Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề xuất sáng kiến hợp tác không gian vì phát triển và khả năng chống chịu

Hội nghị quy tụ nguyên thủ, người đứng đầu chính phủ, lãnh đạo các cơ quan vũ trụ quốc gia, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp và giới nghiên cứu hàng không vũ trụ đến từ khoảng 130 quốc gia; đồng thời kết nối trực tiếp với Trạm Vũ trụ quốc tế (ISS).

Trong khuôn khổ hội nghị diễn ra nhiều hoạt động trao đổi chính sách, giới thiệu cơ hội hợp tác quốc tế về công nghệ, dịch vụ, nghiên cứu - đào tạo hàng không vũ trụ. Các nội dung tập trung vào thúc đẩy kinh tế vũ trụ; bảo đảm an ninh vũ trụ thông qua đối thoại và quan hệ đối tác; phát triển khoa học, công nghệ và khám phá vũ trụ vì tương lai nhân loại.

Phát biểu khai mạc hội nghị, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nhấn mạnh sự cần thiết xây dựng cơ chế quản trị chung và các quy định quốc tế rõ ràng, nhằm bảo đảm sử dụng không gian vũ trụ an toàn, bền vững, hòa bình trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu gia tăng. Theo Tổng thống Pháp, phát triển vũ trụ bền vững phải góp phần ứng phó với biến đổi khí hậu và bảo vệ hệ sinh thái Trái Đất. Tổng thống Emmanuel Macron cũng trình bày tầm nhìn chiến lược về chủ quyền không gian của châu Âu, trong đó nhấn mạnh yêu cầu xây dựng năng lực phóng độc lập, tăng cường tự chủ về khoáng sản chiến lược và chuỗi cung ứng phục vụ công nghệ vũ trụ. Đồng thời, Tổng thống Pháp kêu gọi xây dựng thị trường châu Âu gắn kết, áp dụng nguyên tắc “ưu tiên châu Âu” trong mua sắm nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen khẳng định lợi ích tiềm năng lớn nhất từ không gian vũ trụ chỉ có thể được cụ thể hóa thông qua hợp tác quốc tế. Bà nhấn mạnh nền kinh tế vũ trụ toàn cầu dự kiến tăng gấp ba vào năm 2035 và kêu gọi châu Âu hành động thống nhất, tăng cường đầu tư để giảm phụ thuộc vào các nước khác. Bà công bố kế hoạch "Lá chắn Vũ trụ châu Âu" nhằm ứng phó chung với nhiễu sóng định vị, tấn công mạng và các mối đe dọa vệ tinh, đồng thời công bố mở rộng chòm vệ tinh liên lạc an toàn IRIS² lên hơn 350 vệ tinh, bắt đầu triển khai từ năm 2029.

Phát biểu mở đầu phiên thảo luận chuyên đề cấp cao đầu tiên về chủ đề “Xây dựng không gian vũ trụ mới vì một thế giới đổi thay nhanh chóng”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đánh giá cao sáng kiến của Tổng thống Cộng hòa Pháp Emmanuel Macron tổ chức Hội nghị Thượng đỉnh Không gian Vũ trụ, tạo cơ hội để các quốc gia trao đổi, thúc đẩy định hình một tầm nhìn mới: Phát triển năng lực đi đôi với trách nhiệm, lợi ích quốc gia gắn với lợi ích chung của cộng đồng quốc tế. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định không gian vũ trụ ngày nay đã trở thành một phần thiết yếu của đời sống và nền kinh tế hiện đại, với vệ tinh, viễn thám, định vị và dữ liệu không gian phục vụ thông tin liên lạc, giao thông, quản lý tài nguyên, phòng chống thiên tai và ứng phó biến đổi khí hậu…

Tuy nhiên, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng lưu ý sự phát triển nhanh của các hoạt động không gian cũng đặt ra nhiều thách thức về rác thải vũ trụ, va chạm, quỹ đạo, tần số, quân sự hóa, chiếm hữu, khoảng cách công nghệ và vai trò ngày càng lớn của khu vực tư nhân. Vì vậy, cộng đồng quốc tế cần một khuôn khổ quản trị đa phương bảo đảm không gian hòa bình, an toàn, bền vững, dùng chung; thúc đẩy đổi mới, kinh tế vũ trụ và chuyển dữ liệu thành tri thức, dịch vụ, quyết định tốt hơn cho Trái Đất.

