Tổ chức lại không gian phát triển quốc gia, tạo động lực mới cho tăng trưởng các vùng

Sáng 3-9, tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện một số nghị quyết, chỉ thị của Bộ Chính trị, đồng chí Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương trình bày chuyên đề “Những nội dung trọng tâm, cốt lõi Nghị quyết của Bộ Chính trị về phát triển vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia trong giai đoạn mới”.

Phát triển vùng là phương thức tổ chức tăng trưởng quốc gia

Theo đồng chí Nguyễn Thanh Nghị, nội dung chuyên đề tập trung vào 5 vấn đề lớn, gồm: Sự cần thiết ban hành Nghị quyết; quan điểm chỉ đạo; mục tiêu và các chỉ tiêu cụ thể; nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm; tổ chức thực hiện.

Làm rõ sự cần thiết ban hành Nghị quyết, đồng chí Nguyễn Thanh Nghị cho biết, sau hơn 3 năm thực hiện các nghị quyết của Bộ Chính trị khóa XIII về phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh đối với 6 vùng kinh tế - xã hội, nhận thức về vai trò, vị trí và tầm quan trọng của phát triển vùng đã được nâng lên. Trong bối cảnh cả nước bước vào giai đoạn phát triển mới với những mục tiêu và yêu cầu cao hơn, việc tiếp tục đổi mới tư duy, cách thức tổ chức không gian phát triển trở thành yêu cầu cấp thiết.

Để thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng, phát huy tốt hơn tiềm năng, lợi thế của từng vùng, thúc đẩy liên kết và khai thác hiệu quả những không gian phát triển mới của các địa phương, các vùng sau sắp xếp đơn vị hành chính và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Bộ Chính trị khóa XIV đã ban hành Nghị quyết số 27-NQ/TW.

Nghị quyết hướng tới yêu cầu bảo đảm các địa phương, các vùng và cả nước được kết nối chặt chẽ, thông suốt, tạo thành một chỉnh thể phát triển thống nhất, trong đó, mỗi địa phương, mỗi vùng phát huy tốt nhất những lợi thế riêng nhưng đồng thời đóng góp vào mục tiêu phát triển chung của quốc gia.

Theo đồng chí Nguyễn Thanh Nghị, Bộ Chính trị đã thống nhất 3 quan điểm chỉ đạo lớn.

Quan điểm thứ nhất xác định phát triển vùng là phương thức tổ chức tăng trưởng quốc gia, tổ chức lại không gian phát triển, phân bổ nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh mới.

Quan điểm thứ hai là tổ chức lại không gian phát triển quốc gia và không gian phát triển vùng trên cơ sở xác định rõ vai trò, vị trí, chức năng, lợi thế, bản sắc và sứ mệnh phát triển của từng vùng trong tổng thể phát triển đất nước.

Quan điểm thứ ba xác định xây dựng cơ chế liên kết, điều phối vùng thật sự mạnh, thực chất và hiệu quả là một khâu đột phá. Cơ chế này phải bảo đảm sự đồng bộ, liên thông trong quy hoạch, đầu tư, phát triển hạ tầng, dữ liệu và phân bổ nguồn lực. Đồng thời, phải xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan, địa phương, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa địa phương, vùng và quốc gia.

Theo đồng chí Nguyễn Thanh Nghị, mục tiêu tổng quát của Nghị quyết là tái cấu trúc, quản lý và khai thác hiệu quả không gian phát triển vùng đồng bộ với không gian phát triển quốc gia. Quá trình đó phải dựa trên cơ sở phát huy tối đa những ưu điểm nổi trội, lợi thế cạnh tranh, bản sắc văn hóa của từng vùng, từng địa phương; phát huy vai trò đi đầu, dẫn dắt, lan tỏa của các vùng động lực, hành lang kinh tế và các cực tăng trưởng.

Đến năm 2030, Nghị quyết đề ra mục tiêu và 22 chỉ tiêu cụ thể đối với từng vùng, phù hợp với tiềm năng, lợi thế so sánh, thực tiễn phát triển của mỗi vùng, qua đó, đóng góp thiết thực vào sự phát triển chung của đất nước.

Việc xác định các mục tiêu riêng cho từng vùng không nhằm tạo ra sự phát triển tách biệt, mà hướng tới xây dựng các vùng phát triển liên kết chặt chẽ, hữu cơ với nhau, cùng thống nhất thực hiện mục tiêu chung trong kỷ nguyên phát triển mới.

Tầm nhìn đến năm 2045, các vùng được định hướng phát triển và vận hành theo phương thức của kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế dữ liệu, kinh tế tuần hoàn. Hệ thống kết cấu hạ tầng phải đồng bộ, thông minh, xanh, an toàn, có khả năng chống chịu cao và kết nối thông suốt. Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trở thành động lực chính của tăng trưởng và phát triển.

Hình thành các động lực tăng trưởng mới

Để hiện thực hóa những mục tiêu đã đề ra, Nghị quyết số 27-NQ/TW xác định 10 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm.

Trước hết là tổ chức không gian phát triển vùng và thực hiện tốt quy hoạch vùng. Không gian phát triển kinh tế - xã hội của các vùng được tổ chức theo hướng đa tầng, đa cực; liên kết đồng bộ giữa đất liền, vùng biển, vùng trời, không gian ngầm, không gian số, các không gian phát triển mới.

