Việt Nam đề cao vai trò trung tâm của ASEAN tại loạt hội nghị cấp cao khu vực

Tại các diễn đàn, Việt Nam tiếp tục nhấn mạnh vai trò trung tâm của ASEAN, đề cao chủ nghĩa đa phương, luật pháp quốc tế và thúc đẩy hợp tác thực chất nhằm ứng phó hiệu quả với các thách thức đang nổi lên.

Tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao Cấp cao Đông Á (EAS) lần thứ 16, các Bộ trưởng khẳng định EAS tiếp tục giữ vai trò là diễn đàn của các nhà lãnh đạo nhằm trao đổi những vấn đề chiến lược và thúc đẩy hợp tác về chính trị, an ninh, kinh tế. Hội nghị ghi nhận những kết quả tích cực trong triển khai Kế hoạch hành động EAS giai đoạn 2024-2028, đặc biệt ở các lĩnh vực như hòa bình - an ninh, phát triển bền vững, chuyển đổi số, kinh tế số, kết nối, năng lượng, giáo dục, y tế, quản lý thiên tai, an ninh lương thực và hợp tác biển.

Trong bối cảnh môi trường quốc tế tiếp tục biến động nhanh chóng và khó dự báo, các nước nhất trí củng cố EAS trở thành diễn đàn cởi mở, minh bạch và bao trùm, góp phần thúc đẩy chủ nghĩa đa phương, tôn trọng luật pháp quốc tế và duy trì môi trường hòa bình, ổn định, dễ dự báo ở khu vực. Đồng thời, các nước cũng nhất trí tiếp tục cải tiến cơ chế hoạt động của EAS để nâng cao khả năng thích ứng trước các thách thức mới.

Các bộ trưởng dành nhiều thời gian trao đổi về các vấn đề khu vực và quốc tế, trong đó có Biển Đông, Myanmar, Bán đảo Triều Tiên và Trung Đông. Nhiều ý kiến tái khẳng định tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình, ổn định, bảo đảm an ninh, an toàn và tự do hàng hải, hàng không trên Biển Đông theo đúng luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982); kêu gọi các bên kiềm chế, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình và sớm hoàn tất Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) thực chất, hiệu quả và phù hợp với luật pháp quốc tế.

Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung khẳng định vai trò trung tâm của ASEAN đã tạo nền tảng để các nhà lãnh đạo EAS đối thoại thẳng thắn, xây dựng lòng tin và tìm kiếm lợi ích chung. Bộ trưởng đề nghị các nước ưu tiên tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực gắn với lợi ích thiết thực của người dân như năng lượng, chuyển đổi số, an ninh mạng, phòng chống tội phạm xuyên quốc gia và lừa đảo trực tuyến. Về các vấn đề hòa bình và an ninh, Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu tuân thủ luật pháp quốc tế, duy trì hòa bình, ổn định ở Biển Đông và giải quyết mọi tranh chấp bằng các biện pháp hòa bình, phù hợp với UNCLOS 1982.

Cùng ngày, Bộ trưởng Lê Hoài Trung tham dự Hội nghị Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF) lần thứ 33. Các Bộ trưởng đánh giá sau hơn ba thập kỷ hoạt động, ARF vẫn là cơ chế hợp tác chính trị - an ninh quan trọng của khu vực, góp phần thúc đẩy đối thoại, xây dựng lòng tin và ngoại giao phòng ngừa. Hội nghị thông qua Kế hoạch hành động Manila giai đoạn 2026-2036, xác định phương hướng hoạt động của ARF trong thập kỷ tới, đồng thời nhất trí tiếp tục nâng cao hiệu quả các biện pháp xây dựng lòng tin và thích ứng với những chuyển dịch chiến lược của khu vực. Hội nghị cũng ghi nhận việc Vương quốc Anh trở thành thành viên thứ 28 của ARF.

