Trả tiền trước-nhận vàng sau: Rủi ro cho người mua

Theo chuyên gia, thực trạng này không chỉ ảnh hưởng quyền lợi người mua mà còn có thể gây mất ổn định thị trường.

Giao dịch "nợ vàng" ngày càng phổ biến

Thời gian qua, do giá vàng biến động mạnh, nhu cầu trên thị trường tăng cao, trong khi nguồn cung hạn chế, dẫn đến chênh lệch cung – cầu.

Vì vậy, nhiều cửa hàng kinh doanh vàng áp dụng hình thức nhận tiền trước và hẹn giao vàng sau. Ban đầu, việc “nợ vàng” chỉ kéo dài 1–2 ngày nhằm tạo sự linh hoạt trong giao dịch. Tuy nhiên, sau đó, thời gian bị kéo dài lên tới nửa tháng, thậm chí hơn một tháng.

Chị Nguyễn Thị Hòa (phường Vĩnh Tuy) cho biết, ngày 19-3, khi giá vàng trong nước giảm mạnh, chị đến cửa hàng để mua. Tuy nhiên, nhiều người đã xếp hàng dài chờ giao dịch. Sau khi mua 2 chỉ, chị được hẹn đến ngày 28-4 mới nhận vàng vì thời điểm đó cửa hàng không còn vàng nhẫn tròn trơn.

Trước đó, vào tháng 1 chị Trần Thị Hồng (phường Cầu Giấy) mua 5 chỉ vàng nhưng cũng không được lấy ngay mà phải chờ 2 tuần cửa hàng mới có vàng giao cho khách.

Đây không phải là những trường hợp cá biệt, khi thời gian qua, việc giao dịch vàng theo hình thức nhận tiền trước, hẹn giao vàng sau diễn ra phổ biến. Tình trạng này dẫn đến việc một lượng lớn vàng được bán ra trên sổ sách, không có vàng vật chất tương ứng khi giao dịch.

Chuyên gia kinh tế-tài chính Đinh Trọng Thịnh cho rằng, hiện tượng trên cần được nhìn nhận thận trọng, đặc biệt trong bối cảnh thị trường vàng có nhiều biến động mạnh về giá và nguồn cung.

Trước hết, về nguyên tắc, giao dịch vàng vật chất phải gắn liền với việc chuyển giao tài sản thực tế cho người mua. Khi doanh nghiệp không giao vàng ngay mà trì hoãn tiềm ẩn rủi ro lớn cho cả khách hàng lẫn hệ thống thị trường. Người mua dù đã thanh toán nhưng chưa nắm giữ vàng, đồng nghĩa với việc họ phải chịu rủi ro nếu doanh nghiệp không bảo đảm được nguồn hàng đúng cam kết.

Khi đã thanh toán nhưng chưa nhận vàng, người mua thực chất chỉ nắm giữ một cam kết thay vì tài sản thực. Trong trường hợp doanh nghiệp thiếu nguồn cung hoặc gặp biến động giá bất lợi, nguy cơ không thực hiện đúng cam kết là hiện hữu.

Chuẩn hóa loại hình giao dịch và thiết lập khuôn khổ giám sát phù hợp

Ở góc độ thị trường, hiện tượng “bán trước – giao sau” có thể làm méo mó quan hệ cung – cầu. Nếu doanh nghiệp bán ra vượt quá lượng vàng thực có, giao dịch sẽ mang tính chất gần với phái sinh nhưng lại thiếu cơ chế kiểm soát tương ứng. Khi giá vàng biến động mạnh, rủi ro có thể lan rộng, gây hiệu ứng dây chuyền và ảnh hưởng tới niềm tin thị trường.

Ngoài ra, hành vi này còn tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng như một hình thức huy động vốn trá hình. Doanh nghiệp thu tiền của khách hàng nhưng chưa có nghĩa vụ giao ngay, từ đó tạo ra dòng tiền tạm thời mà không chịu các quy định chặt chẽ như hoạt động tín dụng.

"Hành vi này có thể xuất phát từ tình trạng thiếu hụt nguồn cung tạm thời hoặc doanh nghiệp kỳ vọng giá vàng sẽ điều chỉnh theo hướng có lợi hơn. Tuy nhiên, nếu không được kiểm soát, đây có thể trở thành một dạng “đầu cơ trá hình”, gây nhiễu loạn cung – cầu và làm méo mó tín hiệu giá trên thị trường vàng trong nước", chuyên gia Đinh Trọng Thịnh nói.

Từ góc độ quản lý, chuyên gia nhấn mạnh cần có quy định rõ ràng về nghĩa vụ giao hàng trong giao dịch vàng vật chất. Các doanh nghiệp phải bảo đảm đủ nguồn vàng trước khi bán ra thị trường. Đồng thời, cơ quan quản lý cần tăng cường thanh tra, giám sát, đặc biệt với các đơn vị có dấu hiệu trì hoãn giao vàng hoặc huy động vốn dưới hình thức mua bán vàng.

Một số chuyên gia khác cho rằng, khi vàng không còn được mua bán dựa trên tài sản thực mà chủ yếu tồn tại dưới dạng các cam kết giao dịch trong tương lai, thị trường sẽ tiềm ẩn nguy cơ mất kiểm soát ở nhiều cấp độ.

Bởi lẽ, giá trị giao dịch lúc này không còn gắn chặt với lượng vàng vật chất hiện hữu, mà phụ thuộc lớn vào kỳ vọng, tâm lý và các thỏa thuận mang tính chất tài chính. Điều này dễ dẫn đến tình trạng cung – cầu “ảo”, nơi khối lượng mua bán có thể vượt xa khả năng đáp ứng thực tế, từ đó làm sai lệch tín hiệu giá và gia tăng biến động bất thường.

Trong bối cảnh đó, chỉ cần xuất hiện một cú sốc về giá hoặc tâm lý thị trường đảo chiều, rủi ro có thể nhanh chóng lan rộng. Nếu nhiều nhà đầu tư đồng loạt yêu cầu thực hiện cam kết nhận vàng, trong khi doanh nghiệp không đủ nguồn cung, nguy cơ mất thanh khoản và đổ vỡ cục bộ hoàn toàn có thể xảy ra. Hệ quả không chỉ dừng lại ở quan hệ giữa doanh nghiệp và khách hàng, mà còn có thể ảnh hưởng đến niềm tin chung đối với thị trường vàng.

Chính vì vậy, cần tăng cường minh bạch thông tin, chuẩn hóa các loại hình giao dịch và thiết lập khuôn khổ giám sát phù hợp, qua đó giảm thiểu rủi ro.