Vành đai 5 - Vùng Thủ đô: Kiến tạo hành lang phát triển mới

Không chỉ góp phần hoàn thiện mạng lưới giao thông liên vùng, tuyến đường còn được kỳ vọng mở rộng không gian phát triển của Thủ đô và các địa phương lân cận. Trong quá trình chuẩn bị đầu tư, Hà Nội cũng chủ động đề xuất nhiều giải pháp nhằm bảo đảm hiệu quả khai thác lâu dài của công trình chiến lược này.

Động lực mới cho liên kết vùng

Việc Hội đồng thẩm định Nhà nước hoàn thành thẩm định Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi và báo cáo Chính phủ là bước tiến quan trọng trong quá trình chuẩn bị đầu tư Dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội. Theo kết quả thẩm định, cơ quan chuyên môn đánh giá dự án có ý nghĩa đặc biệt đối với phát triển kinh tế - xã hội của Vùng Thủ đô, đồng thời kiến nghị ưu tiên bổ sung nguồn vốn ngân sách Trung ương trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 để đầu tư toàn bộ phần tuyến chính.

Được xác định là một trong những công trình trọng điểm thực hiện Chương trình hành động triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Vành đai 5 mang sứ mệnh lớn hơn một tuyến giao thông kết nối. Nếu các tuyến vành đai hiện hữu chủ yếu giải quyết nhu cầu đi lại của Thủ đô thì Vành đai 5 được kỳ vọng hình thành hành lang liên kết vùng, mở rộng không gian phát triển của Hà Nội và các địa phương trong khu vực.

Theo Bộ Xây dựng, tuyến đường dài khoảng 349km, đi qua Hà Nội và 6 địa phương gồm Ninh Bình, Hưng Yên, Hải Phòng, Bắc Ninh, Thái Nguyên và Phú Thọ. Hành lang kinh tế dọc tuyến hiện là khu vực có tốc độ đô thị hóa, công nghiệp hóa và phát triển logistics thuộc nhóm cao nhất cả nước, với khoảng 31 triệu dân, đóng góp gần 32% GDP. Khi hoàn thành, tuyến đường sẽ kết nối 6 tuyến cao tốc hướng tâm, tăng cường liên kết với cảng biển Hải Phòng và tạo động lực lan tỏa cho toàn vùng.

Tại cuộc làm việc với các bộ, ngành và 7 địa phương mới đây, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nhấn mạnh, Dự án đường Vành đai 5 không chỉ phục vụ lợi ích của từng địa phương mà còn vì lợi ích chung của quốc gia và Vùng Thủ đô. Trên tinh thần đó, các bộ, ngành và địa phương được yêu cầu khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, chuẩn bị nguồn lực để bảo đảm mục tiêu khởi công vào cuối năm 2027, cơ bản hoàn thành năm 2030.

Chuẩn bị cho nhu cầu phát triển nhiều thập kỷ

Là địa phương có đoạn tuyến dài khoảng 51km, đồng thời giữ vai trò trung tâm kết nối các tuyến cao tốc hướng tâm, đô thị vệ tinh, khu công nghệ cao, khu công nghiệp và hệ thống logistics của Vùng Thủ đô, Hà Nội xác định hiệu quả của Vành đai 5 không chỉ nằm ở việc hình thành thêm một tuyến giao thông mới mà còn ở khả năng tổ chức không gian phát triển ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư.

Trước khi dự án được trình cấp có thẩm quyền xem xét chủ trương đầu tư, Hà Nội đã chủ động rà soát hướng tuyến, quy mô và phương án tổ chức giao thông để tham gia góp ý đối với Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi.

Theo đại diện UBND thành phố Hà Nội, thành phố cơ bản thống nhất với hồ sơ do Bộ Xây dựng lập, đồng thời đề nghị nghiên cứu đầu tư đoạn tuyến cao tốc qua địa bàn theo quy mô 8 làn xe bằng nguồn vốn ngân sách Trung ương, bao gồm cả công tác giải phóng mặt bằng. Phần diện tích còn lại trong phạm vi quy hoạch sẽ do thành phố thực hiện giải phóng mặt bằng và đầu tư hệ thống đường song hành bằng nguồn ngân sách địa phương.

Không chỉ dừng ở những kiến nghị về quy mô đầu tư, Hà Nội còn cho thấy quan điểm chuẩn bị ngay từ đầu một công trình có tầm nhìn dài hạn, đáp ứng nhu cầu phát triển của nhiều thập kỷ tới thay vì tiếp tục điều chỉnh, mở rộng sau khi đưa vào khai thác.

Theo Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội Đỗ Việt Hải, qua rà soát, hướng tuyến và quy mô 6 làn xe trong Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi cơ bản phù hợp với các quy hoạch hiện hành của Thủ đô. Tuy nhiên, với tính chất là tuyến vành đai kết nối các cao tốc Hà Nội - Lào Cai, Pháp Vân - Cầu Giẽ cùng nhiều trục giao thông hướng tâm, Sở Xây dựng kiến nghị nghiên cứu cập nhật quy hoạch đoạn tuyến qua Hà Nội từ 6 lên 8 làn xe. Kiến nghị nâng quy mô lên 8 làn xe không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu vận tải trước mắt mà còn gắn với định hướng Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Đây là cách tiếp cận nhằm dự trữ không gian phát triển, tránh lặp lại tình trạng quá tải như Vành đai 3 hay cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ sau một thời gian đưa vào khai thác.

