Việt Nam thúc đẩy hệ sinh thái carbon xanh dương gắn với giữ sinh kế cho cộng đồng ven biển

Là đại diện đối tác trong NBCAP, bà Ramla Khalidi, Trưởng đại diện Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Việt Nam, nhận định giá trị của carbon xanh dương gắn chặt với sinh kế và khả năng chống chịu của cộng đồng ven biển.

Nhân mùa mưa bão sắp tới, phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội có cuộc trao đổi với bà Ramla Khalidi về vai trò của hệ sinh thái tự nhiên trước rủi ro gia tăng từ thời tiết cực đoan.

Bà cho hay những khu rừng ngập mặn khỏe mạnh là nơi sinh sản của tôm, cá, tạo nguồn thu nhập cho người dân địa phương, đồng thời giúp bảo vệ nhà cửa và cộng đồng trước bão, nước dâng.

“Cộng đồng địa phương sẽ không thể bảo vệ rừng ngập mặn nếu sinh kế của họ không được bảo đảm”, bà Ramla Khalidi nói.

Vì vậy, bảo vệ hệ sinh thái carbon xanh dương cần gắn với sinh kế, sự tham gia của cộng đồng và chính sách phù hợp. Khi rừng ngập mặn được duy trì, nguồn lợi thủy sản được bảo vệ, khả năng chống chịu của người dân trước bão, nước biển dâng và biến đổi khí hậu cũng được nâng lên.

Bà Ramla Khalidi cho rằng mô hình phát triển carbon xanh dương của Việt Nam trong thời gian tới cần được xây dựng trên nền tảng hệ sinh thái ven biển, điều kiện thực tiễn và nhu cầu của người dân địa phương.

Đây cũng là cơ sở để Việt Nam thúc đẩy mô hình hợp tác nhiều bên trong lĩnh vực còn khá mới này. Theo bà Ramla Khalidi, Việt Nam là một trong những quốc gia tiên phong xây dựng mô hình đối tác đa bên trong Chương trình Đối tác Hành động Carbon Xanh Dương (NBCAP), với sự tham gia của cơ quan Chính phủ, khu vực tư nhân, cộng đồng địa phương và đối tác phát triển.

Mục tiêu là nhìn nhận giá trị của hệ sinh thái ven biển, từ bảo vệ đa dạng sinh học, duy trì sinh kế đến mở ra những cơ hội huy động nguồn lực cho các sáng kiến carbon xanh dương.

Ở tầm quốc gia, bảo vệ những hệ sinh thái này cũng góp phần giúp Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Tài sản chiến lược của vùng ven biển

Với NBCAP, Chính phủ Vương quốc Anh hỗ trợ tài chính cho Việt Nam thông qua Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF). Đặc biệt, với Chương trình Chuyển đổi bền vững, Thích ứng Khí hậu và Đại dương (COAST), Vương quốc Anh đang hỗ trợ Việt Nam tăng cường khả năng chống chịu của các vùng ven biển, phát triển dự án carbon xanh dương và thích ứng ven biển, hướng tới những giải pháp mang lại lợi ích lâu dài cho cộng đồng địa phương.

Trong dịp ra mắt NBCAP vào tháng 5-2026, Đại sứ Anh tại Việt Nam Iain Frew cho rằng các hệ sinh thái ven biển và vùng đất ngập nước của Việt Nam có khả năng hấp thụ và lưu trữ carbon cao hơn từ hai đến bốn lần so với rừng trên cạn, đồng thời có thể lưu giữ lượng carbon lớn hơn tới 10 lần trong thời gian dài.

Những hệ sinh thái này góp phần bảo vệ bờ biển và nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng trước thiên tai, Đại sứ nêu rõ.

Đại sứ Iain Frew nhấn mạnh hệ sinh thái carbon xanh dương cần được nhìn nhận như một tài sản chiến lược, vừa đóng góp cho mục tiêu phát triển kinh tế, vừa tăng cường khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Những dự án được thiết kế phù hợp tại các địa phương ven biển có thể tạo ra lợi ích thiết thực cho cộng đồng, cũng như góp phần nâng cao khả năng chống chịu trước những tác động ngày càng lớn của biến đổi khí hậu.

Cách tiếp cận này đặc biệt có ý nghĩa tại những khu vực mà đời sống người dân phụ thuộc trực tiếp vào tài nguyên ven biển. Khi hệ sinh thái được phục hồi và bảo vệ, nguồn lợi thủy sản được duy trì; khi rừng ngập mặn được giữ vững, cộng đồng cũng có thêm một lớp bảo vệ tự nhiên trước các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Đồng quan điểm với bà Ramla Khalidi, ông Vương Đình Giáp, Giám đốc Thực hiện Chương trình của tổ chức Save the Children International tại Việt Nam, cho biết những dự án của tổ chức này tại Cà Mau tập trung vào giải pháp dựa vào tự nhiên, trong đó thử nghiệm mô hình sinh kế dưới tán rừng, giúp hộ gia đình phát triển kinh tế phù hợp với hệ sinh thái.

Ông trao đổi thêm với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội rằng các mô hình được triển khai với sự tham gia của doanh nghiệp, đơn vị xuất khẩu, cơ quan quản lý và cộng đồng, đồng thời kết nối với các tổ chức tín dụng, định chế tài chính để huy động nguồn lực cho sinh kế gắn với bảo vệ rừng.

Save the Children cũng nghiên cứu khả năng tạo giá trị kinh tế từ việc gìn giữ hệ sinh thái, qua đó nâng cao nhận thức của trẻ em và cộng đồng về đại dương xanh.

Theo ông Giáp, những mô hình phù hợp có thể được hoàn thiện và nhân rộng tại những địa bàn có điều kiện tương đồng, trên cơ sở phối hợp giữa cơ quan quản lý, tổ chức phát triển và các đối tác bảo tồn.

Từ góc độ đó, bảo vệ hệ sinh thái và bảo đảm sinh kế trở thành hai mục tiêu song hành: người dân có thêm động lực giữ rừng, còn rừng tạo nguồn lợi thủy sản, thu nhập và khả năng chống chịu cho cộng đồng ven biển.