Từ Ba Đình lịch sử mãi ngân vang hào khí Thăng Long - Hà Nội

1. Sau 81 năm kể từ ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, Hà Nội hôm nay đã khoác lên mình diện mạo mới của một Thủ đô văn hiến, anh hùng, hiện đại, tiếp nối mạch nguồn nghìn năm văn hiến và kết tinh những giá trị hào hùng, hào hoa của Đại Việt.

Nhớ lại mùa thu lịch sử năm 1945, mỗi người dân Hà Nội, dù ở cương vị nào, dù ở đâu cũng đều mang trong lòng một niềm kiêu hãnh. Trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Bác Hồ, Hà Nội luôn luôn gương mẫu đi đầu, lập nhiều chiến công hiển hách.

Hà Nội những năm đầu thế kỷ XX chìm trong vòng tăm tối của chế độ thuộc địa, bởi nơi đây là trung tâm đầu não của thực dân Pháp trên toàn cõi Đông Dương, kẻ tự xưng là “mẫu quốc”, “khai hóa văn minh” từng bước xây dựng tại Hà Nội một hệ thống đô thị và cơ sở hạ tầng phục vụ bộ máy cai trị và khai thác thuộc địa. Trường học bị thực dân kiểm soát chặt chẽ, không dành cho con em dân nghèo. Bệnh viện chủ yếu phục vụ các tầng lớp có điều kiện. Nhà máy điện trước hết cung cấp ánh sáng cho công sở và tư gia tầng lớp thống trị. Cầu Long Biên trở thành tuyến giao thông quan trọng, phục vụ vận chuyển khoáng sản và hàng hóa từ các vùng thuộc địa. Nhà tù Hỏa Lò và tòa đại hình là nơi giam cầm, xét xử, tra tấn những chiến sĩ cách mạng và người dân yêu nước… Các cuộc canh tân đất nước, các phong trào yêu nước đã bị kẻ thù đàn áp.

Thế rồi, tất cả bừng lên một luồng sáng mới, một sức sống mới, kể từ khi chủ nghĩa Mác - Lênin được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc tiếp thu, truyền bá vào Việt Nam và nhất là từ khi Đảng ta ra đời, lãnh đạo cách mạng.

Đặc biệt, dưới cờ đỏ sao vàng của Mặt trận Việt Minh, Hà Nội tiên phong trong cao trào kháng Nhật cứu quốc, góp phần chuẩn bị lực lượng và nâng cao bản lĩnh chính trị của Đảng trước thời cơ lịch sử. Khi thời cơ “ngàn năm có một” xuất hiện, Hà Nội là nơi phát đi lời hiệu triệu, tất cả người dân yêu nước nhất tề vùng lên, “tấn công lên trời”, giành chính quyền, giành lại độc lập, tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc.

Chiều 2-9-1945, dưới nắng vàng mùa thu lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ cách mạng lâm thời trịnh trọng đọc Tuyên ngôn Độc lập - một kiệt tác chính trị, lịch sử, văn hóa và ngoại giao, đã trở thành di sản trường tồn của Đảng và dân tộc. Giữa biển người cách mạng hừng hực khí thế, một kỷ nguyên mới của dân tộc chính thức mở ra - kỷ nguyên độc lập, tự do.

Lời của Người vang vọng từ Quảng trường Ba Đình - nơi mang tên cuộc khởi nghĩa tiêu biểu cho ý chí tự chủ, tự cường của dân tộc cuối thế kỷ XIX - giữa rừng cờ hoa, băng rôn, biểu ngữ, thể hiện sự đồng lòng ủng hộ Chính phủ do Chủ tịch Hồ Chí Minh đứng đầu. Hình ảnh ấy gây ấn tượng sâu sắc với báo chí và người nước ngoài, cho thấy sức mạnh của một dân tộc tuy nhỏ bé nhưng khi đoàn kết, kiên cường đấu tranh, có một chính đảng và một vị lãnh tụ soi đường, chỉ lối, thì ắt làm nên thành công.

Có một chi tiết, Chủ tịch Hồ Chí Minh giữa lúc đọc Tuyên ngôn Độc lập bỗng dừng lời và hỏi: “Tôi nói đồng bào nghe rõ không?”, cả biển người đồng thanh đáp “Có!”. Đó là tiếng vọng giao hòa giữa lịch sử và những con người làm nên lịch sử, mở ra một thời đại mới của độc lập, tự do và dân chủ. Sau đại lễ, dòng người tỏa về muôn ngả, tiếp tục vẫy cờ hoa, biểu dương sức mạnh của một dân tộc vừa được hồi sinh. Dường như những biệt thự, công sở từng là biểu tượng của bộ máy thực dân cũng chìm khuất trước hào khí Thăng Long ngày ấy.

