Hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam (24-11), nhiều khu dân cư trên địa bàn Hà Nội đang có thêm những không gian sinh hoạt cộng đồng với cách tổ chức mới, kết hợp gìn giữ giá trị truyền thống và ứng dụng công nghệ số.
Khi văn hóa bắt đầu từ những điều gần gũi
Giữa không gian cổ kính của đình An Hòa và chùa Báo Ân, phường Cầu Giấy, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc gắn với Ngày Văn hóa Việt Nam 2026 mang đến không khí văn hóa đậm đà bản sắc. Tiếng trống hội, những làn điệu quan họ, hát xẩm, điệu nhảy sạp cùng các hoạt động giao lưu đã biến không gian di tích thành nơi gặp gỡ giữa truyền thống và đời sống đương đại.
Bên cạnh các tiết mục nghệ thuật, 40 giá tranh giới thiệu di sản văn hóa vật thể, phi vật thể và không gian trải nghiệm số tạo thêm cơ hội để người dân tìm hiểu lịch sử, văn hóa địa phương.

Tại ngày hội, ông Nguyễn Văn Trung, người dân Tổ dân phố 18, phường Cầu Giấy, dành thời gian tham quan khu trưng bày, tìm hiểu những hình ảnh, tư liệu về di tích, lễ hội truyền thống của địa phương. Tại không gian trải nghiệm số, ông được giới thiệu cách tiếp cận thông tin về di sản bằng công nghệ, thay vì chỉ xem tranh ảnh hoặc nghe thuyết minh như trước.
Ông Trung chia sẻ: “Tôi thấy cách tổ chức ngày hội năm nay rất gần gũi, vừa có những tiết mục văn nghệ truyền thống, vừa có hoạt động giới thiệu di sản bằng công nghệ số. Qua những hình ảnh, tư liệu được trưng bày, người dân có dịp hiểu thêm về lịch sử, văn hóa của địa phương mình. Tôi mong những hoạt động như thế này được tổ chức thường xuyên hơn, để người lớn tuổi có nơi giao lưu, còn các cháu nhỏ thêm yêu và hiểu những giá trị truyền thống”.
Từ trải nghiệm này, có thể thấy điều làm nên sức hấp dẫn của các hoạt động văn hóa cơ sở không chỉ là quy mô tổ chức mà còn ở khả năng tạo ra sự tương tác, giúp người dân chủ động tìm hiểu và tham gia gìn giữ di sản. Khi những giá trị văn hóa quen thuộc được giới thiệu bằng phương thức mới, khoảng cách giữa truyền thống và đời sống hiện đại cũng được thu hẹp
Điều đáng chú ý là các hoạt động văn hóa tại Cầu Giấy không chỉ tập trung ở không gian di tích. Từ ngày 10 đến 24-11, các tổ dân phố trên địa bàn phường tổ chức Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc gắn với Ngày Văn hóa Việt Nam, kết hợp giao lưu văn nghệ, sinh hoạt cộng đồng và chăm lo an sinh xã hội.

Cùng với đó, những mô hình tự quản như “Ngõ phố đoàn kết”, “Ngõ phố cờ hoa”, “Góc phố xanh – sạch – đẹp”, “Hòm thư Mặt trận số – Lắng nghe nhân dân nói” tiếp tục được phát huy. Nếu ngày hội là dịp để người dân gặp gỡ, giao lưu thì các mô hình tự quản góp phần duy trì tinh thần cộng đồng trong đời sống thường ngày.
Một con ngõ sạch đẹp không chỉ đến từ những đợt tổng vệ sinh; tình đoàn kết cũng không chỉ được thể hiện trong các buổi gặp mặt. Khi mỗi gia đình tự giác giữ gìn môi trường sống, quan tâm đến hàng xóm và tích cực tham gia công việc của tổ dân phố, những giá trị văn hóa dần trở thành thói quen ứng xử.
