Thương mại điện tử xuyên biên giới: Khơi thông từ năng lực số của doanh nghiệp

Ngày 19-10, Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) phối hợp với Amazon khởi động chương trình “Doanh nhân trẻ vươn ra thị trường quốc tế qua thương mại điện tử”.

Tiềm năng lớn nhưng tỷ trọng còn thấp

Bà Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) cho biết, xuất khẩu truyền thống đang bộc lộ những hạn chế về chi phí trung gian, thời gian tiếp cận thị trường, nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng và logistics. Thương mại điện tử xuyên biên giới giúp doanh nghiệp tiếp cận người tiêu dùng quốc tế, quảng bá thương hiệu và nắm bắt nhu cầu theo thời gian thực.

Hành vi tiêu dùng đang chuyển từ chủ động tìm kiếm sang khám phá sản phẩm qua video, livestream và nội dung số, mở cơ hội cho nông sản, thực phẩm chế biến, thủ công mỹ nghệ, dệt may, da giày và đặc sản vùng miền.

Việt Nam có 18 hiệp định thương mại tự do (FTA), tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử thuộc nhóm cao trên thế giới và năng lực sản xuất ngày càng nâng lên. Tuy nhiên, theo bà Oanh, xuất nhập khẩu qua thương mại điện tử xuyên biên giới hiện chỉ chiếm khoảng 0,5% tổng kim ngạch cả nước. Dư địa lớn nhưng cơ hội không tự chuyển thành đơn hàng nếu thiếu năng lực và hệ sinh thái hỗ trợ.

Bà Trần Thủy Tiên, chuyên viên Phòng Thương mại điện tử xuyên biên giới, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, chỉ ra các điểm nghẽn về pháp lý, tiêu chuẩn thị trường, logistics và thủ tục hải quan. Doanh nghiệp phải cập nhật quy định về nhãn mác, chứng nhận và truy xuất nguồn gốc tại từng thị trường; thiếu thông tin có thể khiến sản phẩm bị gỡ khỏi nền tảng hoặc phát sinh rủi ro. Chi phí vận chuyển cao, còn thủ tục hải quan chưa thuận lợi với nhiều đơn bán lẻ nhỏ.

Doanh nghiệp còn hạn chế về thanh toán quốc tế, nhân lực số, ngoại ngữ, dữ liệu và thương hiệu. Mở gian hàng mới là bước đầu; nếu chưa tính đủ chi phí, chuẩn hóa chất lượng và tổ chức xử lý đơn hàng, đổi trả, chăm sóc khách hàng, hiệu quả khó bền vững.

Ở góc độ doanh nghiệp và hiệp hội, ông Đỗ Hữu Hưng, Phó Chủ tịch VECOM, cho rằng vươn ra toàn cầu đòi hỏi doanh nghiệp thay đổi tư duy, liên tục cải tiến mẫu mã, bao bì, tính năng, chất lượng sản phẩm và dịch vụ. Doanh nghiệp cần bảo đảm đầu ra, chọn kênh phân phối, tối ưu logistics, kiểm soát dòng tiền và tuân thủ pháp lý tại thị trường sở tại.

Thách thức vì vậy không nằm ở việc thiếu nền tảng bán hàng, mà ở khả năng tổ chức toàn bộ hoạt động xuất khẩu. Công nghệ giúp tiếp cận khách hàng nhanh hơn, nhưng để chuyển sự quan tâm thành đơn hàng, sản phẩm phải có chất lượng ổn định, thương hiệu rõ ràng và dịch vụ đáng tin cậy.

Từ chính sách đến năng lực doanh nghiệp

Bộ Công Thương xác định phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới là định hướng trọng tâm trong Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026–2030, ban hành theo Quyết định 1568, đồng thời xây dựng đề án thúc đẩy xuất khẩu qua kênh này.

Định hướng xuyên suốt là “Nhà nước kiến tạo – Nền tảng đồng hành – Doanh nghiệp vươn ra toàn cầu”. Cơ quan quản lý tạo điều kiện về chính sách và thông tin; nền tảng, hiệp hội kết nối công cụ và dịch vụ; doanh nghiệp chủ động đầu tư, kiểm soát chất lượng và xây dựng chiến lược dài hạn.

Thông qua chương trình “Doanh nhân trẻ vươn ra thị trường quốc tế qua thương mại điện tử”, VECOM và Amazon tập trung vào doanh nghiệp có sản phẩm tiềm năng, đã có kinh nghiệm bán hàng trực tuyến trong nước và muốn tiếp cận người tiêu dùng quốc tế.

Nội dung chú trọng nghiên cứu thị trường, thương hiệu, logistics, thanh toán và công nghệ quản trị.

Chương trình gắn với Quyết định 626/QĐ-TTg ngày 6-4-2026 phê duyệt Vietnam GoGlobal giai đoạn 2026–2030, đặt mục tiêu đến năm 2030 hỗ trợ chuyên sâu, toàn diện ít nhất 100 doanh nghiệp hoạt động hiệu quả trên các sàn thương mại điện tử xuyên biên giới trong nước và quốc tế.

Nghiên cứu của Access Partnership cũng chỉ ra những khoảng trống về kiến thức, mô hình kinh doanh, nhân lực số, logistics và vận hành, đòi hỏi đào tạo gắn với tư vấn thực tế.

Chia sẻ tại sự kiện, bà Vũ Thị Minh Tú, Giám đốc Chính sách công Việt Nam của Amazon, cho biết Amazon đã hỗ trợ hàng nghìn doanh nghiệp Việt Nam đào tạo kỹ năng xuất khẩu qua thương mại điện tử để tiếp cận mạng lưới hàng trăm triệu khách hàng toàn cầu. Doanh nghiệp Việt đang chuyển từ xuất khẩu B2B truyền thống sang cách làm chủ động hơn: Tự xây dựng thương hiệu, nắm bắt nhu cầu và đối thoại trực tiếp với người tiêu dùng.

Ông Đỗ Hữu Hưng nhấn mạnh yêu cầu, doanh nghiệp linh hoạt theo thị trường bản địa, nghiên cứu nhu cầu từng nhóm khách hàng và đầu tư phát triển sản phẩm.

Doanh nghiệp không thể chỉ cạnh tranh bằng giá rẻ hoặc phụ thuộc vào một kênh bán hàng; đầu ra, phân phối đa kênh, dòng tiền và tuân thủ pháp lý phải được tính từ đầu, thay vì đợi phát sinh sự cố mới xử lý.

Bà Lê Hoàng Oanh lưu ý, thương mại điện tử xuyên biên giới là chiến lược dài hạn, đòi hỏi đầu tư bài bản, đào tạo nhân lực, làm chủ dữ liệu khách hàng, lựa chọn đối tác phù hợp và kiểm soát chất lượng. Nền tảng số giúp doanh nghiệp đi nhanh, nhưng chất lượng mới quyết định khả năng đi xa và phát triển bền vững.

Thương mại điện tử xuyên biên giới đang mở rộng cánh cửa thị trường cho hàng Việt, song biến cơ hội thành tăng trưởng thực chất đòi hỏi sự phối hợp giữa chính sách, nền tảng và nội lực doanh nghiệp.

Khi các rào cản về thông tin, logistics, thanh toán và thương hiệu từng bước được tháo gỡ, doanh nghiệp Việt mới có thể không chỉ bán hàng ra nước ngoài mà còn xây dựng thương hiệu, giữ chỗ đứng lâu dài trên thị trường quốc tế.