Trước những thách thức ngày càng phức tạp như an ninh lương thực, năng lượng, biến đổi khí hậu, an ninh mạng và các công nghệ mới nổi, các Bộ trưởng tái khẳng định tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình, ổn định, tự do hàng hải và hàng không ở Biển Đông; thực hiện đầy đủ DOC và hướng tới sớm hoàn tất COC thực chất, hiệu quả. Hội nghị cũng trao đổi về tình hình Trung Đông và Bán đảo Triều Tiên, kêu gọi các bên kiềm chế, tránh leo thang căng thẳng và ưu tiên đối thoại, ngoại giao.

Theo Bộ trưởng Lê Hoài Trung, trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược gia tăng cùng các rủi ro đan xen từ biến đổi khí hậu, an ninh mạng đến đứt gãy chuỗi cung ứng, ARF cần chuyển từ tư duy "đối thoại phản ứng" sang "quản lý rủi ro chủ động", nâng cao năng lực dự báo và ngăn ngừa xung đột. Bộ trưởng cũng nhấn mạnh ARF cần tiếp tục là nền tảng bao trùm, tôn trọng vai trò trung tâm của ASEAN và đóng góp tích cực hơn vào giải quyết hòa bình các tranh chấp trên cơ sở luật pháp quốc tế. Việt Nam đồng thời kêu gọi các bên kiềm chế tại Trung Đông, bảo đảm lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz và tiếp tục thúc đẩy đối thoại trên Bán đảo Triều Tiên.

Trong khuôn khổ AMM-59, Bộ trưởng Lê Hoài Trung cũng tham dự Hội nghị Bộ trưởng Mê Công - Hàn Quốc lần thứ 14. Hội nghị đánh giá sau 15 năm hình thành, cơ chế hợp tác Mê Công - Hàn Quốc đã trở thành một trong những khuôn khổ hợp tác tiểu vùng năng động, triển khai 78 dự án với tổng giá trị gần 40 triệu USD thông qua Quỹ Hợp tác Mê Công - Hàn Quốc, góp phần cải thiện môi trường, quản lý nguồn nước, phát triển nông nghiệp thông minh và tăng cường kết nối doanh nghiệp. Các nước cũng đánh giá cao vai trò đồng chủ trì của Việt Nam và Hàn Quốc trong năm 2025, tạo tiền đề xây dựng Kế hoạch hành động giai đoạn 2027-2031.

Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Lê Hoài Trung nhấn mạnh Việt Nam coi trọng hợp tác Mê Công - Hàn Quốc như một động lực thúc đẩy phát triển bền vững của tiểu vùng. Trên cơ sở những kết quả đạt được, Bộ trưởng đề xuất ba định hướng lớn cho giai đoạn tới, gồm xây dựng Kế hoạch hành động 2027-2031 theo hướng tập trung, khả thi và lấy người dân làm trung tâm; ưu tiên các dự án xuyên biên giới về quản lý nguồn nước, thích ứng biến đổi khí hậu, chuyển đổi số và kết nối logistics; đồng thời phát triển Diễn đàn Mê Công - Hàn Quốc thành cơ chế đối thoại thường xuyên giữa chính phủ, giới nghiên cứu và khu vực tư nhân nhằm hình thành các sáng kiến hợp tác mới và huy động hiệu quả nguồn lực.

Kết thúc hội nghị, các bộ trưởng thông qua Tuyên bố đồng Chủ tịch, thống nhất xây dựng Kế hoạch hành động giai đoạn 2027-2031 với các lĩnh vực ưu tiên như chuyển đổi số, nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu, nông nghiệp thông minh, phát triển nông thôn, du lịch và công nghiệp văn hóa, đồng thời nhất trí nỗ lực sớm nối lại Hội nghị Cấp cao Mê Công - Hàn Quốc.

Việc Việt Nam tham gia và đóng góp tích cực tại ba cơ chế hợp tác quan trọng gồm EAS, ARF và Mê Công - Hàn Quốc tiếp tục khẳng định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế, đồng thời thể hiện vai trò chủ động, trách nhiệm của Việt Nam trong cùng ASEAN thúc đẩy đối thoại, xây dựng lòng tin, tăng cường hợp tác và duy trì môi trường hòa bình, ổn định, tạo nền tảng cho phát triển bền vững của khu vực.