Từ chống ngập đến chiếu sáng thông minh: Doanh nghiệp đề xuất lời giải cho Hà Nội

Từ chống ngập đến những tình huống khẩn cấp

Tại Phiên đặt hàng các bài toán khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo số 1, 18 doanh nghiệp, hiệp hội và tổ chức đã đề xuất tổng cộng 36 bài toán, nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong đó có những đề xuất gắn trực tiếp với các bài toán lớn của Hà Nội như chống ngập úng đô thị, phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ và phát triển hạ tầng đô thị thông minh.

Đáng chú ý trong số đó là giải pháp chống ngập đô thị IWN - Interconnected Well Network (mạng giếng liên thông) của Công ty cổ phần Công nghệ Nhiệt Mặt Trời, do ông Nguyễn Văn Khỏe là tác giả. Đây là đề xuất gắn với Bài toán lớn số 4 về chống ngập úng đô thị.

Theo đề xuất, khi mưa lớn, nước dồn nhanh vào mạng lưới thoát nước có thể gây quá tải thủy lực cục bộ. IWN đưa ra phương án xây dựng mạng giếng liên thông phân tán, chạy song song với hệ thống thoát nước hiện hữu. Khi nước vượt ngưỡng, nước được chuyển tải qua mạng giếng ngầm, hội tụ về trạm bơm trung tâm để xả ra nơi tiếp nhận. Nguyên lý được doanh nghiệp giới thiệu là “Hội tụ đa hướng - Triết lý bơm sớm”.

Theo hồ sơ đề xuất, IWN không nhằm thay thế toàn bộ hệ thống thoát nước hiện có mà tận dụng hạ tầng cống hiện hữu, phát triển theo hướng phân tán, mô-đun. Mục tiêu là xử lý nước ngay từ đầu nguồn, với nguyên lý “bơm sớm - vận hành như giếng không đáy”.

Tuy nhiên, đây mới là giải pháp cần được nghiên cứu, mô phỏng và kiểm chứng. Hồ sơ xác định công nghệ đang ở mức ý tưởng/nguyên lý, chưa được kiểm chứng thực tế và chưa có chỉ tiêu định lượng về hiệu quả. Vì vậy, nhiệm vụ được đề xuất tập trung vào mô phỏng thủy lực, lựa chọn một phân đoạn để thí điểm tại Hà Nội, hoàn thiện thiết kế, quy trình vận hành và đánh giá khả năng tích hợp, nhân rộng.

Từ chống ngập, câu chuyện chuyển sang những tình huống cấp thiết khác của đô thị: Chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ và xử lý ngập cục bộ.

Công ty Cổ phần Tập đoàn Ô tô Hiệp Hòa đề xuất nghiên cứu, thiết kế và chế tạo xe thang cứu nạn cơ động tầm vươn 10-12m chuyên dụng. Cùng với đó là robot chữa cháy cỡ lớn điều khiển từ xa; xe chữa cháy mini phản ứng nhanh; xe chữa cháy cần vươn đa khớp điều khiển từ xa cao 16,5m; cụm thiết bị bơm chìm chống ngập cơ động lưu lượng cao; hệ thống phun bọt khí nén CAFS dùng trong PCCC (tích hợp trên xe chuyên dụng) và cụm bơm ly tâm chữa cháy hai tầng.

Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Hiệp Hòa Đào Mạnh Hùng cho biết, các đề xuất đều xuất phát từ những yêu cầu cụ thể. Với xe thang cứu nạn, phương tiện phải có khả năng tiếp cận những ngõ rộng dưới 3m và cứu người ở tầng 3-4. Robot chữa cháy được đặt ra để tiếp cận những khu vực có nhiệt độ cao, khí độc hoặc nguy cơ sập đổ mà con người khó tiếp cận trực tiếp.

Với xe chữa cháy mini phản ứng nhanh, doanh nghiệp hướng tới khả năng cơ động trong điều kiện đường phố chật hẹp, ùn tắc, tiếp cận hiện trường trong “5 phút vàng”. Xe chữa cháy cần vươn đa khớp điều khiển từ xa cao 16,5m được đề xuất để xử lý các đám cháy tại kho xưởng, khu công nghiệp.

Đối với bài toán chống ngập, Hiệp Hòa đề xuất cụm bơm chìm cơ động, dễ tháo lắp, di chuyển, sử dụng máy phát điện và tủ điều khiển di động, hướng tới xử lý các điểm trũng, hầm ngầm và khu vực bị cô lập khi ngập cục bộ.

Về kinh phí, Hiệp Hòa cam kết tự đối ứng 100% kinh phí thực hiện các nhiệm vụ, tự nghiên cứu, thiết kế và chế tạo nguyên mẫu; các nhiệm vụ không sử dụng ngân sách thành phố. Doanh nghiệp đề nghị đưa các bài toán vào danh mục nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đồng thời tạo điều kiện về cơ chế, thử nghiệm, đăng kiểm, hoán cải phương tiện và kết nối với các đơn vị liên quan.

