Thúc đẩy xuất khẩu, tạo động lực tăng trưởng kinh tế hai con số

Điểm sáng của nền kinh tế

Thông tin từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính), trong 9 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa đạt 434,3 tỷ USD, tăng 24,5% so với cùng kỳ năm trước. Riêng quý III, kim ngạch xuất khẩu đạt 167,85 tỷ USD, tăng tới 30,4% so với cùng kỳ và tăng 17% so với quý II.

Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa 9 tháng đạt 888,02 tỷ USD, tăng 30,4%. Xuất khẩu tăng 24,5%, trong khi nhập khẩu tăng 36,7%. Chỉ riêng tháng 9, kim ngạch xuất khẩu đạt 59,48 tỷ USD, tăng 39,1% so với cùng kỳ năm trước.

Với một nền kinh tế có độ mở cao như Việt Nam, xuất khẩu đang tác động trực tiếp tới sản xuất công nghiệp, nhu cầu đầu tư, việc làm và dòng vốn. Khi đơn hàng xuất khẩu tăng, các nhà máy mở rộng sản xuất; khi sản xuất mở rộng, nhu cầu máy móc, nguyên liệu, logistics và dịch vụ hỗ trợ cũng tăng theo.

Về cơ cấu xuất khẩu cũng cho thấy nền kinh tế đang tiếp tục dịch chuyển theo hướng công nghiệp hóa. Trong 9 tháng, nhóm hàng công nghiệp chế biến đạt 392,79 tỷ USD, chiếm tới 90,4% tổng kim ngạch xuất khẩu. Nhóm nông sản, lâm sản đạt 30 tỷ USD; thủy sản đạt 9,10 tỷ USD và nhiên liệu, khoáng sản chỉ còn chiếm 0,6%.

Đáng chú ý, 9 tháng qua, có tới 35 mặt hàng đạt kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỷ USD, trong đó 7 mặt hàng vượt 10 tỷ USD, cho thấy mức độ tập trung của năng lực xuất khẩu ngày càng lớn.

Phân tích về kết quả nổi bật, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) Trịnh Thị Thu Hiền cho biết, xuất khẩu nông, lâm, thuỷ sản tiếp tục tăng trưởng mạnh đã phản ánh rõ sức mạnh nội sinh. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu nông sản đạt 29,3 tỷ USD; lâm sản đạt 14,4 tỷ USD; thủy sản đạt gần 9,2 tỷ USD; sản phẩm chăn nuôi đạt hơn 564 triệu USD, tăng 24,6% so với cùng kỳ. Toàn ngành nông, lâm, thủy sản xuất siêu 16,9 tỷ USD, khẳng định vai trò quan trọng trong tạo nguồn thu ngoại tệ và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.

Đặc biệt, ngành rau quả dẫn đầu với kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 7,35 tỷ USD, tăng 19,9% so với cùng kỳ; thủy sản tăng 12,3%, trong khi gỗ và sản phẩm gỗ tiếp tục giữ vai trò trụ cột về quy mô. Riêng cà phê tăng 15,4% về lượng nhưng kim ngạch xuất khẩu giảm 7,3% do giá xuất khẩu bình quân giảm gần 20%; gạo cũng giảm 10,9% về giá trị. Điều này cho thấy, điều kiện thương mại chưa hoàn toàn thuận lợi và yêu cầu đặt ra là phải nâng giá trị gia tăng thay vì chỉ mở rộng sản lượng.

Nâng cao giá trị, hiệu quả và sức cạnh tranh

Giới chuyên gia nhận định, mức độ hội nhập sâu rộng khiến hàng hóa Việt Nam nhạy cảm hơn trước thay đổi về chính sách thương mại, sức mua, tỷ giá, chi phí vận chuyển và tiêu chuẩn nhập khẩu. Bởi vậy, duy trì tăng trưởng không thể chỉ dựa vào những thị trường đã có, mà cần chủ động quản trị rủi ro và đa dạng hóa đầu ra phù hợp với năng lực từng ngành hàng.

TS Lê Quốc Phương, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm thông tin Công nghiệp và Thương mại (Bộ Công Thương) cho rằng, trong bối cảnh địa chính trị, chi phí năng lượng, vận tải và chính sách thương mại còn nhiều biến động, lợi thế cạnh tranh không chỉ nằm ở giá bán. Khả năng giao hàng ổn định, đáp ứng tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc và duy trì chất lượng đồng đều cũng quyết định việc doanh nghiệp có giữ được khách hàng sau một đơn hàng hay không.

Thực tiễn nhiều năm qua cho thấy, mỗi giai đoạn phát triển mới đều đặt ra những yêu cầu mới đối với hoạt động xuất khẩu. Nếu trước đây lợi thế chủ yếu đến từ chi phí lao động và quy mô sản xuất thì hiện nay, năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam ngày càng phụ thuộc vào chất lượng, công nghệ, khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đây cũng là điều kiện để xuất khẩu không chỉ tăng về lượng mà còn nâng cao giá trị, hiệu quả và sức cạnh tranh.

Đề cập đến giải pháp thúc đẩy xuất khẩu, bà Trịnh Thị Thu Hiền cho hay, trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất định, các biện pháp phòng vệ thương mại gia tăng và cạnh tranh ngày càng gay gắt, công tác theo dõi, điều hành được thực hiện sát với diễn biến thị trường.

Đó là, quản lý nhập khẩu hiệu quả, phù hợp với yêu cầu sản xuất và điều hành; Thúc đẩy xuất khẩu thông qua tận dụng các hiệp định thương mại tự do hiện có và đàm phán các hiệp định mới; Hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, cập nhật quy định tại thị trường nhập khẩu, cảnh báo sớm các rào cản kỹ thuật và biện pháp phòng vệ thương mại.

Theo nhận định của các chuyên gia, trong những tháng cuối năm, xuất khẩu vẫn tiếp tục tạo lực kéo cho tăng trưởng. Tuy nhiên, mục tiêu không chỉ là đưa kim ngạch lên cao hơn mà còn phải chuyển hóa cơ hội thị trường thành năng lực sản xuất, nâng cao năng suất và giữ lại nhiều giá trị hơn trong nền kinh tế.

Khi xuất khẩu đi cùng đầu tư hiệu quả, đổi mới công nghệ và sự tham gia sâu hơn của doanh nghiệp trong nước, động lực này mới có thể đóng góp bền vững hơn cho mục tiêu tăng trưởng hai con số.

“

Khi nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu và nhập siêu gia tăng, yêu cầu đặt ra không chỉ là mở rộng kim ngạch mà còn phải nâng cao giá trị gia tăng trong nước, cải thiện hiệu quả sản xuất và khai thác tốt hơn sức kéo từ thị trường quốc tế.

TS Lê Quốc Phương, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm thông tin Công nghiệp và Thương mại (Bộ Công Thương)