Tay chân miệng “ẩn mình”: Nguy cơ biến chứng thần kinh khó lường ở trẻ nhỏ

Dấu hiệu mờ nhạt nhưng dễ trở nặng

Ghi nhận tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh cho thấy, nhiều trẻ nhập viện khi bệnh tay chân miệng đã tiến triển, nguyên nhân chủ yếu do triệu chứng ban đầu không rõ ràng.

Cụ thể, tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội tiếp nhận bé trai 13 tháng tuổi, người nổi nhiều nốt ban, sốt trên 39 độ, quấy khóc, ăn uống kém, họng đỏ với nhiều vết loét. Kết quả xét nghiệm cho thấy, trẻ dương tính với chủng vi rút EV71, chẩn đoán độ 2A, chỉ định nhập viện theo dõi nguy cơ biến chứng thần kinh.

Một trường hợp bệnh nhi khác là bé trai 18 tháng, sốt cao 2 ngày trên 38 độ, nôn trong cơn sốt 2 lần, không ho không chảy mũi, ăn uống kém. Bé có nốt đỏ rải rác trên da chân tay, bụng, mông, họng đỏ, có một vài nốt ở trong họng. Bé được chẩn đoán theo dõi bệnh tay chân miệng và các biến chứng thần kinh.

Còn tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh thành phố Hồ Chí Minh, bé gái 2 tuổi nhập viện trong tình trạng sốt cao, quấy khóc và giật mình khi ngủ. Trước đó 2 ngày, bé sốt 40 độ C, chưa phát ban tay chân. Do nghĩ con bị viêm họng nên mẹ bé tự ý cho dùng thuốc hạ sốt nhưng tình trạng không giảm. Tại bệnh viện, bác sĩ ghi nhận bé sốt 38,5 độ C, khóc nhiều và được chẩn đoán tay chân miệng độ 2A, chỉ định nhập viện theo dõi nguy cơ biến chứng thần kinh.

Các bác sĩ nhận định, điểm chung của các ca bệnh này không phải là biểu hiện rầm rộ mà chính là sự “không điển hình” ở giai đoạn đầu khiến phụ huynh dễ chủ quan, trì hoãn thăm khám.

Tương tự, trong khoảng 1 tháng gần đây, trung bình mỗi ngày, Trung tâm Nhi khoa (Bệnh viện Bạch Mai) tiếp nhận từ 5-6 trường hợp tay chân miệng tới khám, cao hơn so với cùng kỳ năm ngoái.

Theo Tiến sĩ-bác sĩ Trần Trang Anh, Trung tâm Nhi khoa (Bệnh viện Bạch Mai), tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do vi rút, thường gặp ở trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, đặc biệt là nhóm dưới 3 tuổi. Tác nhân gây bệnh chủ yếu là các virus thuộc nhóm Enterovirus, trong đó phổ biến nhất là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71 (EV71).

Từ góc độ dịch tễ, bác sĩ chuyên khoa I Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC nhận định, tay chân miệng hiện nay đang có xu hướng thay đổi về biểu hiện lâm sàng khi chủng EV71, tác nhân gây bệnh nặng chiếm ưu thế.

“Trẻ gặp biến chứng thần kinh do chủng EV71 có thể không có dấu hiệu rõ ràng của bệnh như phát ban hoặc triệu chứng mờ nhạt. Điều này khiến bệnh không còn dễ nhận biết như trước và làm tăng nguy cơ phát hiện muộn”, bác sĩ Bạch Thị Chính cho biết.

Kỳ vọng sớm có vắc xin tay chân miệng

Theo Tiến sĩ-bác sĩ Trần Đức Hậu, Trưởng khoa Nhi (Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội), phần lớn trẻ mắc tay chân miệng có thể hồi phục sau 7-10 ngày nếu được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, ở trẻ nhỏ khi hệ miễn dịch chưa hoàn thiện thì vi rút có thể nhanh chóng xâm nhập và tấn công trực tiếp hệ thần kinh trung ương, khiến bệnh chuyển từ mức độ nhẹ sang biến chứng nặng chỉ trong vài giờ.

“Nguy hiểm nhất là giai đoạn vi rút bắt đầu ảnh hưởng đến não. Khi đó, diễn tiến bệnh có thể rất nhanh và khó kiểm soát nếu không được phát hiện kịp thời”, bác sĩ Hậu nhấn mạnh, đồng thời khuyến cáo phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ.

