Xã Đan Phượng: Đưa di sản đến gần công chúng qua công nghệ số

Nơi dòng chảy di sản chạm vào không gian số

Trong tiết trời thu dịu nhẹ của sáng 12-9, không gian di tích quốc gia đặc biệt đình Đại Phùng trở nên náo nhiệt khi phiên livestream với chủ đề “Về đình Đại Phùng - Chạm vào hồn quê” chính thức lên sóng. Sự kiện có sự tham dự của ông Nguyễn Gia Hiển, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Đan Phượng, cùng các đồng chí lãnh đạo địa phương, đông đảo cán bộ, người dân và học sinh. Sự kết hợp giữa không gian di sản cổ kính và phương thức truyền thông hiện đại đã mang đến cho khán giả góc nhìn chân thực, giàu cảm xúc về nét đẹp văn hóa làng quê.

Ngay từ những phút đầu phát sóng, chương trình đã dẫn dắt người xem bước vào không gian kiến trúc nghệ thuật đặc sắc được khởi dựng từ nửa cuối thế kỷ XVII, nơi thờ Đức thánh Tích Lịch Hỏa Quang và Tướng quân Vũ Hùng. Trực tiếp thuyết minh tại hiện trường, ông Nguyễn Mạnh Hà, Trưởng ban Quản lý di tích đình Đại Phùng, đã chia sẻ những chi tiết độc đáo làm nên giá trị của ngôi đình xứ Đoài này. Đó là quy mô ấn tượng với hơn 60 cột gỗ và hơn 1.000 mảng chạm khắc mộc mạc nhưng tinh xảo trên chất liệu gỗ xoan quen thuộc. Các bức điêu khắc bất đối xứng tái hiện sinh động đời sống tinh thần của cư dân nông nghiệp lúa nước ven sông Hồng, sông Đáy thông qua các hình ảnh dân gian như tiên cánh bướm, cảnh đấu vật, vinh quy bái tổ hay hát đối quan họ.

Sức hút của buổi phát sóng trực tiếp còn nằm ở những cảm nhận mộc mạc từ các bạn học sinh tham gia trải nghiệm. Lần đầu được quan sát kỹ từng nét đục chạm điêu luyện, nhiều em học sinh xúc động khi nhận ra ngôi đình không chỉ là di tích lịch sử mà còn lưu giữ ký ức quê hương, đồng thời bày tỏ niềm tự hào, ý thức bảo vệ cảnh quan, giữ gìn hiện vật.

Bên cạnh việc tham quan kiến trúc, phiên livestream đưa khán giả đến với hoạt động trải nghiệm nghề làm bánh tẻ truyền thống ngay tại sân đình. Qua lời chia sẻ của chị Bùi Thị Thảo, người dân thôn Đại Phùng, quy trình tạo nên hương vị ẩm thực quê hương hiện lên sinh động, từ khâu chọn gạo tẻ ngon ngâm xay thành bột, chuẩn bị nhân bánh nêm nếm đậm đà, đến khâu gói khéo léo trong lớp lá xanh mướt. Sự mộc mạc của ẩm thực hòa quyện cùng nét trầm mặc của mái đình cổ đã tạo nên một bức tranh văn hóa trọn vẹn qua màn ảnh nhỏ.

Trước đó, tại đền Đầm Giếng - nơi khởi nguồn của nghệ thuật ca trù Thượng Mỗ, UBND xã Đan Phượng cũng đã tổ chức phiên livestream đặc biệt với chủ đề “Khám phá di tích đền Đầm Giếng - Khơi nguồn mạch tiếng hát của bà chúa ca trù”. Chương trình có sự tham gia của Phó Chủ tịch UBND xã Đan Phượng Nguyễn Thị Quỳnh Lâm cùng các lãnh đạo địa phương, Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Thị Minh Tam, các thành viên Câu lạc bộ ca trù Thượng Mỗ và các em học sinh.

