UAV cáp quang – chiến thuật mới của Nga trong cuộc xung đột với Ukraine

Loại UAV này đang được Nga sử dụng ngày càng nhiều để vượt qua các hệ thống tác chiến điện tử của Ukraine và tấn công chính xác các mục tiêu quân sự cũng như hạ tầng năng lượng.

Nhằm tạo ra "lá chắn" đối với các UAV, cả Nga và Ukraine đều triển khai dày đặc hệ thống gây nhiễu sóng nhằm cắt đứt liên lạc giữa UAV và người điều khiển. Theo nhiều báo cáo tổng hợp, phần lớn UAV điều khiển bằng sóng vô tuyến bị vô hiệu hóa không phải do hỏa lực phòng không mà do bị gây nhiễu hoặc mất tín hiệu. Chính vì thế, UAV cáp quang trở thành một giải pháp hiệu quả.

Khác với UAV truyền thống, UAV cáp quang không sử dụng sóng vô tuyến để truyền tín hiệu. Thay vào đó, một cuộn cáp quang siêu mảnh được gắn trên thân UAV và sẽ tự động nhả ra khi thiết bị bay về phía mục tiêu. Mọi tín hiệu điều khiển và hình ảnh truyền về đều đi qua sợi cáp này.

Nhờ đó, UAV gần như miễn nhiễm với các biện pháp gây nhiễu điện tử. Chừng nào sợi cáp chưa bị đứt hoặc mắc vào vật cản, người điều khiển vẫn duy trì được kết nối ổn định với UAV. Đây được xem là ưu thế lớn nhất của loại thiết bị này.

Theo một báo cáo của Trung tâm Phục hồi Thông tin (CIR), có trụ sở tại Anh, công bố ngày 10-7, Nga đã triển khai UAV cáp quang để tấn công các trạm biến áp điện cao thế tại tỉnh Sumy, miền Bắc Ukraine. Các video được đăng trên mạng xã hội Nga cho thấy, UAV cáp quang có thể tiếp cận những mục tiêu vốn được bảo vệ nghiêm ngặt.

Dù Ukraine đã xây dựng các khối bê tông bao bọc máy biến áp, lắp đặt lưới chống UAV và triển khai nhiều hệ thống tác chiến điện tử quanh các trạm điện, Nga vẫn áp dụng chiến thuật hai bước. Chiếc UAV đầu tiên lao vào phá thủng lưới bảo vệ. Ngay sau đó, chiếc UAV thứ hai bay xuyên qua khoảng trống vừa tạo ra để tiếp cận máy biến áp tự ngẫu - bộ phận quan trọng nhất của trạm điện.

Ông Oleksandr Kharchenko, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng Ukraine cho biết, chỉ cần phá hủy máy biến áp tự ngẫu tại một trạm điện 330 kV là đủ để khiến toàn bộ hệ thống ngừng hoạt động. Mỗi thiết bị như vậy có giá khoảng 3,5 triệu USD, trong khi một UAV cáp quang chỉ có giá khoảng 2.000 USD. Sự chênh lệch rất lớn giữa chi phí tấn công và giá trị mục tiêu khiến chiến thuật này được đánh giá là mang lại hiệu quả kinh tế cao.

Theo CIR, ít nhất 8 cuộc tấn công của Nga bằng UAV cáp quang nhằm vào các trạm biến áp tại Sumy đã được xác minh. Các mục tiêu nằm cách tiền tuyến từ 16 đến 26 km, cho thấy loại UAV này đã có khả năng hoạt động xa hơn nhiều so với giai đoạn đầu.

Trong khi đó, giới chức quân sự Ukraine nhận định, UAV cáp quang đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất trên chiến trường. Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang Ukraine Oleksandr Syrskyi thừa nhận Nga đã tạo được lợi thế nhờ triển khai loại UAV này và yêu cầu đẩy nhanh phát triển các hệ thống tương tự. Lực lượng Hệ thống Không người lái Ukraine cũng xác nhận đã đưa UAV cáp quang vào trang bị để đối phó, trong khi các chỉ huy tiền tuyến cảnh báo Nga đang mở rộng phạm vi sử dụng loại khí tài này tại các khu vực Sumy, Kharkiv và Kursk

Giới phân tích nhận định, Nga đang hướng tới chiến lược cô lập từng khu vực khỏi lưới điện quốc gia bằng cách phá hủy các nút truyền tải điện, sau đó tiếp tục tấn công các nhà máy điện địa phương để gây mất điện trên diện rộng. Đây cũng là một phần trong chiến dịch nhằm gây sức ép lên hậu phương Ukraine khi mùa đông đến gần.

Dù có ưu thế vượt trội trước các hệ thống gây nhiễu điện tử, UAV cáp quang vẫn tồn tại nhiều hạn chế. Điểm yếu lớn nhất là phụ thuộc hoàn toàn vào sợi cáp quang. Nếu dây cáp bị đứt hoặc mắc vào cây cối, cột điện, dây thép gai hay các công trình đổ nát, UAV sẽ mất kết nối với người điều khiển. Chính vì vậy, người điều khiển UAV cáp quang thường lựa chọn đường bay qua cánh đồng, đường giao thông hoặc những khu vực ít vật cản. Ngoài ra, tầm hoạt động của UAV cũng bị giới hạn bởi chiều dài cuộn cáp, thường chỉ vài chục km.

Nhiều chuyên gia nhận định, UAV cáp quang có thể không thay thế hoàn toàn UAV truyền thống, nhưng sẽ trở thành lựa chọn ưu tiên trong những nhiệm vụ đòi hỏi độ chính xác cao và khả năng hoạt động trong môi trường bị chế áp điện tử mạnh.

Loại UAV này cũng minh chứng cho xu hướng sử dụng các hệ thống giá thành thấp để vô hiệu hóa những mục tiêu có giá trị cao, đồng thời làm giảm hiệu quả của các biện pháp phòng thủ truyền thống.

Tổng hợp