Triển vọng hòa bình Trung Đông vẫn mờ mịt khi Mỹ và Iran chưa sẵn sàng thỏa hiệp

Cho đến nay, các cuộc đàm phán gián tiếp và trực tiếp giữa Mỹ và Iran vẫn chưa đạt được bước tiến ý nghĩa nào do hai bên kiên quyết giữ nguyên lập trường cứng rắn, khiến triển vọng trong ngắn hạn trở nên mờ mịt.

Mặc dù các bên trung gian đang nỗ lực giải cứu đàm phán Mỹ-Iran sau khi kế hoạch hòa đàm vòng hai ở Pakistan đổ vỡ vào cuối tuần trước, sự khác biệt cốt lõi giữa Washington và Tehran gần như không thay đổi.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cuối tuần qua liên tiếp thực hiện các chuyến công du tới Oman và Pakistan nhằm duy trì đối thoại gián tiếp, song vẫn công khai bày tỏ hoài nghi về thiện chí của Mỹ, cho thấy mức độ thiếu lòng tin sâu sắc giữa hai bên.

Các vòng đàm phán Mỹ-Iran trước đó, đặc biệt là cuộc gặp kéo dài 21 giờ tại thủ đô Islamabad của Pakistan hôm 11-4 vừa qua đã bộc lộ những bất đồng sâu sắc giữa hai bên về nhiều vấn đề. Đàm phán đổ vỡ sau khi Tehran từ chối yêu cầu của Washington về việc đình chỉ làm giàu uranium và bàn giao 440 kg uranium làm giàu ở mức cao.

Các chuyên gia nhận định rằng tình trạng bế tắc trong đàm phán Mỹ-Iran thể hiện sự giằng co chiến lược về thời gian, tầm ảnh hưởng và khả năng chịu đựng của mỗi bên. “Ở thời điểm hiện tại, cả hai bên đều theo đuổi chiến lược kiên nhẫn chiến thuật”, chuyên gia Trung Đông Hana Voss thuộc Quỹ Friedrich Ebert của Đức cho biết.

Theo bà Voss, việc Iran liên tục hai lần bị tấn công ngay trong lúc đàm phán khiến Tehran đặc biệt thận trọng, lo ngại các cuộc đối thoại chỉ là “đòn nghi binh” để Mỹ chuẩn bị quân sự. Một số nhà phân tích từ Viện Clingendael đánh giá Iran đang nắm lợi thế nhất định khi điều kiện quân sự hiện tại chưa đủ áp lực để buộc Tehran nhượng bộ.

Mỹ khó có thể khai thông hoàn toàn Eo biển Hormuz nếu không tiến hành một chiến dịch quân sự trên bộ quy mô lớn, một lựa chọn được đánh giá tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Việc kiểm soát tuyến hàng hải chiếm 1/5 nguồn cung năng lượng toàn cầu này được Tehran coi là đòn bẩy chiến lược quan trọng. “Tehran đang chủ động tận dụng các đòn bẩy sẵn có, đặc biệt Eo biển Hormuz hiện là một trong những ‘lá bài’ quan trọng nhất mà nước này có thể sử dụng”, chuyên gia Pauline Raabe của tổ chức nghiên cứu Middle East Minds nói với tờ DW.

Ngược lại, chính quyền Tổng thống Donald Trump đang đối mặt áp lực lớn khi giá năng lượng leo thang, đặc biệt trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ sẽ diễn ra vào tháng 11 tới. Washington có thể buộc phải nhượng bộ sớm hơn dự kiến để ổn định tình hình trong nước.

Tuy nhiên, triển vọng đàm phán vẫn bị phủ bóng bởi các diễn biến quân sự tại Lebanon. Các cuộc giao tranh giữa Israel và Hezbollah đang đe dọa phá vỡ lệnh ngừng bắn mong manh – điều kiện then chốt để Tehran tiếp tục đối thoại.

Theo các số liệu được công bố, xung đột Mỹ-Israel và Iran đã khiến ít nhất 3.375 người thiệt mạng tại Iran và gần 2.500 người tại Lebanon. Ngoài ra, 23 người đã thiệt mạng tại Israel và hơn một chục người tại các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh.

Dù vậy, giới chuyên gia cho rằng cánh cửa ngoại giao vẫn chưa hoàn toàn khép lại. Tuy nhiên, để đạt được một thỏa thuận hòa bình bền vững, Mỹ và Iran sẽ phải vượt qua những rào cản lớn về lòng tin, lợi ích chiến lược và cấu trúc an ninh khu vực.