TS.KTS Nguyễn Thái Huyền: Để di sản văn hóa kể câu chuyện Hà Nội

Nhân dịp ra mắt bản đồ “Hành trình du lịch di sản Hà Nội” - công cụ hỗ trợ du khách khám phá Thủ đô ngàn năm văn hiến, Cơ quan Báo và Phát thanh Truyền hình Hà Nội trao đổi với TS.KTS Nguyễn Thái Huyền, Phó Viện trưởng Viện Đào tạo Quốc tế, Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, đồng tác giả bản đồ cùng ThS.KTS Nguyễn Thị Hải Yến, về cách kết nối các địa điểm thành những tuyến khám phá giàu ý nghĩa lịch sử, văn hóa bằng hình thức trực quan.

Khi xây dựng bản đồ “Hành trình du lịch di sản Hà Nội”, bà và ThS.KTS Nguyễn Thị Hải Yến dựa trên những nguyên tắc nào để kết nối các di tích thành những tuyến khám phá có chủ đề riêng?

- Chúng tôi xem các di tích là thành phần của một hệ thống không gian văn hóa gắn với lịch sử hình thành và phát triển của Hà Nội. Vì thế, việc xây dựng các tuyến dựa trên mối liên hệ về lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng kết hợp với đặc điểm phân bố của từng địa điểm, bảo đảm mỗi tuyến có chủ đề và nội dung xuyên suốt.

Mỗi tuyến giúp người tham quan nhận diện mối liên hệ giữa kiến trúc, tín ngưỡng và cấu trúc đô thị. Chẳng hạn, Thăng Long Tứ Trấn phản ánh quan niệm tổ chức không gian và bảo vệ kinh thành xưa; hệ thống đình thờ tổ nghề cho thấy mối gắn kết giữa tín ngưỡng, các phường nghề và quá trình hình thành khu phố cổ Hà Nội.

Thông tin trên bản đồ được chọn lọc từ kết quả khảo sát và tư liệu đáng tin cậy, bảo đảm tính xác thực, đáp ứng nhu cầu của từng nhóm người dùng. Nội dung được diễn giải ngắn gọn, trực quan, giúp công chúng trong nước tìm hiểu sâu hơn về công trình, đồng thời giúp du khách quốc tế hiểu về lịch sử, ý nghĩa tín ngưỡng và kiến trúc truyền thống Việt Nam.

Bản đồ tương tác kết hợp vị trí các di tích với hồ sơ khoa học, giúp người dùng hình dung sự phân bố của các công trình trong mạng lưới đô thị, thuận tiện tra cứu và lựa chọn hành trình theo nhu cầu. Qua đó, các điểm đến được kết nối bằng những câu chuyện văn hóa gắn với lịch sử, kiến trúc và bản sắc Hà Nội.

Với nền tảng kiến trúc, bà đã làm gì để bản đồ vừa chính xác, vừa thuận tiện cho người dân và du khách tra cứu, sử dụng?

Thách thức lớn nhất là bảo đảm độ chính xác khoa học, đồng thời giúp công chúng dễ dàng tiếp cận. Bản đồ có nhiều dữ liệu sẽ khó sử dụng nếu thiếu cách tổ chức và phân cấp hợp lý.

Trước hết, chúng tôi xác định vị trí địa lý của từng di tích và mối liên hệ với mạng lưới đường phố, không gian đô thị xung quanh. Về cách thể hiện, bản đồ sử dụng hai cấp độ chi tiết, trong đó bản đồ tổng thể cho thấy sự phân bố, kết nối giữa các địa điểm; sơ đồ kiến trúc thể hiện mặt bằng, cách tổ chức không gian và đặc trưng của từng công trình. Hai hình thức bổ trợ nhau, phục vụ cả nhu cầu định hướng tham quan lẫn tìm hiểu kiến trúc.

Chúng tôi xây dựng ngôn ngữ đồ họa thống nhất về ký hiệu, màu sắc, chú giải và thứ bậc hiển thị. Nội dung được chọn lọc, điều chỉnh theo từng tỷ lệ hiển thị để dễ đọc trên điện thoại thông minh mà vẫn bảo đảm độ chính xác. Hồ sơ khoa học liên kết với bản đồ giúp người dùng chủ động lựa chọn mức độ tìm hiểu, từ xác định vị trí đến khám phá sâu hơn về lịch sử và kiến trúc.

Thiết kế bản đồ di sản đòi hỏi tư duy kiến trúc để chuyển hóa tri thức khoa học thành ngôn ngữ không gian trực quan, dễ hiểu và dễ sử dụng. Nhờ đó, tư liệu chuyên ngành có thể phục vụ trực tiếp nhu cầu khám phá di tích của công chúng.

Từ kinh nghiệm kết nối đào tạo kiến trúc giữa Việt Nam và Cộng hòa Pháp, bà đánh giá thế nào về sự phối hợp giữa hai nước trong nghiên cứu, đào tạo và đưa di sản đến gần công chúng?

Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực bảo tồn tạo cơ hội trao đổi phương pháp và phát triển năng lực chuyên môn. Đối tác Pháp có kinh nghiệm nghiên cứu lịch sử kiến trúc, tư liệu hóa và phát huy giá trị công trình lịch sử, trong khi các nhà nghiên cứu Việt Nam am hiểu lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng và đời sống cộng đồng địa phương. Thế mạnh của mỗi bên giúp đặt công trình trong mối quan hệ với không gian văn hóa và đời sống đô thị.

Dự án quy tụ gần 40 chuyên gia, khoảng 100 sinh viên cùng các cơ sở nghiên cứu, đào tạo của Việt Nam và Pháp. Qua khảo sát thực địa, thu thập, hệ thống hóa tư liệu liên ngành, sinh viên được vận dụng kiến thức, tiếp cận phương pháp nghiên cứu quốc tế và thực hành xử lý tư liệu, qua đó hiểu rõ hơn yêu cầu về chuyên môn, am hiểu lịch sử, văn hóa và trách nhiệm cộng đồng trong công tác bảo tồn.

Dự án còn nhận được hỗ trợ tài chính và kỹ thuật từ phía Pháp. Như nhận xét của bà Éléonore Caroit, Bộ trưởng ủy nhiệm đặc trách Pháp ngữ, Đối tác quốc tế và Pháp kiều của Cộng hòa Pháp, nền tảng được Bộ Châu Âu và Ngoại giao Pháp tài trợ, đây là dự án tiêu biểu cho hợp tác hai nước trong lĩnh vực di sản.

Bản đồ số cũng tạo điều kiện để di sản Hà Nội được tiếp cận qua nhiều ngôn ngữ, mở rộng khả năng giao lưu văn hóa với bạn bè quốc tế. Với phần giới thiệu bằng tiếng Việt, tiếng Pháp và tiếng Anh, nền tảng giúp người dân, du khách quốc tế tìm hiểu di tích qua bản đồ tương tác và mã QR tại từng điểm đến.

Hợp Việt - Pháp hướng tới những giá trị lâu dài, trong đó tri thức về kiến trúc và lịch sử được chuyển hóa thành nguồn lực phục vụ bảo tồn, đồng thời giúp công chúng hiểu sâu hơn về bản sắc văn hóa Việt Nam.

Xin trân trọng cảm ơn bà!