Nhóm nhiệm vụ thứ hai là hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển vùng. Theo đó, cơ chế phối hợp, điều phối và huy động nguồn lực vùng phải được hoàn thiện theo hướng mạnh, thực chất, hiệu quả, trở thành khâu đột phá trong phát triển vùng. Liên kết vùng được đẩy mạnh theo không gian phát triển, chuỗi giá trị, lấy các hành lang kinh tế, cực tăng trưởng và đô thị động lực làm hạt nhân.

Nhóm nhiệm vụ thứ ba là đổi mới mô hình tăng trưởng, hình thành và phát triển các động lực kinh tế mới của vùng. Theo đó, các vùng phải đổi mới mạnh mẽ mô hình tăng trưởng theo hướng phát triển kinh tế dữ liệu, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế số, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số làm động lực chủ yếu, là trục xuyên suốt của quá trình phát triển.

Nghị quyết số 27-NQ/TW cũng dành sự quan tâm đặc biệt đến phát triển hệ thống đô thị hiện đại và các cực tăng trưởng của vùng. Theo đó, hệ thống đô thị được quy hoạch theo hướng phát triển các cực tăng trưởng, hành lang kinh tế - đô thị, các trung tâm kinh tế, đô thị động lực; thúc đẩy các mô hình đô thị xanh, đô thị thông minh, đô thị nén.

Nghị quyết đặc biệt ưu tiên phát triển hai cực tăng trưởng lớn nhất của đất nước là vùng đô thị Hà Nội và vùng đô thị thành phố Hồ Chí Minh. Mục tiêu đến năm 2045 là xây dựng được ít nhất 5 đô thị đạt tầm cỡ quốc tế, giữ vai trò là những đầu mối quan trọng trong kết nối và phát triển với mạng lưới khu vực và quốc tế.

Cùng với phát triển đô thị, Nghị quyết xác định nhiệm vụ đột phá trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Các vùng cần tập trung chuyển đổi cơ cấu và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt trong các lĩnh vực then chốt như công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghệ cao, công nghệ số, logistics, tài chính, năng lượng và nông nghiệp công nghệ cao.

Trong lĩnh vực y tế, Nghị quyết định hướng phát triển hệ thống y tế vùng toàn diện, đồng bộ, hiện đại và kết nối; lấy y tế dự phòng là then chốt, y tế cơ sở là nền tảng và y tế chuyên sâu là động lực. Mục tiêu hướng tới bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân và bảo hiểm y tế toàn dân; khuyến khích xã hội hóa và phát triển y tế tư nhân, bảo đảm công bằng trong chăm sóc sức khỏe giữa các vùng.

Nhóm nhiệm vụ quan trọng là tiếp tục xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh toàn diện. Theo đó, tiếp tục hoàn thiện mô hình tổ chức bộ máy chính quyền các cấp phù hợp với đặc điểm từng vùng; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm”.

Đội ngũ cán bộ các cấp phải được xây dựng, đào tạo, bồi dưỡng và rèn luyện đủ đức, đủ sức, đủ tài; chú trọng tiêu chuẩn hóa, trẻ hóa và chuyên môn hóa. Việc kiểm tra, giám sát thực hiện nghị quyết và chính sách phải được tổ chức hiệu quả; tiếp tục đẩy mạnh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu và tiêu cực; xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, bảo đảm kỷ luật, kỷ cương trong Đảng và hệ thống chính trị.

Về tổ chức thực hiện, Nghị quyết số 27-NQ/TW phân công nhiệm vụ cụ thể cho các ban Đảng, các đảng ủy trực thuộc Trung ương; các tỉnh ủy, thành ủy; Đảng ủy Quốc hội; Đảng ủy Chính phủ; Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể Trung ương; Ban Tuyên giáo Trung ương và Ban Chính sách, chiến lược Trung ương.

Theo đồng chí Nguyễn Thanh Nghị, Nghị quyết số 27-NQ/TW của Bộ Chính trị khóa XIV thay thế các nghị quyết của Bộ Chính trị khóa XIII về phát triển 6 vùng kinh tế - xã hội, thể hiện tư duy mới, tầm nhìn mới về tổ chức lại không gian phát triển quốc gia.

Đây là định hướng quan trọng nhằm phát huy hiệu quả hơn nữa tiềm năng, lợi thế của từng vùng, từng địa phương; khắc phục tư duy phát triển cục bộ, manh mún; tạo ra sự liên kết chặt chẽ và những động lực tăng trưởng mới cho cả nước.

Đồng chí Nguyễn Thanh Nghị đề nghị các cấp, các ngành, các địa phương nghiên cứu, quán triệt sâu sắc các nội dung của Nghị quyết; cụ thể hóa thành chương trình, kế hoạch và nhiệm vụ phù hợp với chức năng, điều kiện thực tiễn. Trong đó, mỗi địa phương phải phát huy tốt nhất tiềm năng, lợi thế của mình nhưng không thể phát triển đơn lẻ; mỗi vùng phải trở thành một bộ phận hữu cơ trong không gian phát triển thống nhất của quốc gia.

Từ tư duy đó, Nghị quyết số 27-NQ/TW mở ra yêu cầu mới: Tổ chức lại không gian phát triển không chỉ để phân chia lại địa giới hay sắp xếp lại các khu vực phát triển, mà quan trọng hơn là tổ chức lại các nguồn lực, các động lực tăng trưởng, các chuỗi liên kết và phương thức phối hợp để tạo ra sức mạnh tổng hợp mới.