Vai trò của báo chí cách mạng trong đấu tranh với thông tin xấu độc

1. Đất nước bước vào thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế sâu rộng, báo chí cách mạng tiếp tục khẳng định vai trò là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân. Thông qua các tác phẩm báo chí mà chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước được truyền tải kịp thời đến mỗi người dân; những thành tựu trong phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và đối ngoại được phản ánh sinh động, khách quan; những tâm tư, nguyện vọng chính đáng của nhân dân cũng được lắng nghe và chuyển tải đến các cơ quan có thẩm quyền để xem xét, giải quyết. Qua đó, báo chí góp phần củng cố niềm tin và tăng cường sự đồng thuận của nhân dân với các chủ trương, chính sách lớn của Đảng và Nhà nước.

Với sự phát triển mạnh mẽ của internet và mạng xã hội, các thế lực thù địch, phản động và phần tử cơ hội chính trị đang triệt để lợi dụng không gian mạng để gia tăng các hoạt động chống phá bằng nhiều phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi. Trước các sự kiện chính trị, kinh tế, xã hội được dư luận quan tâm, chúng chủ động lập các trang web, fanpage, hội, nhóm… để phát tán tin giả, thông tin sai sự thật, cắt ghép, bóp méo bản chất vụ việc, xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; đồng thời kích động tư tưởng cực đoan, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc, từng bước gây hoài nghi, làm suy giảm niềm tin của nhân dân đối với Đảng và chế độ xã hội chủ nghĩa. Đứng trước tình hình đó, báo chí cách mạng tiếp tục phát huy vai trò là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa nhằm cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, định hướng dư luận xã hội; chủ động phát hiện, nhận diện, đấu tranh và phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng.

2. Việt Nam đang bước vào một kỷ nguyên mới, kỷ nguyên mà công nghệ, dữ liệu được xác định như một “tư liệu sản xuất hiện đại”, một cơ chế kiến tạo, phát triển của quốc gia dựa trên chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo. Việc sắp xếp địa giới hành chính, cơ quan chính quyền địa phương 2 cấp… đã từng bước đem lại những thành công vượt trội, khẳng định đường lối đổi mới sáng tạo, đúng đắn của Đảng và Nhà nước. Bên cạnh những cơ hội là chủ đạo cũng có những thách thức, đe dọa an ninh phi truyền thống, đặc biệt là các nguy cơ về an ninh mạng, an ninh thông tin và an ninh tư tưởng trên không gian mạng. Trong khi đó, còn một số khó khăn bước đầu mà người dân gặp phải khi mà công nghệ chưa đáp ứng yêu cầu, cơ sở hạ tầng có chỗ, có nơi chưa đáp ứng. Lợi dụng vấn đề đó, các thế lực thù địch, phản động và phần tử cơ hội chính trị triệt để lợi dụng để tiến hành các hoạt động chống phá Đảng, Nhà nước và đường lối đổi mới. Thông tin xấu độc trên mạng xã hội không còn xuất hiện đơn lẻ mà được tổ chức có chủ đích, sử dụng công nghệ hiện đại, mạng lưới tài khoản ảo và các nền tảng xuyên biên giới để gia tăng phạm vi tác động, hướng đến mục tiêu gây nhiễu loạn thông tin, thao túng nhận thức và làm suy giảm niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ. Chúng đã lợi dụng một số cá nhân có ảnh hưởng trên không gian mạng (KOL), nhất là một số diễn viên, TikToker, YouTuber… có nhiều lượt theo dõi, “thần tượng” của giới trẻ,… để cài cắm, xuyên tạc, làm lệch lạc nhận thức của một bộ phận không nhỏ người dân, trong đó có giới trẻ.

Đáng chú ý, các đối tượng chống phá thường lựa chọn những vấn đề lớn, có sức ảnh hưởng rộng trong xã hội để xuyên tạc, kích động dư luận, bôi nhọ danh dự lãnh đạo Đảng, Nhà nước. Thậm chí, gần đây chúng còn tập trung chống phá các chủ trương, chính sách chiến lược của Đảng và Nhà nước, như: Chuyển đổi số quốc gia, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, cải cách tổ chức bộ máy, phát triển kinh tế tư nhân, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng và hội nhập quốc tế. Điển hình như chủ trương chuyển đổi xăng khoáng sang sử dụng xăng sinh học (xăng E10) nhằm bảo vệ môi trường, chủ động an ninh năng lượng, hoặc vấn đề đưa các trường học, bệnh viện ra khỏi khu trung tâm… Bằng thủ đoạn cắt ghép thông tin, bóp méo bản chất sự việc, suy diễn, quy chụp hoặc lợi dụng những hạn chế, bất cập trong quá trình tổ chức thực hiện chính sách, các đối tượng tạo dựng các clip, video, tin bài sai lệch nhằm dẫn dắt dư luận theo hướng tiêu cực, kích động tâm lý hoài nghi về chính sách của Nhà nước.

