Xã Phú Xuyên: Gìn giữ nét đẹp văn hóa cổng làng

Biểu tượng văn hóa của làng quê

Nằm ven sông Hồng, xã Phú Xuyên mang đậm nét văn hóa đặc trưng của vùng Đồng bằng Bắc Bộ. Tại đây, gần như ở mỗi thôn xóm đều có cây đa, bến nước, sân đình và cả những cổng làng trở thành biểu tượng văn hóa của làng quê, để rồi ai đi xa cũng nhớ, người ở lại thêm yêu mến, gắn bó với quê hương mình.

Trên tuyến đường Cửa Làng ở thôn Thao Chính có cổng làng đầu thôn được xây dựng từ năm 1947 khá nguy nga, đồ sộ. Theo nhiều người dân địa phương, gần 8 thập kỷ trôi qua, cổng làng được xây dựng bằng gạch, nét kiến trúc, chạm khắc tinh xảo vẫn còn nguyên vẹn, phủ lớp rêu phong của thời gian, trở thành biểu tượng văn hoá, niềm tự hào của mọi người.

“Cổng làng gắn bó mật thiết với đời sống, sinh hoạt văn hóa của người dân trong vùng. Nơi đây không chỉ là lối ra vào mà còn lưu giữ nhiều ký ức đẹp của những buổi chiều bình yên, rộn ràng tiếng nói cười của người già, trẻ nhỏ. Với những ai đi xa, mỗi lần về đến cổng làng cũng chính là đã về với ngôi nhà, làng quê gần gũi, thân thương, gợi lại nhiều cảm xúc”, chị Thái Thị Bích Thủy ở xã Phú Xuyên cho biết.

Với những giá trị lịch sử, văn hóa truyền thống, cổng làng trở thành biểu tượng, niềm tự hào của bao thế hệ người dân. Trong dòng chảy của công cuộc đổi mới, các tuyến đường được nâng cấp, mở rộng, nhiều khu dân cư mới, công trình hiện đại mọc lên thay thế kiến trúc cũ, trong đó có cổng làng.

Cổng làng mới thường được thiết kế, xây dựng rộng và cao lớn hơn so với cổng làng cổ. Trên cổng làng xây mới, các họa tiết, hoa văn được làm một cách công phu, nổi bật nơi không gian đầu làng. Đặc biệt, vào dịp Tết Nguyên đán hoặc mùa lễ hội, cổng làng được trang trí, treo cờ rực rỡ, tạo không khí rộn ràng, vui tươi đối với người dân, du khách.

“Ngoài một số cổng làng cổ được gìn giữ, bảo tồn, hiện nay, hầu hết các cổng làng đã được xây mới theo kiến trúc cổ. Điều đó cũng phù hợp với việc nâng cấp, mở rộng các tuyến đường, tạo nên vẻ đẹp gần gũi của làng quê giữa nhịp sống hiện đại. Các cổng làng xây mới thiết kế rộng, hoành tráng và được trang trí cờ hoa, khẩu hiệu rực rỡ, đó là xu thế tất yếu khẳng định sự phát triển, đổi mới của quê hương”, ông Nguyễn Văn Sơn ở xã Phú Xuyên cho biết.

Cổng làng trước làn sóng đô thị hóa

Mỗi cổng làng ở xã Phú Xuyên mang một nét kiến trúc riêng, bởi có cổng làng được xây dựng cách đây hàng chục năm, lại có những cổng làng mới được đầu tư xây dựng sau này. Điểm chung của các cổng làng đều được chạm khắc tinh xảo và có các câu đối mang ý nghĩa giáo dục con người sống nhân nghĩa, đoàn kết và yêu quê hương.

Không chỉ giữ gìn kiến trúc, người dân xã Phú Xuyên còn lưu giữ những giá trị văn hóa gắn với không gian cổng làng. Đây là nơi diễn ra nhiều hoạt động cộng đồng, đón khách trong các dịp lễ hội, nơi con em xa quê trở về sum họp mỗi dịp Tết Nguyên đán... Hình ảnh cổng làng vì thế trở thành điểm kết nối giữa quá khứ và hiện tại, góp phần nuôi dưỡng tình yêu quê hương trong mỗi người dân.

Những năm gần đây, ở xã Phú Xuyên các tuyến đường được nâng cấp, mở rộng, cảnh quan môi trường được chỉnh trang. Trong đó, xã luôn lựa chọn phương án bảo tồn cổng làng như một điểm nhấn văn hóa. Không gian quanh cổng được trồng cây xanh, lắp đặt hệ thống chiếu sáng, giữ gìn vệ sinh môi trường, tạo nên cảnh quan sạch đẹp, văn minh.

Thực tế cho thấy, ngày nay, dù cổng làng vẫn mang giá trị văn hóa, tinh thần là biểu tượng của làng quê bình yên, nhưng trước làn sóng đô thị hóa, những cổng làng cổ lại đang đặt ra không ít thách thức khi tồn tại. Cổng làng thường chật hẹp, đôi khi phương tiện qua lại gặp khó khăn, đặc biệt ở những giờ cao điểm. Ngoài ra, tình trạng cổng làng bị xuống cấp, hoặc hiện tượng vẽ bậy, dán quảng cáo, xả rác quanh cổng làng... cũng làm mất đi vẻ đẹp vốn có của những công trình này.

“Địa phương luôn chú trọng gìn giữ, phát huy giá trị lịch sử, văn hoá của các cổng làng, bởi đây không chỉ là bảo tồn vẻ đẹp công trình kiến trúc mà còn lưu giữ hồn quê Việt Nam. Trước mắt, việc đầu tư, xây dựng các công trình hạ tầng, nhà dân đảm bảo không xâm hại, ảnh hưởng đến kiến trúc cổng làng cổ. Các cổng làng mới xây dựng đều phù hợp định hướng phát triển, vừa mang dáng dấp cổ kính vừa hiện đại, tạo thuận lợi cho việc đi lại của người dân, phương tiện và các hoạt động văn hóa trên địa bàn”, Phó Chủ tịch UBND xã Phú Xuyên Nguyễn Thị Bích Phượng thông tin.

Giữa nhịp sống hiện đại, những cổng làng ở xã Phú Xuyên vẫn lặng lẽ hiện diện cùng thời gian, lưu giữ ký ức và nét đẹp văn hóa đặc trưng của làng quê vùng Đồng bằng Bắc Bộ. Việc bảo tồn, tôn tạo và tiếp tục phát huy giá trị các cổng làng không chỉ góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống, mà còn tạo dấu ấn nổi bật trong công cuộc xây dựng, đổi mới quê hương.