Khác với lối thuyết minh truyền thống, buổi phát sóng được thiết kế như một chuyến hành trình tìm kiếm sức sống bền bỉ của tiếng hát ca trù qua hàng trăm năm lịch sử. Phía sau cổng đền linh thiêng là câu chuyện về bà Nguyễn Thị Hồng, người con gái dòng họ Nguyễn Duy tài sắc, giỏi thơ ca và hát nhà trò, từng được Vua Lê Chính Hòa đón vào cung phụ trách lễ nhạc, sau khi qua đời được dân làng lập đền thờ ghi nhớ công ơn.

Trong không gian trầm mặc, giữa làn hương trầm vương vấn và tiếng đàn đáy, nhịp phách giòn giã, những chia sẻ chân thành của Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Thị Minh Tam về kỹ thuật nhả chữ, giữ hơi và hồn thơ đã mang đến góc nhìn sống động. Phần giao lưu giữa nghệ nhân và thế hệ trẻ trở thành điểm nhấn, chứng minh di sản đang thực sự hiện hữu trong đời sống đương đại.

Khơi thông nguồn lực cho phát triển bền vững

Việc đưa di sản lên các nền tảng số là bước đi chủ động, sáng tạo của xã Đan Phượng nhằm thực hiện Chương trình 100 ngày chuyển đổi số Thủ đô, đồng thời cụ thể hóa Chương trình hành động số 08-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Lãnh đạo xã Đan Phượng khẳng định, di tích và nghệ thuật truyền thống là giá trị tinh thần quý báu kết tinh qua nhiều thế hệ. Việc ứng dụng công nghệ không chỉ quảng bá hình ảnh quê hương mà còn tạo điều kiện để công chúng, đặc biệt là giới trẻ, dễ dàng tiếp cận, tìm hiểu di sản mọi lúc, mọi nơi.

Về định hướng bảo tồn di tích đình Đại Phùng, ông Nguyễn Gia Hiển, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Đan Phượng cho biết: "Địa phương xác định đây không chỉ là một công trình kiến trúc cổ hay một di tích được xếp hạng, mà là một không gian văn hóa sống, nơi lưu giữ những giá trị lịch sử, kiến trúc, tín ngưỡng và những thực hành văn hóa đã được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ”.

Nhấn mạnh vai trò của công nghệ trong bối cảnh hiện nay, ông Nguyễn Gia Hiển cho biết thêm: "Đan Phượng xác định công nghệ là một phương tiện quan trọng để bảo tồn và lan tỏa giá trị di sản. Xã sẽ từng bước số hóa tư liệu về đình Đại Phùng, từ lịch sử, kiến trúc, hiện vật, lễ hội cho đến những câu chuyện, ký ức và tri thức được lưu giữ trong cộng đồng. Chúng tôi cũng hướng tới việc ứng dụng mã QR, các nền tảng số, hình ảnh, video, tư liệu trực tuyến và những hình thức thuyết minh hiện đại để du khách có thể chủ động tìm hiểu về di tích trước, trong và sau chuyến tham quan".

Với lợi thế sở hữu 57 di tích và cơ sở tôn giáo trải dài bên dòng sông Đáy thơ mộng, xã Đan Phượng xác định phát triển công nghiệp văn hóa là ngành kinh tế mũi nhọn. Địa phương đang tập trung kết nối các nguồn lực xã hội hóa để phát triển loại hình du lịch tâm linh, du lịch sinh thái trải nghiệm gắn với làng nghề và vùng sản xuất hoa, cây cảnh. Đây được xem là động lực quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương đến năm 2030, tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Để nâng cao hiệu quả bảo tồn, Ban Quản lý các di tích cùng chính quyền địa phương đang đẩy mạnh số hóa cơ sở dữ liệu, ứng dụng mã QR tra cứu thông tin và hướng tới xây dựng bản đồ số 3D lưu trữ không gian kiến trúc. Sự kết hợp giữa các giải pháp công nghệ hiện đại và sự đồng lòng của cộng đồng hứa hẹn sẽ giữ cho mạch nguồn di sản tại Đan Phượng luôn tiếp nối, trở thành điểm sáng trên bản đồ du lịch Thủ đô.