Từ “quản lý” đến “kiến tạo, phục vụ”: Nền tảng của mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa

Lấy người dân làm trung tâm của quản trị địa phương

Theo Nghị quyết số 16-NQ/TU của Thành ủy Hà Nội, Phúc Thịnh và Thư Lâm là hai địa phương được Hà Nội lựa chọn thí điểm xây dựng mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa”. Việc chuyển từ tư duy quản lý sang phục vụ không phải bắt đầu từ con số 0, nhưng chủ trương mới đang tạo động lực để chính quyền cơ sở chủ động hơn trong tiếp cận người dân, nâng cao tinh thần trách nhiệm, giải quyết thủ tục hành chính nhanh chóng, thuận tiện và thân thiện.

Ông Đặng Minh Thắng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Phúc Thịnh cho biết, để thực hiện chuyển trạng thái, chuyển mô hình quản trị thì trước hết phải đổi mới công tác cán bộ. Trong đó, con người là yếu tố quyết định; mỗi cán bộ, công chức phải chủ động, thân thiện, tận tâm, nhiệt tình giải quyết các nhu cầu và thủ tục hành chính của người dân.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Việt Hùng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế - Xã hội thành phố Hà Nội, để thực hiện mục tiêu này, trước hết phải có cam kết chính trị rất cao từ chính quyền cơ sở. Cùng với đó là xây dựng năng lực cho đội ngũ cán bộ thực thi và phát triển nền tảng chuyển đổi số, đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo vào quy trình quản trị. Trong đó, người dân phải trở thành chủ thể tích cực tham gia vào quá trình quản trị, qua đó hiện thực hóa quan điểm người dân là chủ thể xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa.

Điểm khác biệt căn bản của mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” là chuyển từ phương thức quản lý hành chính truyền thống sang quản trị phát triển. Chính quyền không chỉ thực hiện chức năng quản lý mà còn đóng vai trò kiến tạo, đồng hành với người dân và doanh nghiệp. Quá trình quản trị hướng tới công bằng, minh bạch, nâng cao trách nhiệm giải trình và khuyến khích sự tham gia của người dân.

Ông Đinh Công Tuyến, Viện Chủ nghĩa xã hội khoa học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng, trong mô hình mới, chính quyền xã, phường chuyển từ vai trò quản lý sang vai trò kiến tạo, tổ chức không gian sống, kết nối nơi ở, sản xuất, dịch vụ thành một hệ sinh thái tổng hợp. Trong đó, thước đo quan trọng nhất của sự thay đổi chính là mức độ hài lòng của người dân, mức sống được nâng lên và cảm nhận của người dân về chất lượng cuộc sống.

Mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa" được Thành ủy Hà Nội xác định là bước phát triển mới trong quá trình xây dựng chính quyền địa phương hiện đại, gần dân, sát dân và phục vụ nhân dân. Nếu trước đây, hoạt động của chính quyền cơ sở chủ yếu thiên về quản lý, điều hành, thì mô hình mới đặt người dân và doanh nghiệp vào vị trí trung tâm của mọi quyết sách.

Sự thay đổi này không đơn thuần là đổi tên gọi hay sắp xếp lại bộ máy, mà là sự chuyển biến về tư duy phục vụ. Mỗi cán bộ, công chức phải coi việc giải quyết công việc của người dân là nhiệm vụ trọng tâm; mỗi quy trình hành chính phải hướng tới giảm thời gian, giảm chi phí, tăng tính minh bạch và thuận tiện.

Đó cũng là tinh thần xuyên suốt của mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” khi chính quyền tồn tại để phục vụ nhân dân, tạo điều kiện tốt nhất để người dân phát triển, doanh nghiệp yên tâm đầu tư, sản xuất, kinh doanh và cộng đồng cùng tham gia quản trị địa phương.

Trong mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa”, mỗi cán bộ không chỉ là người thực thi công vụ mà còn là người hỗ trợ, tư vấn và đồng hành cùng người dân. Đây là điểm khác biệt quan trọng, thể hiện rõ bản chất của nền hành chính phục vụ.

Rõ trách nhiệm để phục vụ tốt hơn

Một chính quyền phục vụ chỉ thực sự hiệu quả khi trách nhiệm của từng cá nhân được xác định rõ ràng. Vì vậy, cùng với việc trao thêm thẩm quyền cho cấp xã, phường, mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa đặt ra yêu cầu rất cao về trách nhiệm giải trình.

Theo đó, mọi công việc đều phải thực hiện theo nguyên tắc "rõ người phụ trách, rõ việc, rõ thời hạn, rõ kết quả". Mỗi hồ sơ hành chính đều được theo dõi trên hệ thống số, xác định cụ thể cán bộ xử lý, thời gian giải quyết và kết quả thực hiện. Người dân có thể giám sát tiến độ, phản ánh nếu phát sinh chậm trễ hoặc sai sót.

Đây là sự thay đổi căn bản so với phương thức quản lý trước đây, khi việc xác định trách nhiệm cá nhân trong một số trường hợp còn chưa thật rõ ràng. Nay quyền hạn đi đôi với trách nhiệm; cán bộ được giao nhiều quyền hơn nhưng đồng thời cũng phải chịu trách nhiệm trực tiếp trước người dân và cấp có thẩm quyền về chất lượng giải quyết công việc.

