Tín dụng xanh tiếp sức doanh nghiệp chuyển đổi bền vững

Dòng vốn xanh ngày càng mở rộng

Theo Báo cáo Thị trường Trái phiếu Xanh Việt Nam 2025: Đánh giá và Triển vọng do FiinRatings (tổ chức xếp hạng tín nhiệm độc lập được Bộ Tài chính Việt Nam cấp phép) thực hiện, với sự đánh giá chuyên môn và đóng góp kỹ thuật từ Viện Tăng trưởng Xanh Toàn cầu (GGGI) Việt Nam, dư nợ tín dụng xanh tại Việt Nam đạt khoảng 780.000 tỷ đồng vào cuối năm 2025, tăng gần 15% so với năm trước và chiếm khoảng 4,2% tổng dư nợ toàn nền kinh tế. Giai đoạn 2017-2025, tín dụng xanh tăng trưởng bình quân khoảng 21,2%/năm. Trong đó, năng lượng tái tạo và năng lượng sạch tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn nhất, trên 37%, tiếp theo là nông nghiệp xanh.

Sự gia tăng của dòng vốn xanh cho thấy các tổ chức tín dụng đang từng bước chuyển dịch nguồn vốn vào những lĩnh vực gắn với bảo vệ môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm phát thải. Cùng với định hướng của Ngân hàng Nhà nước, nhiều ngân hàng thương mại đã chủ động xây dựng các chương trình tín dụng, sản phẩm ưu đãi dành cho doanh nghiệp thực hiện dự án xanh.

Agribank là một trong những ngân hàng có hoạt động tín dụng xanh gắn chặt với lĩnh vực nông nghiệp. Đến cuối năm 2025, Agribank đã cấp tín dụng cho gần 39.000 khách hàng thuộc lĩnh vực xanh, tổng dư nợ gần 28.000 tỷ đồng. Trong đó, năng lượng tái tạo và năng lượng sạch chiếm 53%, lâm nghiệp bền vững chiếm 27% và nông nghiệp xanh chiếm 20%.

Phó Trưởng Ban Chính sách tín dụng Agribank Nguyễn Quang Ngọc cho biết, trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng, phát triển bền vững và kinh tế xanh đã trở thành xu hướng tất yếu. Với vai trò là ngân hàng thương mại Nhà nước chủ lực trong lĩnh vực nông nghiệp, nông dân, nông thôn, Agribank không chỉ cung cấp vốn mà còn tham gia dẫn dắt và lan tỏa quá trình chuyển đổi xanh của nền kinh tế.

Tại khu vực ngân hàng thương mại cổ phần, các sản phẩm tín dụng xanh ngày càng đa dạng. VPBank cũng đẩy mạnh tín dụng gắn với các tiêu chí ESG. Tính đến cuối năm 2025, dư nợ tín dụng xanh của ngân hàng đạt khoảng 39.000 tỷ đồng, tăng 78% so với năm 2024. Nguồn vốn được tập trung vào giao thông phát thải thấp, công trình xanh, tái chế, kinh tế tuần hoàn, nông - lâm nghiệp bền vững và năng lượng tái tạo.

Gỡ “điểm nghẽn” để vốn xanh đến đúng địa chỉ

Dù dư nợ tín dụng xanh tăng trưởng tích cực, khả năng hấp thụ nguồn vốn này của doanh nghiệp vẫn là vấn đề cần được quan tâm. Đặc biệt, với doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc tiếp cận tín dụng thông thường đã không dễ, trong khi tín dụng xanh đặt ra thêm nhiều yêu cầu về tiêu chuẩn môi trường, dữ liệu và quản trị.

TS Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc chuyên môn Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) cho biết, tín dụng xanh lại đi kèm những yêu cầu đặc thù, thậm chí cao hơn. Làm thế nào để doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể tiếp cận được tín dụng xanh là một bài toán còn khó hơn rất nhiều. Bởi vì muốn tiếp cận được vốn xanh, doanh nghiệp cần đáp ứng các tiêu chuẩn để được cấp vốn xanh, từ chuẩn hóa dữ liệu, quy trình, mô hình quản trị cho đến các tiêu chí xác định thế nào là "xanh". Để tiếp cận tín dụng xanh, doanh nghiệp cần thay đổi mô hình kinh doanh, chuẩn hóa quy trình, xây dựng dữ liệu. Nhưng để thay đổi được, lại cần nguồn vốn đầu tư ban đầu. “Chúng ta đang đứng trước khó khăn kép” - TS Minh nhận định.

Ở chiều ngược lại, ngân hàng cũng phải đối mặt với yêu cầu thẩm định phức tạp hơn. Đối với một dự án xanh, bên cạnh khả năng tài chính và trả nợ, ngân hàng phải xem xét các yếu tố về môi trường, công nghệ, mức độ giảm phát thải và khả năng đáp ứng các tiêu chí xanh. Trong khi đó, dữ liệu ESG của nhiều doanh nghiệp chưa đầy đủ, khiến việc đánh giá và kiểm soát rủi ro gặp khó khăn.

Do đó, việc hoàn thiện tiêu chí xác định dự án xanh có ý nghĩa quan trọng đối với cả doanh nghiệp và tổ chức tín dụng. Để tháo gỡ những vướng mắc này, ngày 17-9, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đã ký Quyết định số 46/2026/QĐ-TTg về việc hướng dẫn xác định dự án xanh, dự án đáp ứng tiêu chí tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị (ESG). Theo Quyết định số 46/2026/QĐ-TTg có hiệu lực từ ngày 1-11-2026, dự án xanh được xác định theo từng nhóm lĩnh vực, gồm năng lượng, giao thông - vận tải, xây dựng, tài nguyên nước, nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, bảo tồn đa dạng sinh học, công nghiệp chế biến, chế tạo và dịch vụ môi trường.

Đáng chú ý, các tiêu chí được cụ thể hóa đến từng loại hình dự án. Trong lĩnh vực năng lượng có sản xuất điện mặt trời, điện gió, sản xuất khí đốt từ nguồn sinh khối, sản xuất pin và ắc quy công nghệ cao, thân thiện với môi trường. Trong giao thông có các dự án đầu tư phương tiện không phát thải hoặc phát thải carbon thấp. Trong nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và bảo tồn đa dạng sinh học có các dự án trồng cây theo tiêu chuẩn bền vững, chăn nuôi theo tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt...

Quyết định cũng quy định các nhóm dự án đáp ứng tiêu chí tuần hoàn, gồm thiết kế, sản xuất tuần hoàn; sử dụng tuần hoàn; phục hồi tài nguyên; cộng sinh công nghiệp và liên kết tuần hoàn. Việc xác định dự án xanh, dự án đáp ứng tiêu chí tuần hoàn được thực hiện thông qua tổ chức đánh giá độc lập đáp ứng các điều kiện theo quy định. Đây là cơ sở để doanh nghiệp có căn cứ rõ ràng hơn khi chứng minh tính xanh của dự án, đồng thời hỗ trợ ngân hàng trong quá trình đánh giá, thẩm định và cấp tín dụng. Từ phía ngân hàng, đó cũng là cơ sở để quá trình thẩm định có thêm căn cứ thống nhất, qua đó từng bước nâng cao khả năng giải ngân vốn cho các dự án đáp ứng yêu cầu.