Dấu hiệu cảnh báo sớm đầu tiên là sốt cao liên tục trên 39°C, không đáp ứng với thuốc hạ sốt thông thường. Nếu tình trạng sốt kéo dài trên 48 giờ hoặc sốt không thuyên giảm, nguy cơ biến chứng nguy hiểm như viêm não, viêm màng não hoặc viêm cơ tim là rất cao.

Dấu hiệu cảnh báo thứ hai là giật mình, chới với bất thường, biểu hiện qua các cơn co cơ ngắn, xuất hiện đột ngột ở tay chân. Đặc biệt, nếu trẻ giật mình trên 2 lần trong vòng 30 phút khi đang nằm yên hoặc vừa bắt đầu ngủ, đây là dấu hiệu báo động. Nguyên nhân do vi rút kích thích trực tiếp lên các nơron vận động và trung tâm điều khiển tại não.

“Giật mình không đơn thuần là phản xạ sinh lý mà có thể là tín hiệu sớm của biến chứng viêm não. Tần suất càng dày, mức độ tổn thương hệ thần kinh trung ương càng nghiêm trọng”, Tiến sĩ-bác sĩ Trần Đức Hậu lưu ý.

Nhóm triệu chứng thứ ba là trẻ có biểu hiện rối loạn tri giác như lừ đừ, ngủ gà, quấy khóc vô cớ hoặc trẻ có biểu hiện run rẩy tay chân, đi loạng choạng. Đây là dấu hiệu cho thấy các nơron thần kinh bị vi rút tấn công làm mất khả năng phối hợp vận động và điều chỉnh hành vi.

Nhóm triệu chứng thứ tư là trẻ nôn ói thường xuyên. Khác với nôn trớ do tiêu hóa hoặc ăn quá no, nôn ói tăng vọt là hiện tượng thức ăn hoặc dịch dạ dày bị tống ra ngoài mạnh, đột ngột, không có dấu hiệu báo trước. Đây là tình trạng tăng áp lực nội sọ do viêm não hoặc viêm màng não. Ngoài ra, trường hợp trẻ có biến chứng hô hấp, tuần hoàn nặng có thể biểu hiện biến đổi nhịp thở, tím tái, mạch nhanh, chân tay lạnh, da nổi vân tím…

Trong bối cảnh tay chân miệng chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và nguy cơ biến chứng nặng luôn hiện hữu, việc kiểm soát bệnh lâu nay chủ yếu dựa vào các biện pháp phòng ngừa thụ động. Việc mới đây Bộ Y tế cấp phép vắc xin phòng tay chân miệng do vi rút EV71 được xem là bước chuyển quan trọng trong chiến lược y tế dự phòng, mở ra khả năng bảo vệ chủ động, góp phần giảm đáng kể số ca bệnh nặng, tử vong và áp lực cho hệ thống y tế.

Vắc xin này được chỉ định cho trẻ từ 2 tháng đến dưới 6 tuổi, đã được chứng minh an toàn, hiệu quả bảo vệ gần 97% và duy trì miễn dịch bền vững. Đây là giải pháp trực tiếp nhằm phòng ngừa chủng EV71 - tác nhân có độc lực cao, nguyên nhân chính gây ra các biến chứng nguy hiểm như viêm não, viêm màng não, suy hô hấp ở trẻ nhỏ.

Bác sĩ Bạch Thị Chính cho biết, với mạng lưới gần 260 trung tâm tiêm chủng phủ rộng toàn quốc, năng lực phục vụ hàng chục triệu lượt khách hàng mỗi năm và kinh nghiệm hợp tác với các đối tác vắc xin hàng đầu thế giới, trong đó có Substipharm Biologics (Thụy Sĩ) - đơn vị sở hữu vắc xin phòng tay chân miệng, VNVC đã chủ động tiếp cận và chuẩn bị các điều kiện cần thiết từ trước. Ngay sau khi Bộ Y tế phê duyệt, VNVC tiếp tục đẩy nhanh các bước triển khai nhằm sớm đưa vắc xin về phục vụ người dân tại Việt Nam.

Trước bối cảnh tay chân miệng ngày càng khó nhận diện, đặc biệt với sự lưu hành của Enterovirus 71 (EV71), việc nâng cao cảnh giác là yếu tố then chốt. Trong khi chờ vắc xin tay chân miệng về nước và được triển khai rộng rãi, mỗi gia đình cần chủ động theo dõi sát các biểu hiện bất thường của trẻ và đưa đi thăm khám kịp thời nhằm phát hiện sớm và ngăn chặn những biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra.