Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Tạo chuyển biến rõ nét trong thực thi pháp luật

Tham dự phiên họp có các đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị: Lê Minh Hưng, Thủ tướng Chính phủ, Phó Trưởng ban Chỉ đạo; Trần Cẩm Tú, Thường trực Ban Bí thư, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo; cùng các đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị, Ủy viên Ban Bí thư, Ủy viên Trung ương Đảng, Thường trực Ban Chỉ đạo, thành viên Ban Chỉ đạo và đại diện lãnh đạo một số ban, bộ, ngành Trung ương liên quan.

Tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật

Sau khi nghe báo cáo và các ý kiến thảo luận, kết luận phiên họp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ghi nhận sự chuẩn bị nghiêm túc, trách nhiệm của cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo và các cơ quan liên quan; đồng thời nhấn mạnh xây dựng pháp luật và tổ chức thi hành pháp luật phải được xem là một chỉnh thể thống nhất.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, hiệu quả của công tác xây dựng và thực thi pháp luật phải được thể hiện bằng những kết quả cụ thể: Các “điểm nghẽn” được tháo gỡ, chi phí tuân thủ giảm, nguồn lực được khơi thông, kỷ luật, kỷ cương được tăng cường; quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp được bảo đảm; kinh tế - xã hội phát triển, đời sống nhân dân được cải thiện, quốc phòng - an ninh được bảo đảm, niềm tin và năng lực cạnh tranh quốc gia được nâng cao.

Về tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu tiếp tục nâng cao chất lượng, tiến độ và trách nhiệm; tập trung xử lý những quy định cản trở đầu tư, sản xuất, kinh doanh hoặc làm tăng chi phí tuân thủ.

Đối với những văn bản đã xác định rõ nội dung bất cập, có đầy đủ cơ sở, các cơ quan cần chủ động xử lý theo thẩm quyền hoặc tham mưu cơ quan, người có thẩm quyền xử lý, không chờ kết quả tổng rà soát cuối cùng.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu kết quả rà soát phải gắn với đổi mới thể chế, hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật và khơi thông nguồn lực cho phát triển. Đảng ủy Quốc hội phối hợp với Đảng ủy Chính phủ và các cơ quan liên quan hoàn thành Báo cáo kết quả tổng rà soát và giải pháp xử lý tổng thể, trình Ban Chỉ đạo tại Phiên họp thứ hai, dự kiến tháng 12-2026.

Mỗi kiến nghị phải xác định rõ quy định bất cập, tác động, nguyên nhân và phương án xử lý; đồng thời đối chiếu với phản ánh của người dân, doanh nghiệp và thực tiễn tư pháp. “Vướng ở quy định thì sửa, yếu ở khâu thực thi thì phải chấn chỉnh”; chú trọng xử lý những khoảng trống pháp lý, những chủ trương chưa được thể chế hóa đầy đủ.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu ưu tiên xử lý những vấn đề cản trở đầu tư, sản xuất, kinh doanh, vận hành của bộ máy mới và việc thực hiện quyền của người dân. Đối với những vướng mắc liên ngành, cần xử lý đồng bộ, tránh tình trạng mỗi cơ quan sửa một phần nhưng công việc vẫn ách tắc. Những nội dung đã rõ, đủ căn cứ phải được giải quyết theo thẩm quyền, không chờ đến khi kết thúc đợt rà soát.

Việc tinh gọn văn bản phải bảo đảm hệ thống pháp luật thống nhất, dễ tiếp cận, giảm chi phí tuân thủ. Việc bãi bỏ, thay thế, tích hợp văn bản phải tuân thủ đúng quy định chuyển tiếp, không tạo ra khoảng trống pháp lý. Đồng thời, chủ động xử lý văn bản của chính quyền trước sắp xếp, bảo đảm quyền, nghĩa vụ hợp pháp được kế thừa, công việc không bị gián đoạn.

Về Đề án “Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho biết, Thường trực Ban Chỉ đạo cơ bản thống nhất cách tiếp cận hoàn thiện hệ thống pháp luật trong tổng thể hệ sinh thái thể chế phát triển; yêu cầu xác định rõ mục tiêu đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 với các tiêu chí có thể đo lường.

Đến năm 2030, phải tạo được chuyển biến rõ nét trong thực thi pháp luật, sớm khắc phục căn bản tình trạng thực thi pháp luật được xem là khâu yếu, xử lý dứt điểm tình trạng chậm, nợ văn bản quy định chi tiết; đồng thời hoàn thành các nhiệm vụ lớn về định hướng lập pháp và tổng kết Hiến pháp năm 2013.

Đến năm 2045, hướng tới hệ thống pháp luật hiện đại, vận hành trên nền tảng dữ liệu số, trí tuệ nhân tạo; nền tư pháp dân chủ, liêm chính, chuyên nghiệp. Thường trực Ban Chỉ đạo cơ bản thống nhất 3 đột phá về tư duy xây dựng và thực thi pháp luật; đột phá về thực thi pháp luật; đột phá về nguồn nhân lực pháp luật.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu tiếp tục hoàn thiện Đề án để trình Ban Chỉ đạo tại Phiên họp thứ hai, dự kiến tháng 12-2026.

