Trung Quốc công bố kế hoạch hành động AI toàn cầu: Thúc đẩy hợp tác, định hình quản trị quốc tế

Định hướng hợp tác AI trên quy mô toàn cầu

Kế hoạch hành động về hợp tác và phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) của nền kinh tế số 1 châu Á khẳng định cam kết thúc đẩy hợp tác quốc tế, thu hẹp khoảng cách số và xây dựng cơ chế quản trị AI toàn cầu theo hướng cởi mở, bao trùm và có trách nhiệm.

Văn kiện được Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia Trung Quốc (NDRC) cùng nhiều cơ quan chính phủ ban hành nhân dịp khai mạc Hội nghị Trí tuệ nhân tạo Thế giới 2026 (WAIC) và Hội nghị cấp cao về quản trị AI toàn cầu tại Thượng Hải.

Đây là văn kiện toàn diện đầu tiên của Trung Quốc tập trung vào hợp tác quốc tế trong lĩnh vực AI, bao gồm tám nhóm nhiệm vụ lớn: dữ liệu, năng lực tính toán, hệ sinh thái AI, ứng dụng công nghiệp, phát triển nguồn nhân lực, xây dựng quy tắc và tiêu chuẩn, quản trị AI và đạo đức AI.

Theo văn kiện, Trung Quốc sẽ thúc đẩy lưu chuyển dữ liệu xuyên biên giới theo hướng an toàn và hiệu quả thông qua việc xây dựng các không gian dữ liệu đáng tin cậy ở một số lĩnh vực. Kế hoạch cũng hướng tới mở rộng khả năng tiếp cận nguồn dữ liệu chất lượng cao, cung cấp dịch vụ điện toán thông minh theo hướng bao trùm hơn và khuyến khích chia sẻ các hệ sinh thái AI mã nguồn mở.

Bên cạnh đó, Trung Quốc đặt mục tiêu tăng cường ứng dụng AI trong nhiều ngành kinh tế, đào tạo nguồn nhân lực số, thúc đẩy hài hòa các quy tắc và tiêu chuẩn quốc tế, đồng thời mở rộng hợp tác về an toàn, an ninh và quản trị AI nhằm bảo đảm công nghệ được phát triển vì lợi ích chung của nhân loại.

Một nội dung đáng chú ý là kế hoạch nhấn mạnh việc đẩy mạnh hợp tác "AI+" giữa các quốc gia, xây dựng các nền tảng hợp tác công nghiệp xuyên biên giới và hỗ trợ các nước đang phát triển nâng cao năng lực chuyển đổi số. Theo đó, AI sẽ được ứng dụng sâu rộng trong các lĩnh vực như nghiên cứu khoa học, sản xuất, y tế, giáo dục, nông nghiệp và quản trị công, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao hiệu quả quản lý xã hội và cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân.

Theo giới phân tích, ba yếu tố gồm dữ liệu, sức mạnh tính toán và mô hình AI hiện được xem là ba trụ cột quan trọng nhất để phát triển AI thế hệ mới. Vì vậy, việc Trung Quốc đưa cả ba nội dung này vào kế hoạch cho thấy tham vọng xây dựng một hệ sinh thái AI có khả năng kết nối trên phạm vi toàn cầu.

Một điểm đáng chú ý trong kế hoạch mới là mục tiêu thu hẹp khoảng cách số giữa các nền kinh tế phát triển và đang phát triển. Theo đó, Bắc Kinh cam kết hỗ trợ các quốc gia đang phát triển tiếp cận năng lực tính toán, hạ tầng AI, dữ liệu và nguồn nhân lực nhằm tạo điều kiện để những quốc gia này tham gia sâu hơn vào nền kinh tế số.

Theo ông Chu Mễ, nghiên cứu viên cấp cao tại Học viện Hợp tác Kinh tế và Thương mại Quốc tế Trung Quốc, mục tiêu lớn nhất của kế hoạch là xây dựng mô hình "AI vì lợi ích chung", trong đó công nghệ không chỉ phục vụ mục tiêu thương mại mà còn trở thành công cụ thúc đẩy phát triển toàn cầu.

Theo chuyên gia này, việc chia sẻ thành quả AI với các nền kinh tế đang phát triển cũng thể hiện trách nhiệm quốc tế của Trung Quốc trong bối cảnh AI ngày càng có ảnh hưởng lớn đối với tăng trưởng kinh tế thế giới.

"Pháo hiệu" thúc đẩy ứng dụng AI vào hoạt động kinh tế

Không chỉ tập trung vào công nghệ nền tảng, kế hoạch mới còn hướng tới mở rộng ứng dụng AI trong nhiều lĩnh vực kinh tế và đời sống. Theo đó, Trung Quốc sẽ thúc đẩy hợp tác "AI+" giữa các quốc gia, xây dựng các nền tảng hợp tác công nghiệp xuyên biên giới và hỗ trợ các nước đang phát triển nâng cao năng lực số.