Nghị quyết số 16-NQ/TU của Thành ủy Hà Nội cũng đặt mục tiêu xây dựng đội ngũ cán bộ "dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đổi mới vì lợi ích chung". Đây là yếu tố quyết định thành công của mô hình mới.

Cùng với đó, chuyển đổi số được xác định là công cụ quan trọng để nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Hồ sơ điện tử, chữ ký số, dữ liệu dùng chung, quy trình xử lý trực tuyến giúp giảm tiếp xúc trực tiếp, hạn chế tiêu cực, đồng thời cho phép kiểm tra toàn bộ quá trình xử lý bất cứ thời điểm nào.

Trong mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa”, hiệu quả hoạt động của chính quyền không chỉ được đánh giá qua số lượng văn bản ban hành hay hồ sơ giải quyết, mà còn được đo bằng mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp. Đây là thay đổi mang tính bản chất trong phương thức đánh giá chất lượng công vụ.

Để đạt mục tiêu đó, Hà Nội đang xây dựng cơ chế đánh giá cán bộ dựa trên kết quả thực hiện nhiệm vụ, mức độ hoàn thành công việc và phản hồi của người dân. Người đứng đầu phải chịu trách nhiệm nếu để xảy ra tình trạng chậm trễ, né tránh hoặc đùn đẩy trách nhiệm.

Bên cạnh đó, mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” còn hướng tới xây dựng nền quản trị có sự tham gia của người dân. Chính quyền không chỉ lắng nghe ý kiến thông qua các cuộc tiếp xúc cử tri, mà còn mở rộng các kênh góp ý trực tuyến, đối thoại định kỳ, tiếp nhận phản ánh hiện trường và xử lý ngay các kiến nghị phát sinh. Người dân vừa là đối tượng phục vụ, vừa là chủ thể giám sát hoạt động của chính quyền.

Phát biểu tại Hội nghị triển khai Đề án thí điểm mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa", Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội Trần Đức Thắng nhấn mạnh, việc xây dựng mô hình không nhằm tạo thêm một danh hiệu hay mô hình mang tính hình thức, mà hướng tới xây dựng chính quyền cơ sở thực sự gần dân, sát dân, phục vụ nhân dân và tạo động lực phát triển bền vững cho Thủ đô.

Tinh thần đó được cụ thể hóa bằng việc xây dựng chính quyền số dựa trên dữ liệu và kết quả thực hiện. Thay vì quản lý theo kinh nghiệm hoặc xử lý từng vụ việc riêng lẻ, mọi hoạt động điều hành đều dựa trên dữ liệu số, có mục tiêu cụ thể, có chỉ số đánh giá và có cơ chế giám sát thường xuyên.

Đồng chí Trần Đức Thắng cho rằng, việc xây dựng và triển khai đề án nhằm kiểm nghiệm, cụ thể hóa trong thực tiễn các giá trị mục tiêu và đặc trưng của chủ nghĩa xã hội Việt Nam ở cấp cơ sở; xây dựng mô hình quản trị xã, phường hiện đại, công khai, minh bạch, hiệu lực, hiệu quả, nâng cao chất lượng cuộc sống và mức độ hài lòng của nhân dân. Đồng thời, qua quá trình thực hiện tại hai xã Thư Lâm và Phúc Thịnh để hoàn thiện các hệ thống tiêu chí, cơ chế chính sách và phương thức tổ chức thực hiện, làm cơ sở đánh giá tổng kết và từng bước nhân rộng trên phạm vi toàn thành phố và cũng là của cả nước khi đủ điều kiện.

Có thể thấy, từ mô hình quản lý truyền thống đến mô hình chính quyền phục vụ là bước chuyển lớn cả về tư duy và phương thức hoạt động. Đây không phải là sự thay đổi mang tính hình thức, mà là sự đổi mới toàn diện từ cách tổ chức bộ máy, quy trình giải quyết công việc đến văn hóa công vụ và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ.

Thành công của mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” sẽ không chỉ được đo bằng số lượng thủ tục được rút ngắn hay tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng hạn, mà quan trọng hơn là niềm tin của nhân dân đối với chính quyền. Khi người dân cảm nhận được sự tôn trọng, được phục vụ nhanh chóng, công khai, minh bạch; khi doanh nghiệp coi chính quyền là người đồng hành thay vì chỉ là cơ quan quản lý; khi mỗi cán bộ lấy sự hài lòng của nhân dân làm mục tiêu phấn đấu, đó cũng là lúc mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa phát huy đầy đủ giá trị thực tiễn.

Đối với Hà Nội, đây không chỉ là một mô hình thí điểm mà còn là bước chuẩn bị quan trọng cho quá trình xây dựng nền quản trị đô thị hiện đại, thông minh và nhân văn. Chuyển từ "quản lý" sang "phục vụ" vì thế không chỉ là một khẩu hiệu hành chính, mà chính là thước đo của chất lượng chính quyền trong giai đoạn phát triển mới của Thủ đô.