Từ giảng đường đến hành trình khám phá di sản

Để di sản văn hóa đến gần hơn với sinh viên, không chỉ cần những tư liệu đầy đủ mà còn cần cách truyền tải phù hợp. Khi được giới thiệu bằng những hình thức gần gũi, sinh động, phù hợp với cách học và tiếp nhận thông tin của sinh viên, những giá trị truyền thống sẽ dễ hiểu, dễ nhớ hơn.

Từ kiến thức trên giảng đường đến trải nghiệm thực tế

Nhóm 5 sinh viên ngành Truyền thông Đa phương tiện Trường Đại học FPT Hà Nội đã thực hiện dự án “Sử thi tân diện”, lấy sử thi “Đẻ đất đẻ nước” của người Mường làm chất liệu để thử nghiệm cách tiếp cận di sản bằng công nghệ. Thay vì chỉ đọc văn bản, người tham gia có thể nhìn, nghe, tương tác và khám phá nội dung thông qua những công cụ quen thuộc của đời sống số.

Điểm đáng chú ý là nhóm đã chuyển kiến thức chuyên ngành thành sản phẩm có thể tương tác với công chúng. Từ nghiên cứu văn bản, xây dựng nội dung, thiết kế hình ảnh đến ứng dụng công nghệ, quá trình này đòi hỏi sinh viên không chỉ vận dụng kiến thức truyền thông mà còn tìm hiểu văn hóa, kiểm chứng tư liệu và cân nhắc cách truyền tải phù hợp.

Dự án được triển khai qua ba "điểm chạm" gồm tọa đàm, không gian trải nghiệm kết hợp triển lãm thực tế tăng cường và nền tảng số. Các hoạt động trực tiếp diễn ra trong tháng 7 và đầu tháng 8-2026, nhưng hành trình khám phá không dừng lại khi sự kiện kết thúc.

Tại triển lãm “Dòng chảy sử thi”, 10 bức tranh được xây dựng từ 26 phần của “Đẻ đất đẻ nước”. Khi dùng điện thoại thông minh quét qua tranh, người xem có thể kích hoạt các lớp nội dung thực tế tăng cường, quan sát hình ảnh chuyển động, nghe âm thanh minh họa và tìm hiểu câu chuyện, ý nghĩa văn hóa gắn với từng chặng sử thi.

Cách làm này đưa một văn bản có dung lượng lớn và nhiều lớp nội dung thành những điểm khám phá nhỏ, để người xem chủ động lựa chọn cách tiếp nhận. Cùng với triển lãm, các hoạt động như gõ chiêng, nhảy sạp, đâm đuống, tô tranh túi vải giúp người tham gia không chỉ “xem” di sản mà còn trực tiếp tương tác với không gian văn hóa.

Trực tiếp trải nghiệm, Hoàng Đạt Minh, sinh viên Trường Đại học Kinh tế quốc dân cho biết, trước đây em chủ yếu biết về văn hóa truyền thống qua sách vở, nhưng cách làm mới mẻ này giúp em hiểu và nhớ lâu hơn. Qua đó, em cũng nhận ra rằng tìm hiểu văn hóa không chỉ là đọc mà còn cần quan sát, trải nghiệm và tự nghiên cứu thêm. Theo Minh, cách nhóm sinh viên kết hợp công nghệ với các hoạt động trải nghiệm khiến những câu chuyện văn hóa trở nên gần gũi, dễ hiểu hơn và giúp người tham gia có thêm hứng thú tìm hiểu.

Để có được cách thể hiện gần gũi mà vẫn giữ được những giá trị vốn có của di sản, nhóm sinh viên cũng đặt ra những yêu cầu riêng ngay từ khi bắt tay vào dự án.

Làm mới cách tiếp cận, giữ nguyên giá trị di sản

Trong quá trình thực hiện, nhóm dành nhiều thời gian tìm hiểu tư liệu để việc đưa công nghệ vào sản phẩm vẫn giữ được những giá trị vốn có của di sản. Nhóm lựa chọn làm mới cách thể hiện; các sản phẩm tập trung vào những giá trị văn học, nghệ thuật và nhân văn, không đi sâu vào các nghi lễ, tín ngưỡng tâm linh của cộng đồng Mường.

Phạm Thanh Thảo, trưởng nhóm thực hiện dự án chia sẻ, mục tiêu của nhóm là tạo ra cách tiếp cận phù hợp để sinh viên và những người trẻ chủ động tìm hiểu, cảm nhận, từ đó có nhu cầu khám phá sâu hơn về văn hóa dân tộc. Cách làm này cũng giúp kiến thức vượt ra khỏi phạm vi tiếp nhận thụ động, khi sinh viên vừa là người học, vừa trở thành người nghiên cứu, thiết kế và thử nghiệm phương thức truyền tải kiến thức.

Một điểm đáng chú ý khác là dự án xây dựng trang thông tin điện tử “Sử thi tân diện”, hệ thống hóa 26 phần của sử thi theo dòng thời gian trực quan. Không gian nhà sàn Mường được tái hiện bằng mô hình 3D 360 độ, cho phép người dùng quan sát và khám phá kiến trúc, vật dụng truyền thống trong môi trường số.

Đặc biệt, toàn bộ chuỗi hoạt động được triển khai theo hướng phi lợi nhuận và phục vụ miễn phí. Sau khi các hoạt động trực tiếp kết thúc, kho tư liệu số của dự án tiếp tục được lưu giữ trên môi trường trực tuyến, hướng tới phục vụ công tác trưng bày, giáo dục tại Bảo tàng Hòa Bình và Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam.

Từ một dự án học tập, có thể thấy, hành trình của nhóm sinh viên không dừng ở một sự kiện. Những sản phẩm được hình thành từ quá trình nghiên cứu, học tập có thể tiếp tục được khai thác, góp phần lan tỏa phương pháp học tập, nghiên cứu cho nhiều học sinh, sinh viên.