AI được định hướng ứng dụng sâu rộng trong nghiên cứu khoa học, sản xuất công nghiệp, y tế, giáo dục, nông nghiệp, quản trị nhà nước và các dịch vụ công.

Mục tiêu của Bắc Kinh là biến AI từ một công nghệ tiên tiến thành công cụ nâng cao năng suất lao động, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cải thiện chất lượng quản trị xã hội và nâng cao phúc lợi của người dân. Thực tế, Trung Quốc những năm qua đã đẩy mạnh chiến lược "AI+" nhằm tích hợp AI vào hầu hết các ngành kinh tế, từ sản xuất thông minh đến giao thông, tài chính, logistics và chăm sóc sức khỏe.

Theo nhiều tổ chức nghiên cứu, quy mô thị trường AI của Trung Quốc hiện đứng trong nhóm lớn nhất thế giới và tiếp tục tăng trưởng với tốc độ hai con số mỗi năm.

Bên cạnh việc thúc đẩy công nghệ, Bắc Kinh cũng coi quản trị AI là một trong những nội dung quan trọng nhất của kế hoạch. Về vấn đề này, ông Phan Hòa Lâm, thành viên Ủy ban Chuyên gia Kinh tế Thông tin và Truyền thông thuộc Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc, nhận định kế hoạch mới đã gửi đi ba thông điệp lớn.

Thứ nhất, AI được xem là một loại hàng hóa công toàn cầu thay vì chỉ là công cụ cạnh tranh giữa các quốc gia. Thứ hai, Trung Quốc muốn xây dựng mô hình phát triển AI cân bằng giữa đổi mới sáng tạo và bảo đảm an toàn, tránh để việc siết chặt quản lý làm cản trở tiến bộ công nghệ. Thứ ba, Bắc Kinh kỳ vọng thúc đẩy chủ nghĩa đa phương trong quản trị AI nhằm giảm tình trạng phân mảnh về tiêu chuẩn, quy định và chính sách đang xuất hiện giữa các nền kinh tế lớn.

Cuộc cạnh tranh AI sắp bước sang giai đoạn mới

Theo giới quan sát, Trung Quốc công bố kế hoạch hành động trong bối cảnh cuộc cạnh tranh toàn cầu về AI ngày càng quyết liệt.

Mỹ tiếp tục duy trì lợi thế về các mô hình AI hàng đầu, chip xử lý và hệ sinh thái doanh nghiệp công nghệ. Trong khi đó, Liên minh châu Âu ưu tiên xây dựng khung pháp lý nhằm kiểm soát rủi ro của AI thông qua Đạo luật AI (AI Act).

Ở chiều ngược lại, Trung Quốc lựa chọn cách tiếp cận kết hợp giữa đầu tư quy mô lớn vào nghiên cứu, thúc đẩy ứng dụng trong nền kinh tế và mở rộng hợp tác quốc tế, đặc biệt với các nước đang phát triển.

Theo Phó Chủ tịch Công ty AI MiniMax Nhan Dật Quân, sự phát triển của AI không thể chỉ dựa vào cạnh tranh công nghệ mà cần được thúc đẩy thông qua tinh thần cởi mở và chia sẻ. Chuyên gia này cho rằng, tăng cường hợp tác quốc tế sẽ giúp chuyển các thành tựu AI thành năng lực sản xuất thực tế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong nhiều ngành kinh tế và giúp nhiều quốc gia, doanh nghiệp cũng như cộng đồng được hưởng lợi từ cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo.

Tuy nhiên, Mỹ, Liên minh châu Âu (EU), Trung Quốc cùng nhiều quốc gia khác đều đang xây dựng những khuôn khổ pháp lý riêng đối với AI. Điều này khiến nguy cơ hình thành các hệ thống tiêu chuẩn khác nhau ngày càng rõ rệt, tạo ra rào cản đối với hoạt động hợp tác và phát triển công nghệ trên phạm vi quốc tế.

Có thể thấy, với việc công bố kế hoạch hành động về AI, Trung Quốc không chỉ muốn đẩy nhanh quá trình ứng dụng AI trong nước mà còn hướng tới vai trò tích cực hơn trong việc định hình các quy tắc và cơ chế quản trị AI trên phạm vi toàn cầu. Trong bối cảnh AI là trụ cột của nền kinh tế số, những sáng kiến hợp tác quốc tế như vậy chắc chắn ảnh hưởng ngày càng lớn đến tiến trình phát triển công nghệ.

(tổng hợp)