Đưa IoT, AI vào bài toán chiếu sáng đô thị xanh

Nếu IWN và Hiệp Hòa xuất phát từ những tình huống cấp thiết của đô thị, Công ty Cổ phần Bóng đèn Phích nước Rạng Đông lại đặt một bài toán trên nền hạ tầng quen thuộc của thành phố: Chiếu sáng đô thị xanh, thông minh và tiết kiệm năng lượng.

Tại phiên đặt hàng, ông Nguyễn Đoàn Kết, Phó Tổng Giám đốc Rạng Đông, đề xuất nhiệm vụ “Nghiên cứu thiết kế, chế tạo đèn LED lai (hybrid) điện lưới - năng lượng mặt trời kết nối IoT và AI cho hệ thống chiếu sáng đô thị xanh, phục vụ phát triển hạ tầng đô thị thông minh của Thủ đô Hà Nội”.

Bài toán Rạng Đông đặt ra không đơn giản là làm một chiếc đèn năng lượng mặt trời. Doanh nghiệp đã có đèn đường năng lượng mặt trời độc lập, giải pháp hybrid và giải pháp quản lý chiếu sáng có kết nối. Vấn đề tiếp theo là làm thế nào để hệ thống vừa bảo đảm chiếu sáng ổn định trong các điều kiện thời tiết, vừa khai thác tối đa năng lượng mặt trời, giảm điện lưới và quản lý số lượng lớn điểm sáng.

Theo đề xuất, hệ thống gồm đèn LED hybrid điện lưới - năng lượng mặt trời, bộ điều khiển và quản lý sạc - xả thông minh, nền tảng IoT để giám sát, điều khiển, cảnh báo từ xa và thuật toán AI hỗ trợ dự báo năng lượng, tối ưu phân bổ nguồn điện, điều chỉnh chế độ chiếu sáng và bảo trì dự báo.

Điểm Rạng Đông đề xuất xây dựng mô hình thử nghiệm tại Hà Nội để đánh giá tỷ lệ sử dụng năng lượng mặt trời, mức giảm điện lưới, hiệu suất năng lượng, độ ổn định chiếu sáng, tuổi thọ pin và chi phí vận hành.

Về cơ chế tài chính, tổng kinh phí đề xuất là 4 tỷ đồng. Rạng Đông cam kết đối ứng 52% kinh phí ngoài ngân sách, tương đương 2,08 tỷ đồng; thành phố được đề nghị hỗ trợ 48%, tương đương 1,92 tỷ đồng. Thời gian thực hiện dự kiến 24 tháng.

Doanh nghiệp cũng cam kết tiếp nhận, quản lý, khai thác và ứng dụng kết quả sau nghiệm thu; bố trí nguồn lực để hoàn thiện, thương mại hóa, nhân rộng.

Rạng Đông đề xuất lựa chọn một số tuyến đường hoặc khu vực phù hợp để thử nghiệm, có hệ thống đo đếm nhằm so sánh định lượng giữa phương án truyền thống và phương án hybrid thông minh. Doanh nghiệp cũng đề nghị đơn vị quản lý chiếu sáng đô thị tham gia ngay từ đầu để yêu cầu nghiên cứu bám sát thực tế vận hành và sản phẩm sau nghiên cứu có khả năng tiếp nhận.

Điểm đáng chú ý trong các đề xuất lần này không chỉ nằm ở những ý tưởng công nghệ mới, mà ở cách doanh nghiệp đặt sản phẩm của mình vào những bài toán rất cụ thể của đô thị. Với IWN là bài toán chống ngập cần được nghiên cứu, mô phỏng và thử nghiệm trên thực địa; với Hiệp Hòa là những phương tiện, thiết bị hướng tới các tình huống mà xe chữa cháy thông thường khó tiếp cận; còn Rạng Đông muốn kiểm chứng hiệu quả của giải pháp chiếu sáng lai bằng dữ liệu vận hành thực tế.

Từ ý tưởng đến sản phẩm vẫn còn cần thử nghiệm, đánh giá và hoàn thiện. Nhưng việc doanh nghiệp chủ động đưa ra giải pháp, cam kết nguồn lực và đề xuất cách thức kiểm chứng cho thấy một cách tiếp cận thực chất hơn: Bài toán của thành phố được đặt lên trước, còn công nghệ phải chứng minh được khả năng giải quyết bài toán ấy trong đời sống. Đây cũng là nơi những đề xuất từ doanh nghiệp có cơ hội đi tiếp, từ một ý tưởng công nghệ thành một sản phẩm có thể sử dụng được trong thực tế.