Từ lòng biết ơn đến hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ đã nằm xuống vì Tổ quốc

Những phần mộ vẫn chờ một ngày được gọi tên

Tại xã Hoài Đức, việc tổ chức lấy mẫu ADN là một trong những nhiệm vụ cụ thể được địa phương tập trung triển khai trong khuôn khổ Chiến dịch 500 ngày đêm, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27-7-1947 - 27-7-2027).

Qua rà soát, 2 nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn xã Hoài Đức hiện đang an táng tổng số 496 phần mộ liệt sĩ. Trong đó, có 36 phần mộ chưa xác định được thông tin, thuộc diện lấy mẫu sinh phẩm để phục vụ giám định ADN. Cụ thể, 14 phần mộ tại Nghĩa trang liệt sĩ Kim Chung - Di Trạch và 22 phần mộ tại Nghĩa trang liệt sĩ Đức Giang - Đức Thượng - Trạm Trôi.

Để công việc được triển khai chính xác, chặt chẽ, xã Hoài Đức đã tiến hành khảo sát hiện trạng, rà soát hồ sơ, đối chiếu danh sách, xác định vị trí từng phần mộ. Cùng với đó, các lực lượng liên quan chuẩn bị nhân lực, phương tiện, cơ sở vật chất và các điều kiện phục vụ quá trình khai quật, lấy mẫu.

Theo kế hoạch, lễ tâm linh sẽ được tổ chức đồng loạt tại 2 nghĩa trang vào ngày 10/9. Tại Nghĩa trang liệt sĩ Kim Chung - Di Trạch, công tác lấy mẫu ADN dự kiến bắt đầu từ 6h ngày 12-9 và hoàn thành trước 18h ngày 17-9. Tại Nghĩa trang liệt sĩ Đức Giang - Đức Thượng - Trạm Trôi, việc lấy mẫu dự kiến được thực hiện từ ngày 15-9 đến ngày 25-9.

Xã Hoài Đức xác định quá trình thực hiện phải bảo đảm tuyệt đối sự trang nghiêm, an toàn và đúng quy trình chuyên môn. Nguyên tắc được thống nhất là “khai quật đến đâu - lấy mẫu - an táng, hoàn trả hiện trạng đến đó”. Sau khi tiếp cận hài cốt, lực lượng chuyên môn sẽ kiểm tra, lựa chọn mẫu phù hợp, tạo mã định danh, lập hồ sơ, đóng gói, niêm phong, bảo quản và bàn giao mẫu phục vụ giám định ADN. Phần mộ sau đó được an táng lại, xây lắp và hoàn trả hiện trạng.

Phó Chủ tịch UBND xã Hoài Đức Đồng Thị Nga cho biết, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ có ý nghĩa chính trị, nhân văn sâu sắc, thể hiện trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền và các lực lượng đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Theo bà Đồng Thị Nga, việc thực hiện nghiêm túc, khoa học, đúng quy trình sẽ góp phần từng bước xác định danh tính các liệt sĩ còn thiếu thông tin, đáp ứng mong mỏi của thân nhân, gia đình liệt sĩ; đồng thời tiếp tục lan tỏa đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa” trong cộng đồng.

Để sự hy sinh không chìm vào quên lãng

Tại xã An Khánh, trong 2 ngày 7 và 8-9, địa phương phối hợp với các đơn vị Quân đội tổ chức khai quật, lấy mẫu ADN giám định đối với 6 hài cốt liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại Nghĩa trang liệt sĩ xã An Khánh và Nghĩa trang liệt sĩ An Thượng.

Nghĩa trang liệt sĩ An Khánh hiện là nơi yên nghỉ của 315 phần mộ liệt sĩ. Trong đó, có 85 liệt sĩ hy sinh trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, 186 liệt sĩ hy sinh trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ và 38 liệt sĩ hy sinh trong các cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc. Hiện còn 6 phần mộ chưa xác định được thông tin.