Trong đó, Việt Nam nhấn mạnh 5 nguyên tắc: Một là giữ gìn không gian vì mục đích hòa bình - đối thoại, xây dựng lòng tin, ngăn ngừa xung đột và chạy đua vũ trang; không đe dọa sử dụng hoặc sử dụng vũ lực; hai là đặt con người và phát triển trên Trái Đất ở trung tâm; ưu tiên cảnh báo thiên tai, giám sát khí hậu, quản lý tài nguyên và Mục tiêu phát triển bền vững; ba là thượng tôn luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc, đặt Liên hợp quốc và Ủy ban Liên hợp quốc về sử dụng hòa bình không gian vũ trụ (COPUOS) ở trung tâm quản trị đa phương về không gian vũ trụ, củng cố vai trò của Liên minh Viễn thông quốc tế (ITU); bốn là bảo đảm bình đẳng giữa các quốc gia khi tham gia và thụ hưởng thành quả nghiên cứu, công nghệ và năm là sử dụng không gian có trách nhiệm, minh bạch, bền vững; giảm rác thải, nguy cơ va chạm.

Nhân dịp này, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định: Với Việt Nam, công nghệ hàng không vũ trụ thuộc nhóm công nghệ chiến lược được ưu tiên phát triển; là một cấu phần của năng lực phát triển quốc gia với 3 hướng ưu tiên là nâng cao năng lực tự chủ về công nghệ và dữ liệu không gian; phát triển hệ sinh thái kinh tế vũ trụ và khuyến khích các mô hình tài chính cho những ứng dụng phục vụ lợi ích công; và hoàn thiện thể chế và năng lực quản trị hoạt động không gian, phù hợp với luật pháp quốc tế.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chia sẻ, hợp tác quốc tế đã góp phần quan trọng vào tiến trình Việt Nam sử dụng không gian vì người dân, vì hòa bình và vì phát triển; qua đó từ năm 1980, Việt Nam là nước châu Á đầu tiên có người bay vào vũ trụ, và hiện nay đã chế tạo, phóng một số vệ tinh nhỏ, phát triển năng lực nghiên cứu, đào tạo, viễn thám và quan trắc phục vụ phát triển bền vững. Theo hướng đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng nhận định Pháp là một trong những đối tác quan trọng của Việt Nam, với dự án tiêu biểu là VNREDSat-1.

Tại hội nghị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề xuất sáng kiến theo đó Việt Nam cùng Pháp, Liên hợp quốc, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và các đối tác nghiên cứu hình thành mạng lưới "Không gian vì Phát triển và Khả năng chống chịu", tập trung vào chia sẻ và khai thác dữ liệu không gian vì phát triển, nâng cao năng lực bảo đảm không gian an toàn, bền vững và kết nối nghiên cứu - đào tạo - doanh nghiệp - đầu tư để phát triển kinh tế vũ trụ. Mạng lưới có thể trước hết tập trung vào khu vực Đông Nam Á mà Việt Nam sẵn sàng là điểm kết nối.

Nhấn mạnh không gian vũ trụ mở ra những chân trời rộng lớn, nhưng thước đo cuối cùng của tiến bộ vẫn là những giá trị mang lại cho con người và Trái Đất, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định Việt Nam sẵn sàng cùng các quốc gia đưa những kết quả tại hội nghị này thành hành động cụ thể cho hôm nay và các thế hệ mai sau.

Phiên thảo luận chuyên đề cấp cao về chủ đề này là phiên đầu tiên trong 3 phiên chuyên đề cấp cao trong khuôn khổ hội nghị. Tham gia phát biểu tại phiên thảo chuyên đề cấp cao về chủ đề “Xây dựng không gian vũ trụ mới vì một thế giới đổi thay nhanh chóng” còn có Trưởng đoàn các nước Serbia, Luxembourg, Bulgaria, Đan Mạch, Nhật Bản. Các lãnh đạo, trưởng đoàn các nước cũng chia sẻ các nguyên tắc quản trị đa phương và các sáng kiến, hợp tác mà Việt Nam giới thiệu, cũng như việc khai thác, sử dụng không gian vũ trụ bền vững, hòa bình, đề cao hợp tác khu vực và vai trò của các cơ chế quản trị toàn cầu.