Thực hiện Luật Thủ đô 2026: Phát huy tính tự quản của cộng đồng dân cư

Phát huy quyền làm chủ trực tiếp của nhân dân

Để thực hiện điểm c khoản 1 Điều 7 Luật Thủ đô 2026, HĐND thành phố Hà Nội đã ban hành Nghị quyết số 21/2026/NQ-HĐND quy định về tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố; chức danh, số lượng, chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố trên địa bàn thành phố.

Theo đó, thôn, tổ dân phố là tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư, không phải cấp hành chính; phát huy quyền làm chủ trực tiếp của nhân dân, tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy, quản lý trực tiếp của chính quyền cấp xã và cơ chế phối hợp của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, lực lượng ở cơ sở.

Đồng thời, phân cấp cho HĐND, UBND cấp xã trong thành lập, sắp xếp, tổ chức lại, giải thể, đặt tên, đổi tên thôn, tổ dân phố; bảo đảm cấp gần dân, sát dân chủ động xử lý công việc, gắn với công khai, lấy ý kiến, tiếp thu, giải trình và giám sát của nhân dân.

Với những quy định cụ thể, Nghị quyết số 21/2026/NQ-HĐND tạo cơ sở để sắp xếp thôn, tổ dân phố theo hướng tinh gọn, hợp lý, phù hợp quy mô hộ gia đình, đặc điểm địa bàn, tốc độ đô thị hóa và yêu cầu quản lý; đồng thời có cơ chế xử lý các địa bàn đặc thù của Thủ đô.

Bên cạnh đó, quy định cụ thể tiêu chuẩn, quy trình bầu, công nhận, cho thôi làm trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố; nâng cao chất lượng, trách nhiệm và tính đại diện của đội ngũ trực tiếp tổ chức hoạt động cộng đồng dân cư.

Nghị quyết số 21/2026/NQ-HĐND cũng quy định cụ thể các nội dung cộng đồng dân cư bàn, quyết định và tổ chức thực hiện; các nhiệm vụ phối hợp tuyên truyền, phản ánh kiến nghị, hỗ trợ người dân thực hiện thủ tục hành chính, dịch vụ công, tham gia phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường, giữ gìn an ninh, trật tự. Đồng thời, bổ sung yêu cầu ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, cập nhật dữ liệu và hỗ trợ nhân dân sử dụng nền tảng số, dịch vụ công trực tuyến.

Cũng theo Nghị quyết số 21/2026/NQ-HĐND, người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố gồm: Trưởng thôn hoặc tổ trưởng tổ dân phố; bí thư chi bộ; trưởng ban công tác Mặt trận; phó trưởng thôn hoặc phó tổ trưởng tổ dân phố. Tổng số người ở mỗi thôn, tổ dân phố không quá 5 người; việc bố trí phải căn cứ quy mô dân cư, đặc điểm địa bàn, tính chất phức tạp, khối lượng công việc và không thực hiện bình quân, cào bằng.

Yêu cầu cao hơn đối với đội ngũ cán bộ cơ sở

Trong điều kiện Thủ đô có quy mô dân số lớn, tốc độ đô thị hóa nhanh, địa bàn dân cư đa dạng và khối lượng công việc ở cơ sở ngày càng tăng, vai trò của thôn, tổ dân phố và đội ngũ người hoạt động không chuyên trách ngày càng quan trọng.

Từ hơn 5.400 thôn, tổ dân phố, toàn thành phố đã sắp xếp, sáp nhập còn 2.755 đơn vị. Tại xã Phúc Thịnh, việc triển khai Nghị quyết số 21/2026/NQ-HĐND gắn với quá trình sắp xếp lại các thôn và kiện toàn các tổ chức ở khu dân cư. Theo Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Phúc Thịnh Nguyễn Mạnh Hồng, xã tổ chức sắp xếp lại các thôn, với tỷ lệ giảm khoảng 35,5%.

Sau khi thành lập chi bộ và thôn, các thôn triển khai các bước thành lập Ban Công tác Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội. Đến nay, các Ban Công tác Mặt trận và các chi hội, đoàn thể từng bước đi vào hoạt động cơ bản ổn định, thông suốt.

Ông Lê Văn Thanh, Trưởng thôn Tằng Mi, xã Phúc Thịnh cho biết, sau sắp xếp, thôn Tằng Mi có gần 1.500 hộ với hơn 5.200 nhân khẩu thường trú. Quy mô dân số tăng kéo theo khối lượng công việc tại cơ sở lớn hơn trước, đặt ra yêu cầu cao hơn đối với đội ngũ cán bộ thôn, nhất là trong quá trình chuyển đổi số và thực hiện hiệu quả mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Còn tại xã Ngọc Hồi, ông Nguyễn Văn Lộc, Bí thư Chi bộ thôn Nhị Xuân cho biết, sau sắp xếp, thôn Nhị Xuân có khoảng hơn 1.000 hộ dân. Tuy nhiên, nhờ sự vào cuộc đồng bộ, tích cực, hoạt động của thôn từng bước ổn định, được người dân đồng thuận. Sau kiện toàn tổ chức, thôn Nhị Xuân đã triển khai nhiều công việc cụ thể như rà soát, làm sạch dữ liệu đất đai trên địa bàn. Thời gian tới, thôn dự kiến triển khai trùng tu, sửa chữa, tôn tạo một số di tích, chùa trên địa bàn.

Những công việc này cho thấy, vai trò của thôn sau sáp nhập không chỉ nằm ở việc truyền đạt chủ trương, chính sách hay thực hiện các nhiệm vụ hành chính, mà còn vận động cộng đồng tham gia các công việc chung, giữ gìn các giá trị văn hóa và giải quyết những vấn đề phát sinh từ thực tế địa bàn.

Đáp ứng yêu cầu quản lý trong giai đoạn mới

Điểm c khoản 1 Điều 7 Luật Thủ đô năm 2026 quy định, HĐND thành phố có thẩm quyền quy định việc thành lập, tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố phù hợp với mức độ đô thị hóa, điều kiện thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô.

Thôn, tổ dân phố là tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư, là địa bàn trực tiếp để nhân dân thực hiện dân chủ ở cơ sở, tham gia quản lý xã hội, xây dựng đời sống văn hóa, giữ gìn an ninh, trật tự, bảo vệ môi trường và phối hợp với chính quyền cấp xã giải quyết các công việc liên quan trực tiếp đến đời sống dân cư.

Cụ thể hoá Luật Thủ đô năm 2026, việc triển khai Nghị quyết số 21/2026/NQ-HĐND đang tạo cơ sở để tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố được kiện toàn, phù hợp với quy mô mới. Cùng với sự đồng thuận của người dân, việc phân công rõ nhiệm vụ và tăng cường phối hợp giữa chi bộ, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể là yếu tố quan trọng để bộ máy ở cơ sở từng bước vận hành ổn định, đáp ứng yêu cầu quản lý trong giai đoạn mới.