Việc làm thời AI: Thách thức và cơ hội cho phụ nữ, thanh niên

Sáng 8-7, trong khuôn khổ lễ khởi động chương trình truyền thông "Những cống hiến thầm lặng" năm 2026, do Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội phối hợp với Tổ chức ActionAid Quốc tế tại Việt Nam (ActionAid Việt Nam), Quỹ Hỗ trợ chương trình, dự án an sinh xã hội Việt Nam (AFV) tổ chức, đã diễn ra tọa đàm với chủ đề "Việc làm thời AI: Thách thức và cơ hội cho phụ nữ, thanh niên".

Tham gia tọa đàm có ông Vũ Quang Thành, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội (Sở Nội vụ Hà Nội) và bà Phạm Thị Hường, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Nghề Công nghiệp Hà Nội.

Năm nhóm ngành chịu tác động mạnh của AI

Chia sẻ về những lĩnh vực chịu tác động mạnh từ trí tuệ nhân tạo (AI), ông Vũ Quang Thành cho biết, sự phát triển của công nghệ, chuyển đổi số và kinh tế số đang tạo ra những thay đổi sâu rộng trên thị trường lao động cũng như trong mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội.

Theo ông Thành, AI đang tác động rõ nét đến năm nhóm lĩnh vực gồm: Dịch vụ khách hàng, telesale và tổng đài; hành chính, kế toán, nhập liệu; sáng tạo nội dung và dịch thuật; công nghệ thông tin; sản xuất và logistics.

Đối với phụ nữ và thanh niên, AI ảnh hưởng đến nhiều ngành nghề, trong đó có bốn nhóm chịu tác động rõ nhất.

Thứ nhất là khối hành chính - văn phòng và kế toán cơ bản. Đây là lĩnh vực có tỷ lệ lao động nữ cao, với nhiều vị trí làm việc theo quy trình nên dễ được AI hỗ trợ hoặc thay thế. Hiện nay, các hệ thống AI có thể xử lý nhiều nghiệp vụ nhanh và hiệu quả hơn, khiến nhu cầu lao động ở một số vị trí giảm đáng kể.

Thứ hai là lĩnh vực dịch vụ khách hàng, bán lẻ và bán buôn. Đây chủ yếu là những công việc phổ thông, không đòi hỏi trình độ chuyên môn cao. Nhiều khâu đã được thay thế bằng các hệ thống trả lời tự động và trợ lý ảo.

Thứ ba là ngành dệt may, da giày. Tại các doanh nghiệp quy mô lớn, việc ứng dụng robot và dây chuyền tự động vào những công đoạn lặp đi lặp lại sẽ tác động trực tiếp đến lao động giản đơn, trong đó phần lớn là lao động nữ.

Thứ tư là lĩnh vực sáng tạo, thiết kế và truyền thông. Đây là nhóm nghề có nhiều công việc có thể được AI hỗ trợ hoặc thay thế, làm thay đổi cách thức làm việc và yêu cầu về kỹ năng của người lao động.

Thanh niên, phụ nữ cần được trang bị những kỹ năng gì?

Trước những thay đổi của thị trường lao động do AI mang lại, bà Phạm Thị Hường, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Nghề Công nghiệp Hà Nộicho rằng, thách thức lớn nhất đối với lao động trẻ không chỉ là tiếp cận công nghệ mà còn là khả năng ứng dụng công nghệ vào thực tiễn.

Theo đánh giá của các chuyên gia và doanh nghiệp, nhiều lao động trẻ có nền tảng chuyên môn nhưng còn thiếu kỹ năng số chuyên sâu cùng các kỹ năng mềm như giao tiếp, làm việc nhóm, kỷ luật lao động và năng lực quản lý.

Để thu hẹp khoảng cách này, các cơ sở đào tạo cần sớm bổ sung các năng lực bổ trợ như sử dụng công cụ số chuyên dụng, làm việc nhóm, kỷ luật lao động và kỹ năng quản lý.