Trong khi đó, tại Nghĩa trang liệt sĩ An Thượng có 207 phần mộ liệt sĩ, trong đó còn 11 phần mộ chưa xác định được thông tin. Những con số ấy cho thấy phía sau mỗi phần mộ chưa có đầy đủ danh tính là một câu chuyện, một gia đình và một sự mong mỏi kéo dài qua nhiều năm.

Theo Bí thư Đảng ủy xã An Khánh Phùng Bá Nhân, công tác lấy mẫu ADN không chỉ đơn thuần là một nhiệm vụ chuyên môn. Đây còn là cơ hội để tìm kiếm thêm những thông tin quý giá, giúp các liệt sĩ có thể được xác định danh tính, trở về với gia đình, quê hương và đồng đội; và để sự hy sinh không chìm vào quên lãng.

Bí thư Đảng ủy xã An Khánh Phùng Bá Nhân nhấn mạnh, hành trình xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn nhiều khó khăn bởi chiến tranh đã lùi xa, điều kiện bảo quản hài cốt và nguồn thông tin lịch sử còn hạn chế. Tuy nhiên, với trách nhiệm và lòng biết ơn sâu sắc, các lực lượng sẽ nỗ lực, đồng thời ứng dụng thành tựu khoa học - công nghệ để đưa các Anh hùng liệt sĩ trở về với gia đình, đồng đội.

Chủ động từ cơ sở, lan tỏa nghĩa tình

Không chỉ Hoài Đức và An Khánh, tại xã Đan Phượng, công tác tìm kiếm, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ cũng được địa phương chủ động triển khai từ sớm.

Từ cuối tháng 8-2026, xã Đan Phượng phối hợp với các đơn vị Quân đội tổ chức khai quật và lấy mẫu ADN đối với 7 hài cốt liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại Nghĩa trang liệt sĩ xã Đan Phượng (trước đây là Nghĩa trang liệt sĩ Phùng - Đan Phượng - Song Phượng - Đồng Tháp).

Trước khi thực hiện, địa phương đã khảo sát, lập sơ đồ, xác định tọa độ từng phần mộ. Xã đồng thời thành lập Tổ số hóa thông tin hài cốt nhằm quản lý dữ liệu đồng bộ, tạo thuận lợi cho việc tra cứu, đối chiếu thông tin trong quá trình xác minh danh tính.

Địa phương cũng chủ động tìm kiếm thông tin từ các cựu chiến binh, cán bộ qua các thời kỳ và người cao tuổi về lịch sử quy tập, vị trí, kết cấu các phần mộ. Đây là những nguồn tư liệu có giá trị, nhất là trong bối cảnh nhiều hồ sơ, thông tin liên quan đến liệt sĩ đã bị thất lạc hoặc không còn đầy đủ.

Trước đó, UBND xã Đan Phượng đã giao Công an xã, Đoàn Thanh niên và Hội Cựu chiến binh phối hợp tổ chức đợt cao điểm thu nhận mẫu sinh phẩm ADN của thân nhân liệt sĩ. Qua đó, 180 mẫu sinh phẩm ADN của thân nhân đủ điều kiện đã được thu nhận, phục vụ công tác đối chiếu, xác minh.

Cùng với công tác chuyên môn, địa phương huy động lực lượng và nhân dân tổng vệ sinh, chỉnh trang khuôn viên nghĩa trang, góp phần tạo không gian sạch đẹp, trang nghiêm, thể hiện sự thành kính đối với các Anh hùng liệt sĩ.

Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Đan Phượng Nguyễn Gia Hiển khẳng định, địa phương xác định Chiến dịch 500 ngày đêm là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, thể hiện trách nhiệm đối với các Anh hùng liệt sĩ và thân nhân.

Theo ông Nguyễn Gia Hiển, địa phương mong muốn tiếp tục nhận được sự hỗ trợ, cung cấp thông tin từ nhân dân, nhất là các cựu chiến binh, người cao tuổi và những người từng biết về quá trình chiến đấu, hy sinh, quy tập của các liệt sĩ, qua đó góp phần sớm trả lại tên cho các Anh hùng liệt sĩ.

