Thí điểm để hoàn thiện và nhân rộng mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa”

Thí điểm có kiểm soát

Theo Nghị quyết số 16-NQ/TU, ngày 8-7-2026 của Thành ủy Hà Nội, Phúc Thịnh và Thư Lâm là hai địa phương được lựa chọn thí điểm xây dựng mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa”. Trên nền tảng chính trị vững chắc cùng quá trình chuẩn bị nghiêm túc, thận trọng và kỹ lưỡng, ngày 12-7-2026, UBND thành phố Hà Nội ban hành Quyết định số 3489/QĐ-UBND về việc ban hành Đề án triển khai thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa”; ngày 22-7-2026, UBND thành phố Hà Nội ban hành Kế hoạch số 289/KH-UBND thực hiện Đề án triển khai thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Việc lựa chọn hai địa phương này được nghiên cứu, cân nhắc trên nhiều tiêu chí, từ định hướng tổ chức không gian phát triển, điều kiện hạ tầng, tiềm năng tăng trưởng đến năng lực quản trị và mức độ sẵn sàng đổi mới của hệ thống chính trị ở cơ sở. Trong đó, xã Thư Lâm có diện tích hơn 43km², dân số trên 100.000 người; xã Phúc Thịnh có diện tích hơn 42km², dân số hơn 90.000 người. Cả hai đều được hình thành trên cơ sở sắp xếp các đơn vị hành chính thuộc huyện Đông Anh trước đây - địa bàn nhiều năm là điểm sáng trong xây dựng nông thôn mới, đồng thời sở hữu nhiều lợi thế về vị trí, hạ tầng và dư địa phát triển ở cửa ngõ phía Bắc Thủ đô.

Không chỉ có quy mô lớn, xã Phúc Thịnh và Thư Lâm còn là những địa bàn mang đặc trưng chuyển tiếp giữa đô thị và nông thôn, vừa hội tụ các yếu tố phát triển hiện đại, vừa lưu giữ được những giá trị văn hóa truyền thống. Chính sự đan xen này tạo điều kiện để kiểm nghiệm tính thích ứng của mô hình trong nhiều điều kiện phát triển khác nhau.

Theo TS Nguyễn Việt Hùng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội, Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị đã giao cho Hà Nội sứ mệnh trở thành trung tâm kiến tạo, giữ vai trò dẫn dắt, định hình mô hình và tư duy phát triển mới. Nếu triển khai thành công, mô hình sẽ tạo cơ sở thực tiễn quan trọng để tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách và từng bước nhân rộng. Đây là nền tảng để xây dựng Thủ đô phát triển theo định hướng “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”, đóng góp những kinh nghiệm có giá trị cho quá trình hoàn thiện mô hình phát triển ở cấp cơ sở trên phạm vi cả nước.

Để bảo đảm mô hình vận hành hiệu quả, thành phố yêu cầu xây dựng phương án quản trị địa phương phù hợp với điều kiện quy mô dân số, nhu cầu cung ứng dịch vụ công, hạ tầng xã hội, hạ tầng kỹ thuật và yêu cầu quản lý nhà nước ngày càng tăng nhưng vẫn phải bảo đảm nguyên tắc không làm tăng biên chế. Việc triển khai thí điểm đồng thời gắn với chuẩn bị đồng bộ các điều kiện về hạ tầng, dữ liệu, nhân lực, phương thức điều hành và cơ chế phối hợp liên ngành, tạo nền tảng để mô hình hoạt động thực chất, hiệu quả.

Một yêu cầu quan trọng khác là nghiên cứu kỹ tác động vùng và tác động liên xã, liên phường, nhất là trong các lĩnh vực kết nối hạ tầng, giao thông, dịch vụ đô thị, dân cư, môi trường, an ninh, trật tự và tổ chức không gian phát triển. Trên cơ sở đó, cơ chế phối hợp giữa các địa phương thí điểm với những xã, phường lân cận cũng được thiết lập nhằm kịp thời xử lý các vấn đề liên thông phát sinh trong quá trình triển khai.

Quyết tâm thực hiện để nhân rộng

Xây dựng mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” là nhiệm vụ đòi hỏi quyết tâm chính trị rất cao, tư duy đổi mới, cách làm sáng tạo và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị.

Phát biểu tại hội nghị triển khai Đề án Thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” trên địa bàn thành phố, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội Trần Đức Thắng nhấn mạnh, tinh thần Thủ đô phải đi đầu, làm mẫu trong xây dựng “xã, phường xã hội chủ nghĩa”, lấy kết quả thực hiện và sự hài lòng của nhân dân làm thước đo cuối cùng.

Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng yêu cầu các sở, ngành, địa phương xây dựng ngay kế hoạch triển khai với các mục tiêu, nhiệm vụ, các chỉ tiêu đích đến của kế hoạch 5 năm và từng năm. Ngay trong năm 2026 phải xác định rõ các chương trình, dự án thành phần; hoàn thiện cơ chế chỉ đạo, điều hành; xác định các nhiệm vụ ưu tiên cũng như nhu cầu và phương án bố trí nguồn lực.

Đặc biệt, do đây là mô hình mới nên Bí thư Thành ủy Hà Nội yêu cầu phải đánh giá kết quả thực hiện định kỳ hằng năm để kịp thời tháo gỡ khó khăn, điều chỉnh những nội dung, tiêu chí chưa phù hợp, bảo đảm mô hình ngày càng hoàn thiện.

Cách tiếp cận này cho thấy Hà Nội không đặt mục tiêu nhân rộng bằng mệnh lệnh hành chính, mà lấy hiệu quả thực tiễn làm cơ sở. Trong thời gian thí điểm, thành phố sẽ tập trung theo dõi, đánh giá, hoàn thiện mô hình; đồng thời hướng dẫn 124 xã, phường còn lại chủ động lựa chọn, triển khai những tiêu chí phù hợp với điều kiện của từng địa phương. Mỗi xã, phường sẽ rà soát hiện trạng, xác định những nội dung ưu tiên và đăng ký lộ trình thực hiện theo 54 tiêu chí, tránh tư tưởng trông chờ hoặc áp dụng máy móc, hình thức. Hướng tới năm 2030 sẽ sơ kết và hoàn thiện bộ tiêu chí.

Là địa phương được lựa chọn thí điểm “xã, phường xã hội chủ nghĩa”, xã Phúc Thịnh xác định đây vừa là niềm vinh dự, vừa là trách nhiệm lớn. Theo ông Đặng Minh Thắng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Phúc Thịnh, để triển khai thành công mô hình mới, chính quyền cơ sở sẽ thực hiện ba thay đổi căn bản.

Đó là thay đổi phương thức quản trị, chuyển từ mô hình quản lý hành chính sang quản trị phục vụ, lấy người dân làm trung tâm, lấy chất lượng sống và hạnh phúc của người dân làm thước đo; đổi mới cung ứng dịch vụ công theo hướng đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số, xây dựng nền tảng dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống" phục vụ điều hành; đồng thời thiết lập các kênh tiếp nhận, phản hồi ý kiến của người dân hiệu quả hơn để kịp thời giải quyết các kiến nghị ngay từ cơ sở.

Trong khi đó, ông Nguyễn Thành Luân, Phó Chủ tịch UBND xã Thư Lâm cho biết, việc đầu tiên địa phương thực hiện là thống nhất nhận thức trong toàn hệ thống chính trị. Bởi đây không đơn thuần là triển khai một bộ tiêu chí mà là quá trình đổi mới tư duy phát triển và phương thức quản trị ở cấp cơ sở. Vì vậy, xã đã tiến hành rà soát toàn diện hiện trạng, bảo đảm sự đồng bộ giữa quy hoạch và các chương trình phát triển; đồng thời ưu tiên chuẩn bị hạ tầng, nhất là hạ tầng số và nguồn nhân lực để tạo nền tảng cho quá trình triển khai.

Điều đáng chú ý là xã Thư Lâm xác định không chạy theo thành tích, không hoàn thành tiêu chí theo hình thức. Mỗi tiêu chí chỉ thực sự có ý nghĩa khi tạo ra giá trị cụ thể, thiết thực và bền vững cho người dân.

Thực tiễn triển khai thí điểm tại hai địa phương sẽ là cơ sở để Hà Nội tiếp tục đánh giá, điều chỉnh và hoàn thiện mô hình. Khi các xã, phường chủ động đổi mới, thành phố thường xuyên tổng kết thực tiễn để hoàn thiện cơ chế, mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” sẽ từng bước được nhân rộng trên nền tảng vững chắc. Đó không chỉ là sự đổi mới trong phương thức quản trị ở cấp cơ sở mà còn là bước đi cụ thể nhằm hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Thủ đô phát triển nhanh, bền vững, lấy người dân làm trung tâm và hạnh phúc của nhân dân làm đích đến của mọi chính sách phát triển.