"Trong 5 năm tới, sự bùng nổ của AI và tự động hóa sẽ đào thải những lao động chậm thích nghi. Giải pháp then chốt là mô hình đào tạo theo "đơn đặt hàng" của doanh nghiệp", Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội nhấn mạnh.

Theo bà Phạm Thị Hường, hiện Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội có 15/25 ngành được doanh nghiệp đặt hàng đào tạo, đòi hỏi chương trình giảng dạy phải liên tục cập nhật công nghệ, bám sát dây chuyền sản xuất thực tế. Năm nay, nhà trường chính thức đưa kỹ năng số và kinh tế số vào chương trình đào tạo chính quy.

Mục tiêu là đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, có thể đáp ứng công việc ngay sau khi tốt nghiệp, giảm thời gian doanh nghiệp phải đào tạo lại.

Sự chuẩn bị này không chỉ giúp người lao động trẻ, đặc biệt là phụ nữ, tự tin làm chủ công nghệ mà còn nâng cao cơ hội việc làm và thu nhập trong bối cảnh thị trường lao động nhiều biến động.

Bà Phạm Thị Hường cũng lưu ý, để thích ứng với xu thế mới, phụ nữ cần bứt phá tư duy, xóa bỏ định kiến "công nghệ chỉ dành cho nam giới". Việc chủ động cập nhật công nghệ không chỉ giúp nâng cao năng suất lao động mà còn góp phần giảm áp lực công việc, tạo thêm thời gian dành cho bản thân và gia đình.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng cần đóng vai trò chủ động hơn trong đào tạo, đồng thời ưu tiên tuyển dụng lao động nữ - lực lượng có lợi thế về sự cần cù, tỉ mỉ.

Cần phối hợp đào tạo theo hướng tăng cường ứng dụng công nghệ số

Theo ông Vũ Quang Thành, thời gian tới, các cơ sở đào tạo cần phối hợp chặt chẽ với doanh nghiệp để đào tạo nhân lực theo hướng chuyên sâu, tăng cường ứng dụng công nghệ số ngay từ nhà trường. Bên cạnh kiến thức chuyên môn, sinh viên cần được trang bị kỹ năng số và kỹ năng mềm để có thể nhanh chóng thích ứng với môi trường làm việc thực tế.

Trước làn sóng AI đang tác động mạnh đến cơ cấu việc làm và thị trường lao động, ông Thành cho rằng, thay vì xem AI là mối đe dọa, người lao động nên nhìn nhận đây là quá trình dịch chuyển và tái cấu trúc nghề nghiệp. Mỗi người cần chủ động định vị lại năng lực bản thân, phát huy những thế mạnh sẵn có, đồng thời không ngừng học tập, rèn luyện để đáp ứng yêu cầu của các công việc mới.

"Mối quan hệ giữa AI và con người trên thị trường lao động không hẳn là một cuộc chiến sinh tử mà cần được nhìn nhận như một làn sóng công nghệ mới. AI có thể thay thế những công việc giản đơn, mang tính lặp lại. Khi đó, nguồn nhân lực sẽ được dịch chuyển sang những phân khúc nghề nghiệp mới, tạo ra giá trị cao hơn, nâng cao hiệu quả và năng suất lao động", ông Vũ Quang Thành nhấn mạnh.

Theo Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, vẫn còn nhiều năng lực cốt lõi mà AI khó có thể thay thế, như tư duy phản biện; khả năng kết nối, xây dựng niềm tin, thấu cảm và chia sẻ giữa con người với con người; tư duy sáng tạo đột phá để hình thành những ý tưởng mới; cũng như năng lực kiểm soát, vận hành và làm chủ các hệ thống công nghệ. "Con người vẫn là chủ thể làm chủ công nghệ", ông Vũ Quang Thành khẳng định.