Tìm giá trị kinh tế trong thất thoát thực phẩm, bài học từ Đan Mạch

Mô hình Green Hero Garden đang hoạt động tại Thành phố Hồ Chí Minh, với sự hỗ trợ của Đại sứ quán Đan Mạch tại Việt Nam, là một ví dụ cụ thể khi chất thải hữu cơ được xử lý thành phân hữu cơ phục vụ sản xuất.

Từ một sáng kiến ở quy mô cộng đồng, mô hình mở ra hướng tiếp cận rộng hơn: Tận dụng những gì đang có để giảm chi phí, tạo thêm giá trị - kinh nghiệm mà Đan Mạch có thể chia sẻ với Việt Nam, theo Phó Đại sứ Đan Mạch tại Việt Nam Mette Ekeroth.

Trao đổi với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, bà Mette Ekeroth nhấn mạnh: “Giảm thất thoát thực phẩm không chỉ tốt cho môi trường mà còn có thể là một bài toán kinh doanh”.

Xác định nguyên nhân để chọn đúng giải pháp

Hạn chế tổn thất giúp sử dụng tốt hơn nguyên liệu và nguồn lực đã đầu tư cho sản xuất, qua đó giảm chi phí, cải thiện biên lợi nhuận và nâng sức cạnh tranh.

Một cơ hội khác mà bà Ekeroth nhấn mạnh là biến phụ phẩm nông nghiệp thành sản phẩm mới. Trấu và rơm có thể được sử dụng để sản xuất phân bón hữu cơ, giá thể trồng nấm hoặc viên nén như Dự án Green Hero Solution mà Đại sứ quán Đan Mạch hỗ trợ tại Việt Nam.

Cũng theo bà Ekeroth, thông qua Thỏa thuận Ba bên Xanh (Green Tripartite Agreement) Đan Mạch đang thúc đẩy việc biến phụ phẩm nông nghiệp và thực phẩm từ một khoản chi phí thành nguồn tạo thu nhập. Đây là thỏa thuận giữa Chính phủ Đan Mạch, ngành nông nghiệp và tổ chức môi trường nhằm chuyển đổi nông nghiệp, sử dụng đất theo hướng giảm phát thải, bảo vệ nguồn nước và tăng đa dạng sinh học.

Bà Ekeroth nhìn thấy tiềm năng hợp tác thương mại rõ rệt giữa doanh nghiệp hai nước trong lĩnh vực này. Doanh nghiệp Đan Mạch có thế mạnh về công nghệ giúp thực phẩm bảo quản được lâu hơn, vận chuyển đi xa hơn mà không bị hư hỏng, cùng giải pháp biến phụ phẩm nông nghiệp thành nguyên liệu mới, năng lượng hoặc sản phẩm có giá trị khác.

“Giảm thất thoát và tạo ra giá trị không phải là hai mục tiêu tách biệt. Nhiều khi chúng có thể đạt được thông qua cùng một khoản đầu tư”, bà nhận định.

Bài học từ một quá trình dài

Quản lý chất thải rắn, bắt đầu từ phân loại tại nguồn, cũng là lĩnh vực hai nước còn nhiều dư địa hợp tác. Việt Nam đã có quy định về phân loại chất thải tại nguồn từ năm 2025, song để giữ lại giá trị của chất thải sau phân loại vẫn cần hệ thống thu gom, năng lực xử lý và thị trường cho sản phẩm đầu ra.

Đan Mạch đã dành nhiều thập niên xây dựng hệ thống quản lý chất thải với sự tham gia của cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, doanh nghiệp tư nhân và khu vực công, và đây cũng là kinh nghiệm có thể chia sẻ trong quá trình hợp tác với Việt Nam.

Từ kinh nghiệm này, bà Ekeroth cho rằng bài học quan trọng hơn cả là không thể giao việc giảm thất thoát và lãng phí thực phẩm cho một chủ thể duy nhất. Chính phủ, doanh nghiệp và tổ chức xã hội đều cần tham gia, mỗi bên đảm nhận một phần của quá trình.

Tại Đan Mạch, cách làm đó được xây dựng trên ba trụ cột phối hợp với nhau. ONE\THIRD là một tổ chức nghiên cứu và tư vấn chính sách độc lập, tập hợp những chủ thể trong toàn chuỗi giá trị, từ trang trại đến bàn ăn. Cùng với đó là việc rà soát, đơn giản hóa quy định có thể cản trở nỗ lực giảm lãng phí và các thỏa thuận tự nguyện đi kèm yêu cầu báo cáo dữ liệu bắt buộc.

“

Kinh nghiệm Đan Mạch cho thấy không thể giao việc giảm thất thoát và lãng phí thực phẩm cho một chủ thể duy nhất.

Phó Đại sứ Đan Mạch tại Việt Nam Mette Ekeroth

Bà Ekeroth đặc biệt nhấn mạnh việc đo lường thống nhất. Khi bên tham gia cùng sử dụng một phương pháp, dữ liệu có thể được so sánh, giúp cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp xác định rõ vấn đề để tìm giải pháp. Đan Mạch đang cùng Bộ Nông nghiệp và Môi trường và Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) hỗ trợ Việt Nam xây dựng cách đo lường này.

Kinh nghiệm của Đan Mạch đồng thời cho thấy quá trình này cần thời gian. Chiến lược quốc gia đầu tiên về lãng phí thực phẩm của nước này được ban hành năm 2024, hơn một thập niên sau khi những thỏa thuận tự nguyện đầu tiên được triển khai.

“Đó không phải là một lối tắt, mà là cách xây dựng từng bước và kiên trì theo đuổi mục tiêu”, bà Ekeroth nói.

Bà Ekeroth đánh giá mô hình thí điểm là cách để kiểm chứng giải pháp, nhận ra điểm cần điều chỉnh trước khi nhân rộng. Green Hero Garden cũng cho thấy một sáng kiến xử lý chất thải hữu cơ có thể bắt đầu từ cộng đồng và phát triển ở quy mô lớn hơn.

Vì vậy, Phó Đại sứ Đan Mạch cho rằng cần tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp, thúc đẩy trao đổi liên ngành để những sáng kiến khả thi có điều kiện phát triển. Với doanh nghiệp, yếu tố quyết định vẫn là giải pháp có giúp giảm chi phí, tăng biên lợi nhuận hoặc tạo thêm nguồn thu hay không.

Nếu đáp ứng được yêu cầu đó, giảm thất thoát sẽ có cơ sở để trở thành một phần của hoạt động sản xuất, kinh doanh.