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ Deepfake, các công cụ tạo nội dung tự động và thuật toán phân phối nội dung của mạng xã hội càng làm gia tăng mức độ phức tạp của các hoạt động phát tán thông tin xấu độc. Nhiều hình ảnh, âm thanh, video giả được tạo ra gây tranh cãi, giật gân hoặc kích thích cảm xúc mạnh. Vì vậy, không ít thông tin sai lệch có tốc độ lan truyền nhanh hơn nhiều so với thông tin đã được kiểm chứng, tạo ra hiệu ứng đám đông, gây nhiễu loạn thông tin và ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức của một bộ phận người dân.

Cuộc đấu tranh với thông tin xấu độc trên mạng xã hội không còn đơn thuần là xử lý tin giả hay kiểm chứng thông tin xấu độc mà đã trở thành một nội dung quan trọng trong công tác bảo vệ an ninh Tổ quốc. Trong bối cảnh đó, báo chí cách mạng không chỉ phải bảo đảm tính chính xác, khách quan và kịp thời của thông tin mà còn phải nâng cao năng lực dự báo, chủ động nhận diện các phương thức, thủ đoạn chống phá, tăng cường đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch; là kênh thông tin quan trọng để kết nối, cung cấp thông tin cho các cơ quan bảo vệ pháp luật để điều tra, xử lý.

3. Thực tiễn cho thấy, báo chí cách mạng luôn là nguồn thông tin chính thống, có độ tin cậy cao và giữ vai trò trung tâm trong việc định hướng dư luận xã hội. Khi xuất hiện các vụ việc phức tạp, nhạy cảm hoặc các chiến dịch tung tin thất thiệt trên mạng xã hội, việc các cơ quan báo chí nhanh chóng cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ và khách quan không chỉ giúp người dân nhận thức đúng bản chất sự việc mà còn hạn chế đáng kể khả năng lan truyền của thông tin sai lệch.

Hiện nay, trong điều kiện truyền thông số, báo chí không thể chỉ dừng lại ở việc “đưa tin đúng” mà cần chuyển mạnh sang tư duy “chủ động định hướng”. Điều đó đòi hỏi các cơ quan báo chí phải nắm bắt nhanh diễn biến trên không gian mạng, kịp thời phát hiện các xu hướng thông tin tiêu cực để chủ động giải thích, phản biện bằng các luận cứ khoa học, cơ sở pháp lý và thực tiễn sinh động. Mỗi tác phẩm báo chí phản bác thông tin sai trái cần bảo đảm tính thuyết phục, lập luận sắc bén, ngôn ngữ chuẩn mực, tránh cực đoan hoặc cảm tính. Báo chí cách mạng cũng cần tăng cường đổi mới phương thức truyền tải thông tin theo hướng đa nền tảng, đa phương tiện, gần gũi với độc giả. Việc phát triển các sản phẩm báo chí số như video ngắn, podcast, đồ họa tương tác hay các chuyên mục kiểm chứng thông tin sẽ giúp nội dung chính thống tiếp cận nhanh hơn với người dùng mạng xã hội, đặc biệt là giới trẻ. Khi thông tin tích cực được truyền tải bằng hình thức hiện đại, hấp dẫn và phù hợp với thói quen tiếp nhận của công chúng, hiệu quả định hướng dư luận sẽ được nâng lên rõ rệt.

Công tác đào tạo, bồi dưỡng, xây dựng đội ngũ nhà báo có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp trong sáng, trình độ chuyên môn cao, am hiểu pháp luật và năng lực làm báo trong môi trường số hiện nay hết sức quan trọng. Người viết không chỉ là người đưa tin mà còn phải là người kiểm chứng thông tin, phân tích dữ liệu, nhận diện thủ đoạn thao túng truyền thông và chủ động tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng. Ngoài sự nỗ lực của các cơ quan báo chí, cần tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước, các cơ quan bảo vệ pháp luật như công an, tòa án, viện kiểm sát, nhằm xây dựng cơ chế phát hiện, xử lý và ngăn chặn kịp thời các nguồn phát tán thông tin xấu độc. Đồng thời, cần đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục kỹ năng số và kỹ năng nhận diện tin giả cho người dân, hình thành văn hóa tiếp nhận và chia sẻ thông tin có trách nhiệm.

Công cuộc đấu tranh phản bác các thông tin xấu độc không phải là nhiệm vụ của riêng báo chí mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Tuy nhiên, với vai trò của mình, báo chí cách mạng luôn giữ vị trí trung tâm trong việc định hướng tư tưởng, củng cố niềm tin xã hội và lan tỏa những giá trị tích cực trong công cuộc đổi mới, ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số quốc gia.