Tối ưu năng lượng: Chìa khóa nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp

Nhu cầu điện tăng cao, doanh nghiệp đối mặt sức ép kép

Theo Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), từ đầu năm 2026, sản lượng điện tiêu thụ toàn quốc lần đầu tiên vượt mốc 1 tỷ kWh/ngày, trong khi công suất cực đại của hệ thống điện quốc gia đạt 48.789MW, tăng 5,4% so với cùng kỳ năm trước. Những con số này cho thấy áp lực ngày càng lớn đối với hệ thống năng lượng quốc gia trong bối cảnh nền kinh tế duy trì đà tăng trưởng và nhu cầu sử dụng điện không ngừng gia tăng.

Trước yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng và thực hiện các cam kết phát triển bền vững, Chính phủ đã đặt mục tiêu tiết kiệm từ 8-10% tổng tiêu thụ năng lượng toàn quốc trong khuôn khổ Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019-2030. Đây được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm giảm áp lực đầu tư nguồn điện mới, đồng thời góp phần thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Đối với khối doanh nghiệp công nghiệp và thương mại (C&I), hiện chiếm hơn 50% tổng tiêu thụ năng lượng của cả nước, áp lực không chỉ là chi phí điện năng gia tăng, mà còn là yêu cầu giảm phát thải carbon, đáp ứng các tiêu chuẩn xanh và ESG từ các thị trường xuất khẩu lớn.

Theo ông Trịnh Quốc Vũ, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương), sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả hiện được xem là “nguồn năng lượng đầu tiên”.

Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn khi triển khai các dự án tối ưu năng lượng, nhất là e ngại về chi phí đầu tư ban đầu cũng như năng lực kỹ thuật để vận hành các công nghệ mới.

Tại hội thảo “Lạnh công nghiệp bền vững - Từ thách thức đến giải pháp kỹ thuật” do ASHRAE Vietnam Chapter tổ chức, bà Nguyễn Mai Bích Tiên, Quản lý phát triển kinh doanh GreenYellow Việt Nam thông tin, nhiều doanh nghiệp nhận thấy tiềm năng tiết kiệm điện rất lớn nhưng vẫn gặp rào cản về nguồn vốn và chuyên môn kỹ thuật khi triển khai dự án.

Từ tiết kiệm chi phí đến nâng cao năng lực cạnh tranh

Nếu như trước đây, tiết kiệm điện chủ yếu được xem là giải pháp cắt giảm chi phí vận hành thì hiện nay, nhiều doanh nghiệp đã tiếp cận vấn đề ở tầm chiến lược hơn. Năng lượng không còn là khoản chi phí đầu vào đơn thuần mà trở thành một yếu tố quan trọng trong quản trị doanh nghiệp, gắn với hiệu quả sản xuất, năng lực cạnh tranh và mục tiêu phát triển bền vững.

Xu hướng này đang diễn ra rõ nét ở cả ba nhóm doanh nghiệp gồm sản xuất, bán lẻ - thương mại và dịch vụ.

Trong lĩnh vực sản xuất, nhiều doanh nghiệp đã đầu tư đồng bộ các giải pháp quản trị năng lượng thay vì chỉ thay thế đơn lẻ các thiết bị tiêu hao điện. Vinamilk là một trong những đơn vị tiên phong ứng dụng điện mặt trời, năng lượng sinh khối và các giải pháp tự động hóa tại hệ thống trang trại, nhà máy. Những giải pháp này không chỉ giúp tiết kiệm năng lượng mà còn góp phần giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn xanh của thị trường quốc tế.

Tương tự, HEINEKEN Việt Nam cũng đẩy mạnh quá trình chuyển đổi năng lượng trong hoạt động sản xuất. Theo ông Đoàn Đức Nghĩa, Giám đốc Nhà máy HEINEKEN Việt Nam tại Hà Nội, doanh nghiệp đã thành lập Ban quản lý năng lượng, liên tục triển khai các sáng kiến cải tiến công nghệ và đào tạo đội ngũ chuyên trách. Trong 5 năm qua, nhà máy đã tiết kiệm hơn 2,78 triệu kWh điện, tương đương mức giảm khoảng 5,5% điện năng tiêu thụ.

