Thực phẩm bất thường trong bữa ăn học đường: Trách nhiệm pháp lý của các bên

Phụ huynh phát hiện thịt lợn bất thường trong bữa ăn bán trú

Những ngày đầu tháng 11, nhiều phụ huynh Trường Mầm non Phương Liệt, Hà Nội, bày tỏ lo ngại khi phát hiện thịt lợn được đưa vào bếp ăn bán trú có biểu hiện mềm nhũn, bở nát, không có độ đàn hồi như thịt tươi thông thường.

Sự việc được phát hiện ngày 4/11 trong quá trình đại diện phụ huynh tham gia giám sát việc giao nhận thực phẩm tại nhà trường. Các phụ huynh đã phản ánh, đề nghị làm rõ chất lượng thực phẩm.

Sáng 5/11, tình trạng tương tự tiếp tục được ghi nhận đối với thịt lợn do đơn vị cung ứng đưa đến. Nhà trường yêu cầu thu hồi, thay thế số thực phẩm có biểu hiện bất thường, không đưa vào chế biến. Sự việc khiến nhiều phụ huynh lo lắng, một số gia đình đến trường đón con về ăn trưa hoặc tạm dừng cho trẻ ăn bán trú.

UBND phường Phương Liệt đã chỉ đạo đoàn kiểm tra liên ngành về an toàn thực phẩm làm việc với nhà trường, đơn vị cung ứng và đại diện cha mẹ học sinh. Qua kiểm tra nhanh, hai mẫu thịt cho kết quả âm tính với chỉ tiêu sulfite. Đoàn kiểm tra tiếp tục niêm phong mẫu thịt gửi Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia để kiểm nghiệm chuyên sâu.

Đơn vị cung cấp giải thích hiện tượng thịt mềm, nhợt màu và rỉ dịch có thể liên quan đến tình trạng căng thẳng của lợn trước khi giết mổ, còn gọi là thịt PSE. Tuy nhiên, đây mới là giải thích từ phía nhà cung cấp, chưa phải kết luận về chất lượng lô thịt.

Trước lo ngại của phụ huynh, UBND phường Phương Liệt đã thống nhất với đề xuất của nhà trường về việc dừng hợp đồng với đơn vị cung ứng hiện tại, lựa chọn đơn vị thay thế. Kết quả kiểm nghiệm chuyên sâu dự kiến có vào ngày 16/11.

Từ sự việc trên, câu hỏi đặt ra là trách nhiệm kiểm soát thực phẩm đầu vào thuộc về đơn vị cung cấp hay nhà trường? Nếu phát hiện thực phẩm không bảo đảm an toàn, trách nhiệm pháp lý của các bên được xác định như thế nào?

Trách nhiệm pháp lý không chỉ thuộc về nhà cung cấp

Phân tích về vấn đề này, luật sư Kiều Thị Thúy, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho biết việc bảo đảm an toàn thực phẩm trong bữa ăn học đường là trách nhiệm của các chủ thể tham gia quá trình cung ứng, tiếp nhận, bảo quản và chế biến thực phẩm. Trách nhiệm cụ thể phải được xác định theo nghĩa vụ pháp luật, hợp đồng và hành vi thực tế của từng bên.

Theo Điều 28 Luật An toàn thực phẩm năm 2010, người đứng đầu đơn vị có bếp ăn tập thể có trách nhiệm bảo đảm an toàn thực phẩm. Điều 30 của luật này cũng quy định việc sử dụng nguyên liệu phải rõ nguồn gốc, bảo đảm an toàn và thực hiện lưu mẫu thức ăn theo quy định.

Như vậy, dù ký hợp đồng với đơn vị cung cấp thực phẩm bên ngoài, nhà trường vẫn có trách nhiệm kiểm soát quá trình giao nhận, kiểm tra nguồn gốc, điều kiện bảo quản và chất lượng thực phẩm trước khi đưa vào chế biến. Việc lựa chọn nhà cung cấp không đồng nghĩa toàn bộ trách nhiệm bảo đảm an toàn bữa ăn được chuyển sang doanh nghiệp.

Đối với đơn vị cung ứng, trách nhiệm không chỉ dừng ở việc cung cấp đầy đủ giấy tờ về nguồn gốc, xuất xứ mà còn phải bảo đảm thực phẩm đáp ứng các điều kiện an toàn theo quy định. Khi phát hiện sản phẩm bất thường, việc truy xuất nguồn gốc, xác định nguyên nhân và phối hợp kiểm tra là cần thiết.

Theo luật sư, trường hợp cơ quan chức năng xác định có hành vi vi phạm quy định về an toàn thực phẩm, tổ chức, cá nhân liên quan có thể bị xử phạt hành chính theo Nghị định số 115/2018/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 124/2021/NĐ-CP. Tùy hành vi, biện pháp xử lý có thể bao gồm phạt tiền, buộc thu hồi, tiêu hủy thực phẩm vi phạm hoặc khắc phục hậu quả.

Nếu hành vi vi phạm có đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm, trách nhiệm hình sự có thể được xem xét theo Điều 317 Bộ luật Hình sự về tội “Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm”.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp thực phẩm có biểu hiện bất thường đều bị xử lý hình sự. Cơ quan chức năng phải làm rõ hành vi vi phạm cụ thể, tính chất nguy hiểm của thực phẩm và các điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định.

Đặc biệt, việc thịt có dấu hiệu mềm, nhũn, rỉ dịch chưa đủ cơ sở kết luận thực phẩm không an toàn hoặc có sử dụng chất cấm. Kết quả kiểm nghiệm, hồ sơ nguồn gốc và quy trình bảo quản, vận chuyển là những căn cứ quan trọng để đánh giá.

Luật sư Kiều Thị Thúy phân tích thêm, nếu thực phẩm không bảo đảm an toàn gây thiệt hại đến sức khỏe người sử dụng, trách nhiệm bồi thường dân sự cũng có thể được đặt ra. Việc xác định chủ thể phải bồi thường và phạm vi thiệt hại cần dựa trên chứng cứ cụ thể.

Đối với vụ việc tại Trường Mầm non Phương Liệt, khi chưa có kết luận kiểm nghiệm, chưa thể xác định đơn vị cung ứng hoặc nhà trường đã có hành vi vi phạm pháp luật. Tuy nhiên, việc phát hiện, từ chối tiếp nhận thực phẩm bất thường và tổ chức kiểm tra là những biện pháp cần thiết để phòng ngừa nguy cơ mất an toàn.

Sự việc cho thấy vai trò của phụ huynh trong giám sát bữa ăn bán trú. Việc công khai nguồn gốc thực phẩm, quy trình giao nhận và kết quả kiểm tra sẽ góp phần tăng tính minh bạch, tạo sự yên tâm cho các gia đình.

Bảo đảm an toàn thực phẩm trong trường học không chỉ là yêu cầu về chất lượng bữa ăn mà còn là trách nhiệm pháp lý gắn với sức khỏe, sự an toàn của trẻ em. Việc kiểm soát chặt chẽ từ khâu cung ứng đến chế biến là điều kiện quan trọng để ngăn ngừa những nguy cơ có thể xảy ra.