Tìm lời giải bài toán hạ tầng thoát nước

Chỉ một trận mưa lớn kéo dài, nhiều tuyến phố tại nội đô nhanh chóng rơi vào tình trạng ngập nước, giao thông tắc nghẽn; ảnh hưởng đến sinh hoạt và hoạt động sản xuất, kinh doanh của người dân. Những hình ảnh người dân bì bõm lội qua các đoạn phố ngập, phương tiện chết máy giữa dòng nước không còn xa lạ với cư dân Thủ đô.

Đầu mùa mưa năm 2025, trên địa bàn thành phố còn khoảng 11 điểm úng ngập cục bộ khi lượng mưa khoảng 50-70mm/giờ và tăng lên 19 điểm khi mưa vượt ngưỡng 100mm/giờ. Tuy nhiên, khi xuất hiện các trận mưa cực đoan trong thời gian ngắn, vượt khả năng thiết kế của hệ thống thoát nước đô thị, như đợt cuối tháng 9 và đầu tháng 10-2025, số điểm úng ngập đã tăng vọt lên 65 điểm, thậm chí có thời điểm lên tới khoảng 220 điểm.

Về nguyên nhân, biến đổi khí hậu khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng, nhiều trận mưa có cường độ lớn, lượng mưa dồn dập trong thời gian ngắn vượt quá khả năng tiêu thoát của hệ thống hạ tầng hiện có. Cùng với đó, quá trình đô thị hóa nhanh khiến diện tích đất tự nhiên có khả năng thấm nước ngày càng bị thu hẹp, thay thế bởi bê tông, nhà cao tầng và các công trình hạ tầng. Vì vậy, nước mưa chảy nhanh vào hệ thống cống, tạo áp lực lớn cho hệ thống thoát nước đô thị.

Bên cạnh đó, hệ thống thoát nước tại một số khu vực của Hà Nội được xây dựng từ lâu, quy mô nhỏ, khả năng tiêu thoát hạn chế, chưa theo kịp tốc độ đô thị hóa, thậm chí một số nơi, quy hoạch hạ tầng thoát nước chưa đồng bộ với quy hoạch phát triển đô thị.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp và khó lường, vai trò của hệ thống thoát nước đô thị càng trở nên quan trọng. Một hệ thống thoát nước được quy hoạch bài bản, vận hành hiệu quả sẽ góp phần giảm thiểu nguy cơ ngập úng, bảo đảm hoạt động của đô thị diễn ra thông suốt, an toàn.

Nhận thức rõ điều đó, Hà Nội đang triển khai nhiều dự án chống ngập theo diện khẩn cấp nhằm xử lý các điểm úng ngập thường xuyên. Hiện nay, 12 công trình thuộc 10 dự án chống ngập khẩn cấp của thành phố đang được tăng tốc triển khai, với mục tiêu hoàn thành các hạng mục trọng điểm trước ngày 30-4-2026, kịp thời ứng phó với mùa mưa bão sắp tới. Đây là bước đi cần thiết nhằm tháo gỡ “điểm nghẽn” hạ tầng thoát nước, giảm áp lực cho các khu vực thường xuyên xảy ra ngập úng.

Để các giải pháp này phát huy hiệu quả trong thực tế, điều quan trọng trước mắt là phải tập trung nguồn lực đẩy nhanh tiến độ thi công các công trình đang được triển khai. Các dự án hồ điều hòa, hệ thống cống, kênh tiêu, trạm bơm cần được tổ chức thi công khoa học, bảo đảm tiến độ và chất lượng, qua đó sớm góp phần cải thiện khả năng tiêu thoát nước tại các khu vực trọng điểm của thành phố. Bên cạnh việc thúc đẩy tiến độ các dự án cấp bách, Hà Nội cũng cần tiếp tục rà soát và hoàn thiện quy hoạch tổng thể hệ thống thoát nước đô thị. Quy hoạch này cần được xây dựng với tầm nhìn dài hạn, bảo đảm sự đồng bộ giữa các lưu vực thoát nước, hệ thống hồ điều hòa, kênh tiêu, trạm bơm và mạng lưới cống ngầm. Đồng thời, việc bảo vệ và khai thác hiệu quả các không gian trữ nước tự nhiên cũng cần được chú trọng như một phần quan trọng của hạ tầng chống ngập.

Một hướng đi đang được nghiên cứu là xây dựng các bể chứa nước ngầm quy mô lớn kết hợp với công trình giao thông. Mô hình này đã được nhiều đô thị trên thế giới áp dụng, cho phép tạm thời trữ lượng nước mưa lớn dưới lòng đất khi xuất hiện mưa cực đoan, sau đó xả dần vào hệ thống thoát nước của thành phố. Cùng với đó, thành phố cũng cần đẩy mạnh phát triển hạ tầng xanh, mở rộng các khu vực có khả năng thấm nước tự nhiên như: Công viên, hồ nước, không gian cây xanh nhằm giảm áp lực cho hệ thống thoát nước. Việc ứng dụng công nghệ trong quản lý, vận hành hệ thống thoát nước cũng là một hướng đi cần thiết. Các hệ thống quan trắc mưa, cảnh báo ngập, điều hành trạm bơm và dòng chảy theo thời gian thực sẽ giúp nâng cao khả năng dự báo và chủ động xử lý tình huống khi xảy ra mưa lớn.

Trong quy hoạch tổng thể phát triển Thủ đô với tầm nhìn dài hạn, vấn đề thoát nước đô thị cũng đang được đặt ra theo hướng căn cơ, bền vững, vừa tập trung xử lý các điểm nóng, điểm nghẽn cấp bách hiện nay, vừa chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó lâu dài trước tác động của biến đổi khí hậu và quá trình đô thị hóa nhanh. Khi những “điểm nghẽn” hạ tầng thoát nước từng bước được tháo gỡ, cùng với tầm nhìn quy hoạch bền vững, Thủ đô sẽ có thêm điều kiện để phát triển ổn định, an toàn và đáng sống hơn.