Tiếp nối nghĩa tình với những người lính mở đường

Những khoảng lặng sau khúc tráng ca

Trò chuyện cùng phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, Trưởng ban Nữ chiến sĩ Trường Sơn (Hội Truyền thống Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh thành phố Hà Nội) Đồng Thị Mai bồi hồi sống lại bao ký ức.

Năm 1971, giữa những ngày khói lửa ác liệt nhất, khi ấy Đồng Thị Mai đang tuổi mười tám, đôi mươi, đã cùng hơn 500 cô gái của Tiểu đoàn nữ Trưng Trắc (tỉnh Hà Tây cũ) hăng hái xung phong vào chiến trường Nam Lào.

Những chiến sĩ giao liên quân bưu lội suối băng rừng, đưa từng bức công văn mật vượt qua làn đạn pháo và biệt kích phục kích. Trước mỗi chuyến đi, những cô gái trẻ lại dặn dò nhau: “Nếu chuyến này mình không về, nhớ báo tin cho gia đình mình...”.

Sau đó, Mai được điều động đi học lỡp cán bộ trung đội cuối năm 1973, rồi trở thành Trung đội trưởng công binh phá đá mở đường. Khi chiến tranh lùi xa, cô gái ấy hòa nhịp trong cuộc sống hòa bình, nhưng phải mang trong mình di chứng sốt rét rừng và tổn thương phổi nặng nề do khói thuốc nổ đeo đẳng suốt phần đời còn lại.

Thế nhưng, điều khiến người nữ chiến sĩ đau đáu hơn cả là hoàn cảnh éo le của đồng đội. Đất nước hòa bình đã hơn nửa thế kỷ, nhưng cuộc sống của không ít cựu nữ quân nhân, nữ thanh niên xung phong vẫn trĩu nặng âu lo.

“Có những chị em cả đời dâng hiến tuổi thanh xuân cho tuyến lửa, ngày trở về thì lỡ dở duyên phận, sống đơn thân. Nhiều người xuất ngũ sớm, không đủ năm công tác nên không có chế độ hưu trí hay bảo hiểm y tế, ốm đau bệnh tật không biết cậy nhờ vào đâu”, bà Mai chia sẻ.

Bà kể về trường hợp của một cựu nữ quân nhân ở Ứng Hòa, cô đơn, không nhà cửa, phải tá túc nhờ nhà người thân. Mãi đến khi Hội Truyền thống Trường Sơn kết nối với Quỹ Thiện Tâm, chị mới được nhận khoản trợ cấp thường xuyên 1 triệu đồng/tháng để trang trải cuộc sống tuổi xế chiều.

Chưa hết, nỗi khắc khoải lớn nhất của bà Mai suốt hàng chục năm qua là người đồng đội tên Minh (quê ở Mỗ Lương, Hà Đông) cùng nhập ngũ một ngày, hy sinh ở bờ suối trên đất bạn Lào, đến nay vẫn chưa thể tìm thấy hài cốt mà chỉ có một ngôi mộ gió tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn.

Cuộc chạy đua đưa đồng đội về từ những “ngôi mộ gió”

Nỗi day dứt về ngôi mộ gió của đồng đội bà Mai cũng là nỗi đau đáu khôn nguôi của hàng vạn gia đình, đồng đội trên khắp dải đất hình chữ S. Để không một ai bị lãng quên, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027), “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” được triển khai sâu rộng trên toàn quốc.

Trên mảnh đất Thủ đô, cuộc chạy đua ấy đã được cụ thể hóa bằng những con số kỷ lục và tinh thần hành động quyết liệt. Trong thời gian chưa đầy 2 tháng, Hà Nội đã huy động hơn 3.000 cán bộ, chiến sĩ và chuyên gia tỏa đi các nghĩa trang liệt sĩ. Hiện nay, toàn thành phố đã hoàn thành 100% việc khai quật, lấy mẫu tại 4.468 phần mộ ở 230 nghĩa trang liệt sĩ, trong đó có 3.672 mộ đủ điều kiện thu nhận mẫu sinh phẩm.

Hàng nghìn mẫu hài cốt liệt sĩ đã được bảo quản nghiêm ngặt, bàn giao an toàn và đúng quy chuẩn kỹ thuật tới Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam để phục vụ công tác giám định ADN. Kỳ tích này giúp Hà Nội cán đích sớm 15 ngày so với chỉ đạo của thành phố và vượt trước tới 3 tháng so với tiến độ chung của Ban Chỉ đạo Quốc gia.

Cùng với đó, lực lượng chức năng cũng đã cập nhật dữ liệu của 38.989 thân nhân liệt sĩ lên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, thu nhận thành công 15.230 mẫu ADN thân nhân. Mỗi mẫu sinh phẩm được lưu giữ cẩn trọng hôm nay chính là sợi dây kết nối hy vọng, rút ngắn hành trình đưa tên tuổi các anh, các chị trở về trọn vẹn trong vòng tay quê hương, làm vơi đi phần nào nỗi khắc khoải suốt nửa thế kỷ của những người lính mở đường còn sống.

Cùng chung nhịp đập tri ân và tiếp nối khí thế của Chiến dịch 500 ngày đêm đang lan tỏa, việc chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho các nhân chứng lịch sử còn sống cũng là một phần không thể tách rời. Xuất phát từ trăn trở thực tế đó, Chương trình “Tri ân chiến sĩ Trường Sơn năm 2026” do Hội Truyền thống Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh Việt Nam chủ trì phát động ngày 15-10 đã nhanh chóng nhận được sự hưởng ứng rộng khắp của toàn xã hội. Mục tiêu đặt ra là vận động tối thiểu 1 tỷ đồng để kịp thời hỗ trợ sửa chữa nhà ở, tặng sổ tiết kiệm và trợ cấp sinh hoạt cho các hội viên có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn trên cả nước.

Chỉ một ngày sau lễ phát động, chương trình đã tiếp nhận được trên 295 triệu đồng, trong đó có hơn 195 triệu đồng được chuyển khoản thông qua tài khoản thiện nguyện số và hơn 100 triệu đồng tiền mặt do các đại biểu, cơ quan, doanh nghiệp ủng hộ trực tiếp.

Con số ấy là minh chứng sống động cho sức mạnh lan tỏa của nghĩa tình đồng đội. Từ những đồng lương hưu chắt chiu của đồng đội, sự đóng góp trách nhiệm của các cán bộ, chiến sĩ Binh đoàn 12 - đơn vị kế tục truyền thống Trường Sơn anh hùng, cho đến những khoản trích học bổng nghĩa tình của các bạn trẻ... tất cả đã hòa thành một dòng chảy nhân ái mạnh mẽ.

Thiếu tướng Hoàng Kiền, Phó Chủ tịch Hội Truyền thống Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh Việt Nam khẳng định: “Việc đồng hành, chăm lo cho cựu chiến binh, thanh niên xung phong không chỉ là tình cảm, mà là mệnh lệnh từ trái tim của cán bộ, chiến sĩ hôm nay. Chúng tôi tiếp tục phát động sâu rộng để ngọn lửa nghĩa tình này được thắp sáng liên tục”.

Mỗi sự đóng góp của cộng đồng hôm nay chính là thêm một viên gạch làm ấm lại mái nhà dột nát, thêm một phần quà san sẻ gánh nặng bệnh tật cho những người lính mở đường năm xưa - cùng hòa nhịp với nỗ lực bền bỉ của toàn xã hội đang từng ngày trả lại tên tuổi, danh tính cho những người đồng đội đã ngã xuống.