Ở lĩnh vực bán lẻ - thương mại, quản trị năng lượng đang trở thành một phần trong chiến lược phát triển dài hạn của doanh nghiệp. Bà Nguyễn Thị Bích Vân – Giám đốc Truyền thông Tập đoàn Central Retail Việt Nam, đơn vị sở hữu hệ thống GO!, Tops Market và LanChi Mart cho biết, đã lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái tại 32 siêu thị và đại siêu thị trên toàn quốc, giúp giảm bình quân khoảng 14% lượng điện tiêu thụ.

“Đáng chú ý, trong năm 2025, việc mở rộng hệ thống điện mặt trời cùng các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng đã giúp doanh nghiệp cắt giảm hơn 36.000 tấn CO₂ tương đương. Chiến lược phủ xanh hệ thống trung tâm thương mại GO! bằng năng lượng mặt trời không chỉ góp phần giảm phụ thuộc vào điện lưới quốc gia mà còn khẳng định cam kết trở thành doanh nghiệp bán lẻ bền vững hàng đầu tại Việt Nam”, bà Nguyễn Thị Bích Vân khẳng định.

Không chỉ các doanh nghiệp sản xuất và bán lẻ, nhóm doanh nghiệp dịch vụ cũng đang tham gia tích cực vào quá trình chuyển đổi năng lượng. Nhiều khách sạn, tòa nhà văn phòng, trung tâm logistics và cơ sở hạ tầng thương mại đã đầu tư hệ thống quản lý tòa nhà thông minh, thiết bị điều hòa hiệu suất cao, điện mặt trời áp mái và các giải pháp giám sát tiêu thụ điện theo thời gian thực nhằm tối ưu chi phí vận hành.

Để tháo gỡ những rào cản về vốn và kỹ thuật, mô hình ESCO (công ty dịch vụ năng lượng) đang trở thành lựa chọn của nhiều doanh nghiệp. Theo mô hình này, đơn vị cung cấp dịch vụ năng lượng sẽ đảm nhận từ khảo sát, thiết kế, đầu tư đến vận hành và cam kết hiệu quả tiết kiệm năng lượng. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể tập trung nguồn lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh cốt lõi trong khi vẫn đạt được mục tiêu giảm chi phí điện và giảm phát thải.

Theo bà Nguyễn Mai Bích Tiên, mô hình ESCO giúp doanh nghiệp chuyển giao rủi ro kỹ thuật cho các đơn vị chuyên môn, đồng thời giải quyết áp lực đầu tư ban đầu - một trong những nguyên nhân khiến nhiều dự án tiết kiệm năng lượng chưa được triển khai rộng rãi.

Theo các chuyên gia, điểm chung của những doanh nghiệp tiên phong hiện nay là không tiếp cận tiết kiệm năng lượng như những dự án đơn lẻ mà xây dựng chiến lược quản trị năng lượng tổng thể, kết hợp giữa chuyển đổi số, tự động hóa, năng lượng tái tạo và các giải pháp tối ưu vận hành. Đây được xem là hướng đi tất yếu khi các thị trường xuất khẩu ngày càng đặt ra yêu cầu khắt khe về phát thải carbon và tiêu chuẩn phát triển bền vững.

Trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng trưởng ở mức cao, mỗi kWh điện được sử dụng hiệu quả không chỉ mang lại lợi ích cho doanh nghiệp mà còn góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Xa hơn, đó chính là nền tảng để cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam nâng cao sức cạnh tranh, chủ động thích ứng với xu thế kinh tế xanh và tạo dựng lợi thế phát triển bền vững trong giai đoạn mới.