Trong khi đó, tại các khu chung cư, nhu cầu kết nối cư dân đang đặt ra những yêu cầu mới đối với hệ thống thiết chế văn hóa. Không ít gia đình sống cùng một tòa nhà nhưng ít có điều kiện gặp gỡ. Việc khai thác hiệu quả những không gian sinh hoạt chung vì thế có ý nghĩa thiết thực.
Tại Tổ dân phố Hưng Thịnh, phường Yên Sở, mô hình sinh hoạt cộng đồng số ra mắt trong tháng 11-2026 ở khu chung cư Hateco Hoàng Mai là một cách tiếp cận đáng chú ý.
Thay vì chờ có một công trình văn hóa riêng biệt, địa phương lựa chọn khai thác không gian sinh hoạt chung của cư dân, kết hợp tổ chức các hoạt động văn nghệ, đọc sách, giao lưu với hướng dẫn sử dụng những tiện ích số phục vụ cuộc sống.
Điểm mới không chỉ nằm ở việc đưa công nghệ vào sinh hoạt cộng đồng mà còn ở phương thức tổ chức. Tổ dân phố, Ban quản trị và Ban quản lý chung cư cùng phối hợp duy trì hoạt động; cư dân được khuyến khích tham gia các câu lạc bộ, chia sẻ kỹ năng và đóng góp vào việc quản lý không gian chung.
Chủ tịch UBND phường Yên Sở Vũ Tuấn Đạt cho biết, phương châm vận hành của địa phương là lấy cư dân làm chủ thể, tổ dân phố tổ chức, Ban quản trị và Ban quản lý đồng hành, chính quyền hướng dẫn, hỗ trợ.
Cách làm này cho thấy một chuyển biến trong xây dựng đời sống văn hóa cơ sở. Chính quyền không chỉ tổ chức hoạt động cho người dân tham gia mà từng bước tạo điều kiện để cộng đồng chủ động duy trì những sinh hoạt phù hợp với nhu cầu của mình.
Để những không gian văn hóa thực sự có sức sống
Nếu tại các khu chung cư mới, việc hình thành không gian sinh hoạt chung góp phần kết nối những gia đình vốn ít có điều kiện gặp gỡ thì ở các khu tập thể lâu năm, yêu cầu đặt ra là làm thế nào để khai thác hiệu quả những thiết chế sẵn có.
Tại khu tập thể E3-E4 Trung Liệt, phường Đống Đa, một mô hình sinh hoạt cộng đồng theo hướng đa chức năng đang được chuẩn bị đưa vào hoạt động.
Theo kế hoạch, ngày 21-11, UBND phường Đống Đa sẽ ra mắt mô hình “Nhà sinh hoạt cộng đồng số – Không gian văn hóa mở, kết nối các thế hệ”, với sự tham gia của Tổ dân phố số 11 và 13.
Điểm đáng chú ý là không gian sinh hoạt cộng đồng không chỉ phục vụ hội họp hay văn nghệ mà được định hướng trở thành nơi học tập, rèn luyện sức khỏe, giao lưu và hỗ trợ người dân tiếp cận công nghệ số.

Các câu lạc bộ liên thế hệ được định hướng đổi mới nội dung sinh hoạt, kết hợp văn nghệ, giáo dục truyền thống, chăm sóc sức khỏe và chia sẻ kỹ năng sống. Sân chơi, thiết bị thể dục thể thao hiện có được rà soát để khai thác hiệu quả hơn, tạo điều kiện tổ chức trò chơi dân gian, hoạt động thể thao phù hợp với nhiều lứa tuổi.
Đặc biệt, hoạt động “Cuối tuần cùng công dân số” và “Thứ Bảy kinh doanh số” dự kiến giúp người dân tiếp cận dịch vụ công trực tuyến, hỗ trợ các hộ kinh doanh tìm hiểu phương thức kinh doanh trên môi trường số.
