Tiêm chủng - “lá chắn” bảo vệ sức khỏe từ sớm, từ xa

Hệ lụy từ việc lơ là tiêm chủng

Bệnh viện Nhi Hà Nội những ngày qua ghi nhận một số ca bệnh đáng tiếc, mà lẽ ra đã có thể phòng ngừa. Điển hình như trường hợp bé Q.T.M.H (10 tháng tuổi, trú tại xã Vân Đình, Hà Nội) mắc sởi kèm biến chứng viêm phổi nặng do chưa được tiêm phòng đúng lịch. Bệnh nhi nhập viện trong tình trạng suy hô hấp và được điều trị tích cực. Bố của bệnh nhi chia sẻ, do chủ quan lơ là lịch tiêm chủng đã khiến con rơi vào tình trạng nguy kịch.

Tương tự, bé N.D.H.D (15 tháng tuổi, trú tại xã Tiên Lương, tỉnh Phú Thọ) cũng vừa trải qua những ngày sốt cao do mắc sởi vì gia đình quên lịch tiêm nhắc lại. Sau 5 ngày điều trị tại Bệnh viện Nhi Hà Nội, sức khỏe của bé đã dần ổn định.

Từ thực tế trên, các chuyên gia y tế cảnh báo, việc phụ huynh chủ quan hoặc bỏ lỡ tiêm chủng không chỉ đe dọa sức khỏe cá nhân mà còn tiềm ẩn nguy cơ đối với cộng đồng. Trẻ không được tiêm chủng đầy đủ có nguy cơ cao mắc các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như sởi, bại liệt, ho gà, thủy đậu... Những bệnh này dễ diễn tiến nặng, gây biến chứng phức tạp, thậm chí tử vong.

Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Sỹ Đức, khoa Truyền nhiễm, Bệnh viện Nhi Hà Nội nhận định, sự chủ quan của phụ huynh chính là “kẽ hở” để dịch bệnh tấn công. Khi trẻ không được tiêm chủng hoặc tiêm không đủ liều, nguy cơ biến chứng nặng và tử vong tăng rõ rệt. Những bệnh như sởi, ho gà, bại liệt... luôn chực chờ bùng phát nếu “lá chắn” miễn dịch bị bỏ ngỏ. “Chúng tôi gặp nhiều trường hợp trẻ đã tiêm các mũi cơ bản nhưng do quên mũi nhắc lại nên vẫn mắc bệnh. Để bảo vệ trẻ, cha mẹ cần tuân thủ đúng lịch, đủ liều, đặc biệt là các mũi trong Chương trình tiêm chủng mở rộng”, bác sĩ Nguyễn Sỹ Đức khuyến cáo.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trong 5 thập kỷ qua, tiêm chủng đã góp phần kiểm soát 14 bệnh truyền nhiễm phổ biến, cứu sống hơn 150 triệu người, tương đương 6 người mỗi phút, trong đó có 146 triệu trẻ em dưới 5 tuổi. Tỉ lệ sống sót của trẻ sơ sinh tăng khoảng 40%, đồng thời hàng chục triệu trẻ tránh được các di chứng tàn tật. Riêng giai đoạn 2021 - 2024, vắc xin đã giúp ngăn ngừa khoảng 17 triệu ca tử vong trên toàn cầu.

"Lá chắn" suốt đời cho mọi thế hệ

Lịch sử đã chứng minh sức mạnh của vắc xin khi xóa sổ bệnh đậu mùa, tiến gần mục tiêu thanh toán bệnh bại liệt và loại trừ uốn ván sơ sinh. Tại Việt Nam, từ khi Chương trình tiêm chủng mở rộng được triển khai vào năm 1981, hàng triệu trẻ em đã được bảo vệ khỏi di chứng tàn tật do bại liệt cũng như nguy cơ từ các bệnh như bạch hầu, ho gà. Tuy nhiên, thành quả này luôn đứng trước thách thức từ các phong trào phản đối vắc xin và tâm lý chủ quan của một bộ phận phụ huynh khi dịch bệnh tạm lắng. Theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), năm 2024 vẫn có khoảng 20 triệu trẻ em bỏ lỡ ít nhất một liều vắc xin.

Thực hiện mục tiêu của Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị, ngành Y tế tập trung kiểm soát các yếu tố nguy cơ, nâng cao sức khỏe cộng đồng thông qua dự phòng chủ động. Trọng tâm là duy trì tỉ lệ tiêm chủng thiết yếu trên 95%, qua đó tạo “lá chắn” vững chắc, giảm thiểu rủi ro bệnh tật ngay từ sớm.

Tại Hà Nội, tiêm chủng được xác định là nhiệm vụ trọng tâm nhằm phòng bệnh “từ sớm, từ xa”. Hiện hoạt động tiêm chủng mở rộng được duy trì định kỳ vào thứ tư tuần đầu và tuần thứ ba hằng tháng tại các trạm y tế. Thành phố cũng thường xuyên rà soát, tổ chức tiêm bù để bảo đảm tỉ lệ miễn dịch đạt chỉ tiêu Bộ Y tế đề ra, qua đó khẳng định hiệu quả triển khai. Đặc biệt, từ năm 2025, việc kiểm tra tiền sử tiêm chủng và tiêm bù cho trẻ khi nhập học được thực hiện đồng bộ tại các trường mầm non và tiểu học, nhằm lấp đầy khoảng trống miễn dịch, bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Trong nỗ lực toàn cầu bảo vệ sức khỏe cộng đồng, Tuần lễ Tiêm chủng Thế giới năm 2026 được tổ chức vào tuần cuối tháng 4 (từ ngày 24-4 đến 30-4) với chủ đề “Vắc xin hiệu quả cho mọi thế hệ”, nhấn mạnh tiêm chủng là giải pháp chăm sóc sức khỏe suốt đời. Đây cũng là dịp để cộng đồng nhìn lại vai trò của vắc xin - một trong những thành tựu quan trọng nhất của y học hiện đại.

Qua hoạt động này, ngành Y tế kêu gọi cộng đồng cùng thắt chặt “lá chắn” miễn dịch. Vì sức khỏe của trẻ và gia đình, phụ huynh cần chủ động đưa trẻ đi tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch, bao gồm cả vắc xin trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng và các vắc xin dịch vụ cần thiết. Tiêm chủng đầy đủ là giải pháp then chốt để bảo vệ tính mạng trẻ em và duy trì sự ổn định của an sinh xã hội.