Pháp luật phải đủ ổn định để người dân, doanh nghiệp yên tâm đầu tư, dự liệu được quyền và nghĩa vụ; đồng thời đủ linh hoạt để đáp ứng yêu cầu phát triển, hội nhập quốc tế, thích ứng với tiến bộ khoa học - công nghệ và các mô hình kinh doanh mới, ứng phó với biến đổi khí hậu và những vấn đề mới phát sinh trong thực tiễn.

Việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm phải dựa trên tiêu chuẩn, dữ liệu, quản lý rủi ro và trách nhiệm giải trình.

Khắc phục tình trạng chậm, nợ văn bản

Về những giải pháp đột phá trong tổ chức thi hành pháp luật và xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh đây là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng nhằm khắc phục khâu yếu, điểm nghẽn trong thực thi pháp luật.

Các cơ quan liên quan cần bảo đảm nguồn lực, hoàn thiện quy định về tổ chức thi hành pháp luật; nghiên cứu tiêu chí đánh giá hiệu quả văn bản sau khi ban hành; xây dựng cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật, đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo, hoàn thiện cơ chế tài chính, hạ tầng số và dữ liệu phục vụ tổ chức thi hành pháp luật.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu tổ chức thi hành pháp luật phải trở thành trách nhiệm xuyên suốt, từ xây dựng chính sách đến đánh giá kết quả. Cơ quan quản lý ngành, lĩnh vực, địa bàn và người đứng đầu chịu trách nhiệm chính. Cơ quan tư pháp, pháp chế thực hiện vai trò tham mưu, hướng dẫn, theo dõi, không dồn trách nhiệm thi hành cho cơ quan pháp luật.

Mỗi chính sách phải xác định rõ người thực hiện, nguồn lực, điều kiện và kết quả cần đạt được; khắc phục triệt để tình trạng chậm, nợ văn bản quy định chi tiết; giải thích, hướng dẫn áp dụng thống nhất, đúng thẩm quyền. Các phản ánh, kiến nghị phải được trả lời đúng thời hạn, theo dõi đến khi giải quyết; không sử dụng văn bản hành chính để đặt thêm điều kiện, nghĩa vụ.

Văn hóa tuân thủ pháp luật phải bắt đầu từ sự gương mẫu của cơ quan công quyền, cán bộ, đảng viên; chấn chỉnh tình trạng nhũng nhiễu, tùy tiện, né tránh; bảo vệ người làm đúng, xử lý công bằng các hành vi vi phạm. Đồng thời, giúp người dân hiểu và sử dụng pháp luật để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp; tăng cường hỗ trợ người yếu thế, doanh nghiệp nhỏ và vừa; phát huy vai trò giám sát, phản biện của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức thành viên và đánh giá độc lập.

Về sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự năm 2015 và Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị Đảng ủy Công an Trung ương lãnh đạo, chỉ đạo Bộ Công an phối hợp với các bộ, ngành hoàn thiện hồ sơ các dự án luật trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ hai.

Các dự án luật phải bảo đảm thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng về chính sách hình sự, phòng, chống tội phạm, phòng, chống tham nhũng; bảo vệ, bảo đảm quyền con người, quyền công dân; khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung; khắc phục những bất cập trong thực tiễn thi hành và bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Về cơ chế xử lý vi phạm hành chính, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh mục tiêu cao nhất là làm cho pháp luật được chấp hành tốt hơn, vi phạm giảm, đồng thời giữ vững trật tự, kỷ cương và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Cần rà soát tổng thể cơ chế xử lý vi phạm hành chính, hoàn thiện hồ sơ dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi); chuyển trọng tâm từ “phát hiện vi phạm để xử phạt” sang “quản lý rủi ro, phòng ngừa vi phạm, hướng dẫn và nâng cao tuân thủ pháp luật”, gắn với chuyển đổi số và quản trị dựa trên dữ liệu.

Về cơ chế giải quyết tranh chấp dân sự, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị các cơ quan, tổ chức liên quan tập trung thực hiện các giải pháp giảm chi phí, rút ngắn thời gian giải quyết tranh chấp; bảo đảm việc giải quyết tranh chấp công bằng, khách quan, kịp thời, hiệu quả, phù hợp yêu cầu cải cách tư pháp, thông lệ quốc tế và điều kiện thực tiễn Việt Nam.

Đồng thời, khẩn trương nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Bộ luật Tố tụng dân sự, Luật Trọng tài thương mại; nghiên cứu xây dựng, ban hành Luật Hòa giải thương mại; đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, quản trị dựa trên dữ liệu trong toàn bộ quy trình giải quyết tranh chấp và thi hành án dân sự.

Về tổ chức thực hiện, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu các cơ quan tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ, bảo đảm thống nhất giữa các nội dung và đúng tiến độ. Việc đã rõ, đủ căn cứ phải triển khai ngay; những nội dung còn có ý kiến khác nhau phải có phương án báo cáo cấp có thẩm quyền.

Mỗi nhiệm vụ phải rõ sản phẩm, thời hạn, trách nhiệm. Kết quả cuối cùng phải được thể hiện ở việc vướng mắc được tháo gỡ, quyền được bảo vệ, nguồn lực được khơi thông và niềm tin của nhân dân đối với hệ thống pháp luật, tư pháp được củng cố.