Cùng với đó, địa phương nghiên cứu bố trí tủ sách, góc đọc, giới thiệu tài liệu về lịch sử, văn hóa, di sản địa phương và các nội dung phục vụ học tập suốt đời. Mã QR được sử dụng để cung cấp thông tin về nội quy, lịch sinh hoạt và các câu lạc bộ.
Những nội dung này cho thấy một cách tiếp cận rộng hơn về chức năng của nhà văn hóa. Không gian sinh hoạt cộng đồng có thể đồng thời là nơi người cao tuổi gặp gỡ, trẻ em vui chơi, thanh niên chia sẻ kiến thức và các gia đình cùng tham gia hoạt động chung.
Cùng với Đống Đa, mô hình “Nhà văn hóa số - Kết nối cộng đồng” tại Tổ dân phố 1 Vạn Phúc, phường Hà Đông, ra mắt trong tháng 11 cũng đặt trọng tâm vào đổi mới phương thức vận hành thiết chế văn hóa.
Điều đáng quan tâm là địa phương xác định thời gian thí điểm bốn tuần để đánh giá số lượng hoạt động, mức độ tham gia của người dân và hiệu quả khai thác cơ sở vật chất trước khi xem xét nhân rộng.

Việc đánh giá mô hình từ thực tế sử dụng là yêu cầu cần thiết. Bởi một nhà văn hóa được đầu tư đầy đủ trang thiết bị nhưng ít người tham gia sinh hoạt sẽ khó phát huy hiệu quả. Ngược lại, một không gian không quá lớn nhưng có lịch hoạt động phù hợp, nội dung phong phú và sự tham gia tự nguyện của cư dân vẫn có thể trở thành điểm kết nối cộng đồng.
Từ thực tiễn ở các địa phương, có thể thấy chuyển đổi số đang mở ra thêm phương thức tổ chức đời sống văn hóa cơ sở. Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự phát huy ý nghĩa khi giúp người dân tiếp cận thông tin thuận tiện hơn, tham gia hoạt động dễ dàng hơn và tăng cường kết nối với cộng đồng.
Một mã QR giới thiệu lịch sinh hoạt, một điểm hỗ trợ người cao tuổi sử dụng dịch vụ công trực tuyến hay một buổi hướng dẫn kỹ năng số cho các hộ kinh doanh đều có thể trở thành hoạt động thiết thực nếu được duy trì thường xuyên.
Ở chiều ngược lại, nếu chỉ chú trọng trang bị thiết bị mà thiếu người hướng dẫn, thiếu nội dung phù hợp, các mô hình rất dễ rơi vào tình trạng hoạt động hình thức.
Vì vậy, thước đo quan trọng nhất không phải là số lượng mô hình được ra mắt mà là mức độ tham gia, sự hài lòng và khả năng duy trì sinh hoạt của cộng đồng.
Hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam 24-11, Hà Nội tổ chức nhiều chương trình văn hóa, nghệ thuật, giới thiệu di sản và hoạt động trải nghiệm. Những sự kiện quy mô lớn góp phần tôn vinh bản sắc văn hóa dân tộc, trong khi các mô hình tại khu dân cư lại cho thấy một chiều cạnh gần gũi khác của văn hóa Thủ đô.
Đó là văn hóa được hình thành từ cách ứng xử giữa những người hàng xóm, ý thức giữ gìn không gian chung, sự sẻ chia giữa các thế hệ và trách nhiệm của mỗi gia đình đối với cộng đồng.
Ngày Văn hóa Việt Nam rồi sẽ qua, nhưng giá trị của những hoạt động hưởng ứng chỉ thực sự được khẳng định khi các không gian sinh hoạt tiếp tục được duy trì, những câu lạc bộ có thêm thành viên và người dân ngày càng chủ động tham gia công việc chung.
Bởi sức sống của văn hóa cơ sở không nằm ở những buổi lễ ra mắt, mà ở việc văn hóa trở thành nhu cầu tự thân, thành nếp sống và sự gắn bó bền chặt giữa những người cùng chung một cộng đồng.
(*) Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội.