Trời chuyển lạnh, cảnh giác những nguy cơ sức khỏe thường gặp

Nhiều bệnh dễ khởi phát, bệnh mạn tính có nguy cơ trở nặng

Khi thời tiết chuyển lạnh, hanh khô, nhiều người bắt đầu xuất hiện các triệu chứng như ho, đau họng, sổ mũi, khó thở hoặc đau nhức xương khớp. Với người khỏe mạnh, những biểu hiện này đôi khi chỉ gây khó chịu trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, ở người cao tuổi, trẻ nhỏ và người mắc bệnh mạn tính, tác động của nhiệt độ thấp có thể nghiêm trọng hơn, thậm chí dẫn đến những biến cố nguy hiểm nếu không được phát hiện, xử trí kịp thời.

Theo bác sĩ chuyên khoa I Phạm Mạnh Hà, Trưởng khoa Bệnh nhiệt đới, Bệnh viện Đa khoa Đông Anh, thời tiết lạnh, hanh khô làm suy giảm khả năng bảo vệ của niêm mạc đường hô hấp, tạo điều kiện cho các tác nhân gây bệnh xâm nhập. Vì vậy, các bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp dễ gia tăng và diễn biến nặng ở người cao tuổi, trẻ nhỏ, người suy giảm sức đề kháng và mắc bệnh nền như hen phế quản, COPD, suy tim, suy thận.

Đặc biệt, người mắc hen phế quản, COPD cần cảnh giác với các đợt cấp, biểu hiện qua khó thở, thở khò khè, mệt mỏi, khó thở ngay cả khi vận động nhẹ. Nếu khó thở nhiều, thuốc xịt, thuốc hít không còn hiệu quả, người bệnh nói ngắt quãng, hụt hơi hoặc sốt cao không đáp ứng thuốc hạ sốt, gia đình cần đưa đến cơ sở y tế ngay để được thăm khám, điều trị kịp thời.

Thời tiết lạnh cũng làm gia tăng nguy cơ đối với hệ tim mạch. Theo bác sĩ chuyên khoa I Tăng Thanh Huệ, Khoa Khám bệnh, Phòng khám Nội, Bệnh viện Đa khoa Gia Lâm, khi nhiệt độ giảm đột ngột, mạch máu ngoại vi co lại, làm tăng huyết áp động mạch trung tâm, từ đó tăng nguy cơ đột quỵ, khiến thiếu máu cơ tim nặng hơn, thậm chí dẫn đến nhồi máu cơ tim.

Người có tiền sử tăng huyết áp, bệnh tim mạch cần đặc biệt thận trọng khi trời chuyển lạnh. Các dấu hiệu như tê bì tay chân hoặc mặt, méo miệng, lệch nhân trung, nói khó, choáng ngất, mất ý thức thoáng qua; huyết áp tăng cao khó kiểm soát hoặc đau ngực kéo dài đều cần được chú ý và thăm khám kịp thời.

Người cao tuổi là nhóm dễ bị tổn thương khi trời lạnh. Theo bác sĩ chuyên khoa II Trần Quốc Khánh, Trưởng khoa Lão, Bệnh viện Châm cứu Trung ương, lão hóa khiến hệ miễn dịch suy giảm, khả năng điều hòa thân nhiệt và cảm nhận nhiệt độ kém, trong khi khối lượng cơ và chuyển hóa giảm làm cơ thể khó sinh nhiệt.

Đáng chú ý, lạnh có thể khiến các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, bệnh tim mạch, hen phế quản, COPD và bệnh xương khớp trở nặng. Người cao tuổi còn đối mặt với nguy cơ hạ thân nhiệt. Khi nhiệt độ cơ thể xuống dưới 35°C, đây là tình trạng nguy hiểm cần cấp cứu. Dấu hiệu có thể không điển hình, như da lạnh, tái, phản ứng chậm, nói lí nhí, đi loạng choạng; nặng hơn là lú lẫn, ngủ gà, khó đánh thức. Ngay cả trong phòng kín 15-18°C, người già vẫn có thể bị hạ thân nhiệt nếu mặc không đủ ấm hoặc nằm bất động lâu. Vì vậy, gia đình cần chú ý những thay đổi bất thường về hành vi, ý thức và vận động, không chỉ dựa vào biểu hiện run rét.

Chủ động phòng bệnh, không để thời tiết tác động đến sức khỏe

Trước những nguy cơ trên, các bác sĩ khuyến cáo người dân cần chủ động bảo vệ sức khỏe ngay từ khi thời tiết bắt đầu chuyển lạnh, thay vì đợi xuất hiện triệu chứng mới tìm cách xử lý. Trong đó, giữ ấm cơ thể, tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột và duy trì chế độ sinh hoạt hợp lý là những biện pháp quan trọng.

Bác sĩ Trần Quốc Khánh khuyến cáo, người cao tuổi cần ăn đủ chất, ưu tiên thức ăn mềm, dễ tiêu, dùng khi còn ấm; chia thành 4-5 bữa/ngày, uống khoảng 1,5-2 lít nước ấm, hạn chế bia rượu và chất kích thích. Phòng ở nên duy trì 22-24°C, kín gió; mặc nhiều lớp áo mỏng và tránh thay đổi nhiệt đột ngột.

Người mắc bệnh mạn tính cần khám định kỳ, tuân thủ điều trị. Các phương pháp như khí công dưỡng sinh, xoa bóp bấm huyệt, châm cứu có thể hỗ trợ kiểm soát bệnh nền nhưng phải theo chỉ định của bác sĩ, không thay thế thuốc và phác đồ điều trị.

Để phòng bệnh hô hấp, bác sĩ Phạm Mạnh Hà khuyến cáo người dân giữ ấm, tránh gió lùa, ăn uống đủ chất, bổ sung rau quả, uống đủ nước; chú ý vệ sinh cá nhân, nơi ở, đeo khẩu trang, rửa tay, súc họng và hạn chế tiếp xúc với người mắc bệnh. Người bị hen phế quản, COPD cần dùng thuốc dự phòng đúng chỉ định, không tự ý ngừng thuốc. Tiêm vaccine phòng cúm, phế cầu và Hib cũng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, chuyển nặng.

Với người mắc bệnh tim mạch, bác sĩ Tăng Thanh Huệ lưu ý cần giữ ấm, tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột, duy trì chế độ ăn hợp lý và vận động trong không gian ấm. Nên tránh tập thể dục quá sớm khi trời lạnh, đồng thời tuân thủ thuốc điều trị, chế độ ăn và hướng dẫn theo dõi sức khỏe của bác sĩ; tiêm vaccine phù hợp theo tư vấn chuyên môn.

Thời tiết lạnh có thể khiến nhiều bệnh lý trở nặng, nhất là ở người sức đề kháng yếu và mắc bệnh mạn tính. Vì vậy, bên cạnh giữ ấm, cần chú trọng dinh dưỡng, vận động, tiêm chủng và kiểm soát bệnh nền. Khi có dấu hiệu bất thường như khó thở, đau ngực, méo miệng, nói khó, lú lẫn hoặc đau nhức kéo dài, người dân cần đến cơ sở y tế thăm khám, không tự ý điều trị tại nhà.