Góp sức để hành trình tri ân trọn vẹn hơn

Tại xã Dương Hòa, theo kế hoạch, trên địa bàn hiện có 26 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại 3 nghĩa trang liệt sĩ, gồm Nghĩa trang liệt sĩ Cát Quế - Dương Liễu - Minh Khai, Nghĩa trang liệt sĩ Yên Sở và Nghĩa trang liệt sĩ Đắc Sở.

Công tác khai quật các phần mộ cần lấy mẫu giám định ADN dự kiến được triển khai từ 14h ngày 16-9 đến ngày 23-9. Từ ngày 15-9 đến hết ngày 23-9, địa phương dự kiến phối hợp bàn giao các mẫu hài cốt liệt sĩ cho đơn vị giám định ADN theo quy định. Sau đó, từ ngày 26-9 đến ngày 30-9, các phần mộ sẽ được hoàn thiện, trả lại nguyên trạng ban đầu.

Phó Chủ tịch UBND xã Dương Hòa Nguyễn Đình Khoa cho biết, địa phương xác định công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin là nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt, thể hiện trách nhiệm và tình cảm tri ân đối với các Anh hùng liệt sĩ. Với các phần mộ chưa xác định được thông tin tại các nghĩa trang trên địa bàn, xã đang phối hợp chặt chẽ với các đơn vị chức năng rà soát hồ sơ, xác định chính xác từng phần mộ, chuẩn bị đầy đủ các điều kiện phục vụ khai quật và lấy mẫu sinh phẩm ADN.

Theo ông Nguyễn Đình Khoa, quá trình triển khai được địa phương thực hiện với tinh thần thận trọng, chu đáo, bảo đảm đúng quy trình, giữ gìn sự trang nghiêm tại các nghĩa trang. Cùng với việc phối hợp lấy mẫu, xã sẽ tiếp tục rà soát, thu thập, bổ sung thông tin từ hồ sơ lưu trữ và nhân dân, nhất là những người từng tham gia chiến đấu, phục vụ chiến đấu hoặc biết thông tin về quá trình hy sinh, quy tập của các liệt sĩ.

“Việc xác định được danh tính một liệt sĩ không chỉ có ý nghĩa với một phần mộ, mà còn là niềm mong mỏi của cả một gia đình sau nhiều năm chờ đợi. Vì vậy, địa phương sẽ phối hợp chặt chẽ với các lực lượng, thực hiện từng phần việc với tinh thần trách nhiệm cao nhất, góp phần đưa các liệt sĩ trở về với tên tuổi, gia đình, quê hương và đồng đội”, ông Nguyễn Đình Khoa nhấn mạnh.

Có thể thấy, từ những phần việc cụ thể đang được triển khai ở từng địa phương có thể thấy, Chiến dịch 500 ngày đêm đang được cụ thể hóa từ cơ sở bằng những công việc rất thiết thực: rà soát hồ sơ, xác định vị trí phần mộ, số hóa dữ liệu, thu nhận mẫu ADN thân nhân, chuẩn bị điều kiện khai quật và phối hợp với các đơn vị chuyên môn thực hiện giám định.

Mỗi mẫu sinh phẩm được thu nhận, mỗi thông tin được bổ sung, mỗi phần mộ được xác định chính xác đều mở thêm một cơ hội để những người đã hy sinh vì Tổ quốc được trả lại tên tuổi.

Với sự vào cuộc của cấp ủy, chính quyền, lực lượng chức năng và nhân dân, hành trình tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đang được tiếp nối bằng trách nhiệm và nghĩa tình. Đó không chỉ là việc làm hôm nay đối với những người đã khuất, mà còn là cách thế hệ hôm nay gìn giữ ký ức, giáo dục truyền thống và trao lại cho thế hệ mai sau bài học về lòng biết ơn đối với những người đã dành trọn tuổi xuân cho độc lập, tự do của Tổ quốc.