dụng và bảo vệ người làm công tác tư tưởng. Phải coi xây dựng đội ngũ này là một bộ phận của xây dựng năng lực lãnh đạo, năng lực cầm quyền. Bởi công tác tư tưởng không đứng bên ngoài công việc lãnh đạo; nó hiện diện trong từng chủ trương, từng quyết sách và từng kết quả tổ chức thực hiện...

Trong bối cảnh xã hội phát triển không ngừng, Nghị quyết số 25-NQ/TW cũng đặt ra một tầm nhìn xa: Đến năm 2045 và xa hơn, công tác tư tưởng trở thành năng lực nội sinh của Đảng và của cả dân tộc, chủ động định hình nhận thức xã hội, vững vàng trước mọi biến động của môi trường thông tin. Để đạt tới tầm nhìn ấy, không thể chỉ xây dựng những hệ thống dữ liệu hiện đại, những nền tảng công nghệ mới hay những quy trình ngày càng hoàn chỉnh. Xét cho cùng, chúng ta vẫn cần con người vận hành tất cả những điều đó.

Vì thế, xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác tư tưởng xứng tầm là đòi hỏi cấp thiết, cấp bách hiện nay. Đó chính là xây dựng năng lực để Đảng chủ động định hình nhận thức xã hội, củng cố niềm tin và tạo đồng thuận trong một thời đại mà cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng diễn ra từng ngày, từng giờ.

Và trong cuộc đua với tốc độ của thông tin, người làm công tác tư tưởng không thể chỉ cố gắng theo kịp sự thay đổi. Chúng ta phải chủ động đi trước sự thay đổi một bước.