Đề xuất này không đơn thuần nhằm tăng năng lực thông hành mà phản ánh tư duy quy hoạch dài hạn. Với một công trình được xác định sẽ dẫn dắt quá trình phát triển đô thị, công nghiệp và logistics của cả Vùng Thủ đô, việc dành đủ không gian phát triển ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư sẽ hiệu quả và tiết kiệm hơn nhiều so với việc tiếp tục mở rộng khi tuyến đường đã đi vào khai thác. Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với yêu cầu phát triển hạ tầng đồng bộ, tránh lặp lại những bài học về quá tải của nhiều tuyến giao thông chiến lược.

Điều đáng chú ý là trong các góp ý gửi Bộ Xây dựng, Hà Nội không chỉ quan tâm đến quy mô tuyến đường mà còn đặt yêu cầu đồng bộ với định hướng phát triển đô thị và hệ thống hạ tầng khu vực phía Tây. Theo đại diện UBND thành phố Hà Nội, thành phố đề nghị giao địa phương đầu tư nút giao giữa đường Vành đai 5 với trục Hồ Tây - Ba Vì và cao tốc Hòa Lạc - Hòa Bình trong một dự án riêng nhằm bảo đảm kết nối đồng bộ với các công trình giao thông đang và sẽ triển khai tại khu vực này.

Cùng với đó, Hà Nội đề xuất không xây dựng các cầu vượt dân sinh qua tuyến cao tốc mà ưu tiên nghiên cứu hệ thống hầm chui kết nối hai bên tuyến, có bố trí vỉa hè phục vụ người đi bộ và hầm chui dành cho xe tải trọng lớn. Cách tiếp cận này không chỉ bảo đảm an toàn giao thông mà còn hạn chế nguy cơ chia cắt không gian đô thị, tạo điều kiện khai thác hiệu quả quỹ đất hai bên tuyến và phát triển các khu đô thị mới theo định hướng quy hoạch.

Một đề xuất khác cũng thể hiện rõ tư duy tổ chức giao thông đồng bộ là nghiên cứu gộp nút giao giữa Vành đai 5 với trục phát triển phía Nam trên địa bàn Hà Nội và nút giao với Quốc lộ 38 thuộc địa bàn tỉnh Ninh Bình thành một nút giao liên thông. Theo đánh giá của Hà Nội, khoảng cách giữa hai nút giao hiện chỉ khoảng 700m; nếu đầu tư riêng sẽ làm giảm hiệu quả khai thác tuyến và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông.

Theo Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội Đỗ Việt Hải, việc đầu tư Vành đai 5 còn có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện tuyến kết nối giữa cao tốc Hà Nội - Lào Cai với cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ. Khi tuyến đường được hình thành liên tục, lưu lượng phương tiện liên tỉnh sẽ được phân luồng từ xa, giảm áp lực cho các tuyến hướng tâm và các tuyến vành đai hiện hữu, đồng thời nâng cao hiệu quả khai thác của hệ thống cao tốc quốc gia đã được đầu tư trong nhiều năm qua.

Việc Hội đồng thẩm định Nhà nước hoàn thành thẩm định Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi và kiến nghị ưu tiên bố trí nguồn vốn ngân sách Trung ương cho phần tuyến chính đang tạo thêm cơ sở để dự án sớm được trình Quốc hội xem xét quyết định chủ trương đầu tư. Nếu được triển khai đúng tiến độ, Vành đai 5 sẽ cùng với Vành đai 4 hình thành mạng lưới giao thông liên hoàn, mở rộng không gian phát triển của Hà Nội và tăng cường liên kết với các địa phương trong Vùng Thủ đô.

Mỗi tuyến vành đai được đầu tư đều mở ra một không gian phát triển mới cho Hà Nội. Nếu Vành đai 4 đang tạo động lực liên kết giữa Thủ đô với các tỉnh trong vùng thì Vành đai 5 được kỳ vọng sẽ nâng tầm liên kết đó lên quy mô toàn Vùng Thủ đô, kết nối các hành lang kinh tế, đô thị, công nghiệp và logistics. Vì vậy, đây không chỉ là dự án giao thông mà còn là công trình hạ tầng chiến lược, định hình cấu trúc phát triển của vùng trong nhiều thập kỷ tới. Chính vì vậy, những đề xuất chủ động của Hà Nội ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư không chỉ có ý nghĩa đối với một dự án giao thông, mà còn góp phần định hình cấu trúc phát triển của vùng động lực quan trọng bậc nhất cả nước.

“

Theo hồ sơ Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội có tổng chiều dài khoảng 340km, không bao gồm khoảng 33km đi trùng với các tuyến cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên và Hà Nội - Lào Cai. Trong đó, đoạn tuyến đi qua địa bàn thành phố Hà Nội dài khoảng 51km.

Điểm đầu dự án tại Km0, tương ứng Km367+100 đường Hồ Chí Minh, thuộc địa phận xã Yên Bài, thành phố Hà Nội; điểm cuối trùng với điểm đầu, tạo thành tuyến vành đai khép kín.

Theo quy hoạch, tuyến đường có bề rộng 120m, bao gồm cả đường song hành hai bên. Trong đó, phần đường cao tốc có nền đường rộng 33m, gồm 6 làn xe chính và 2 làn dừng khẩn cấp.