2. Sau khi giành độc lập, Hà Nội không có thời gian ngơi nghỉ, bởi thù trong giặc ngoài đã bủa vây tứ bề. Trước hết là 20 vạn quân Tưởng nhân danh lực lượng đồng minh kéo vào miền Bắc, đóng đại bản doanh tại Hà Nội, âm mưu “diệt Cộng cầm Hồ”. Hà Nội lại tiếp tục gương mẫu đi đầu chống lại “giặc đói, giặc dốt, giặc ngoại xâm”, đưa chính quyền non trẻ vượt qua tình thế “ngàn cân treo sợi tóc”. Hà Nội nêu gương lẫm liệt “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”, dựng chướng ngại vật và đào hào ngăn bước quân thù.

Sau 9 năm kháng chiến thần thánh với đỉnh cao là Chiến thắng Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu chấn động địa cầu”, Hà Nội rực rỡ cờ hoa đón chào Trung ương Đảng, Bác Hồ và đoàn quân chiến thắng trở về. Những tiền đề đầu tiên của công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội được mở ra tại Thủ đô. Sau ngày hòa bình lập lại, Hà Nội trở thành một đại công trường với nhiều cơ sở sản xuất mới, đặt nền móng cho công nghiệp hóa, phát triển phương thức làm ăn tập thể và trở thành cái nôi của nhiều phong trào thi đua yêu nước, in đậm dấu ấn của chủ nghĩa anh hùng cách mạng.

Hà Nội viết nên nhiều bản anh hùng ca trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, đỉnh cao là Chiến thắng Điện Biên Phủ trên không cuối năm 1972. Ngày 30-4-1975, tin chiến thắng vang về Thủ đô. Hà Nội hòa chung niềm vui đại thắng của cả dân tộc, tiếp thêm nguồn cảm hứng cách mạng cho các thế hệ mai sau. Khi chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu lâm vào khủng hoảng, đứng trước những thử thách to lớn, từ Thủ đô Hà Nội, Đảng khởi xướng và lãnh đạo công cuộc đổi mới. Sau 40 năm, công cuộc đổi mới đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử và thời đại.

Từ năm 2008, khi Hà Nội điều chỉnh địa giới hành chính, hội tụ và giao hòa những giá trị văn hóa Tràng An, xứ Đoài, xứ Đông, Thủ đô mang một diện mạo và tầm vóc mới, ngày càng khẳng định vị thế là trung tâm chính trị, văn hóa, kinh tế của cả nước, nơi hội tụ trí tuệ và khát vọng của một dân tộc tự chủ, tự cường.

Từ ngày 1-7-2025, Hà Nội bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ hơn trong tiến trình “sắp xếp lại giang sơn”, với tầm nhìn chiến lược trăm năm. Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17-3-2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới, cùng với Luật Thủ đô năm 2026, mở ra những động lực mới để Hà Nội vươn lên tầm vóc mới, như được chắp thêm đôi cánh Lạc Hồng, tiếp thêm sức mạnh Phù Đổng, tự tin bay cao, vươn xa trong dòng chảy thời đại. Các dự án hạ tầng giao thông, phát triển kinh tế - xã hội, công trình văn hóa, bảo tồn và bảo tàng lịch sử đang từng ngày chuyển động, góp phần kiến tạo một Hà Nội xanh, văn minh, hiện đại, trở thành điểm nhấn và động lực phát triển, đóng góp vào sự phồn vinh của đất nước, hạnh phúc của nhân dân.

Qua 81 năm thăng trầm lịch sử, Hà Nội mãi xứng danh một thiên anh hùng ca bất diệt, nơi lắng đọng hồn thiêng sông núi, nơi Hồ Gươm vẫn xanh trong, nắng vàng vẫn rực rỡ cờ hoa mỗi dịp kỷ niệm Ngày Tuyên ngôn Độc lập, Ngày Giải phóng Thủ đô và ngày non sông thống nhất. Hôm nay, Hà Nội là nơi giao hòa trời đất và con người, kết tinh những giá trị của một dân tộc yêu chuộng hòa bình, khát vọng độc lập, tự do; nơi yên nghỉ của Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại; chốn hội tụ muôn phương, để dáng Rồng thiêng Thăng Long tiếp tục bay cao trong kỷ nguyên mới.