Tăng mức phạt đối với hành vi vận tải hành khách sai quy định:Bước đi cần thiết đối với trật tự giao thông

Thực trạng cạnh tranh bất bình đẳng

Trong nhiều năm qua, mô hình xe ghép, xe tiện chuyến bùng nổ, tạo nên một “cú sốc” lớn trên thị trường kinh doanh vận tải bằng ô tô. Lợi dụng lỗ hổng trong chính sách quản lý, hàng loạt xe cá nhân không đăng ký kinh doanh vận tải vẫn ngang nhiên nhận chở khách lấy tiền. Với lợi thế trốn tránh thuế, những chiếc xe chở khách trá hình này thực sự trở thành nỗi ám ảnh của thị trường kinh doanh vận tải. Sự lộng hành của mô hình xe ghép, xe tiện chuyến không chỉ gây thất thoát nguồn thuế lớn cho Nhà nước mà còn tạo cạnh tranh bất bình đẳng với xe khách truyền thống, tiềm ẩn rủi ro mất an toàn vì không chịu sự kiểm định chặt chẽ.

Phó Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam Nguyễn Công Hùng đánh giá, sự xuất hiện và nở rộ của xe ghép, xe tiện chuyến khiến hoạt động của các doanh nghiệp vận tải chân chính gặp nhiều khó khăn và bất lợi. Bởi các loại hình vận tải hành khách trá hình này không chịu bất kỳ sự quản lý nào nên chi phí vận hành giảm nhiều. Thêm vào đó, loại xe trên có thể hoạt động vào bất cứ thời gian nào, đón trả khách ở bất cứ địa điểm nào. “Kinh doanh là phải cạnh tranh sòng phẳng bằng chất lượng dịch vụ và nghĩa vụ tương đồng như nhau”, ông Nguyễn Công Hùng khẳng định; đồng thời nhấn mạnh, so với các doanh nghiệp kinh doanh vận tải chính thống, rõ ràng xe ghép, xe tiện chuyến có những lợi thế vượt trội và cuộc cạnh tranh giữa đôi bên không công bằng ngay từ đầu...

Thực trạng trên có thể thay đổi khi mới đây, Chính phủ ban hành Nghị định số 238/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 168/2024/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông trong lĩnh vực giao thông đường bộ; trừ điểm, phục hồi điểm giấy phép lái xe. Nghị định bổ sung mức phạt từ 12 đến 14 triệu đồng đối với người điều khiển ô tô không kinh doanh vận tải nhưng thực hiện hành vi chở người có thu tiền hoặc xác nhận đặt chỗ cho từng hành khách ngoài hợp đồng vận tải đã ký kết. Ngoài việc bị phạt tiền, tài xế ô tô còn đối mặt với hình phạt bổ sung rất nặng là tước quyền sử dụng hoặc trừ tới 6 điểm giấy phép lái xe. Đây là hành lang pháp lý quan trọng để dẹp tình trạng xe ghép, xe tiện chuyến, lập lại trật tự cho thị trường kinh doanh vận tải hành khách bằng ô tô…

Hướng tới việc đáp ứng tiêu chuẩn quản lý hiện đại

Trao đổi với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, chuyên gia về lĩnh vực giao thông, TS Nguyễn Hữu Đức cho biết, bản chất của các loại hình xe ghép, xe tiện chuyến hiện nay là một dạng vận tải đáp ứng nhu cầu (Demand-Responsive Transit - DRT) hoạt động hoàn toàn tự phát và nằm ngoài sự kiểm soát của pháp luật. “Mô hình này nở rộ do đáp ứng trúng nhu cầu di chuyển linh hoạt, tiện lợi của hành khách. Tuy nhiên, việc các phương tiện không đăng ký kinh doanh vận tải tham gia thị trường gây ra sự cạnh tranh bất bình đẳng với các doanh nghiệp tuân thủ pháp luật, đồng thời gây thất thu thuế nghiêm trọng”, TS Nguyễn Hữu Đức đánh giá.

Chuyên gia Nguyễn Hữu Đức phân tích thêm, từ góc độ quản lý, đặc biệt tại các đô thị có mật độ phương tiện lớn như Hà Nội, sự gia tăng mất kiểm soát của xe ghép, xe tiện chuyến làm nhiễu loạn dữ liệu đầu vào của các ma trận O-D (Origin-Destination - dữ liệu thống kê luồng di chuyển của người hoặc hàng hóa). Điều này khiến các mô hình tính toán lưu lượng, đánh giá năng lực thông hành và tổ chức giao thông đô thị bị sai lệch. Do đó, các biện pháp quản lý sẽ giảm hiệu quả, làm tăng sự mất trật tự trong tổ chức giao thông. Đặc biệt, xe không đăng ký kinh doanh đồng nghĩa với việc không bị ràng buộc bởi các tiêu chuẩn an toàn ngặt nghèo như lắp đặt thiết bị giám sát hành trình, camera, quy định về sức khỏe hay thời gian làm việc của tài xế. Điều này tạo ra rủi ro cốt lõi về an toàn cho cả chủ phương tiện và hành khách.

TS Nguyễn Hữu Đức nhận định, Nghị định số 238/2026/NĐ-CP là một “liều thuốc đặc trị” cần thiết. Bởi, việc phạt tiền từ 12 đến 14 triệu đồng kèm theo hình thức tước quyền hoặc trừ 6 điểm giấy phép lái xe sẽ tác động trực tiếp vào bài toán kinh tế của tài xế, chế tài này đủ mạnh và đủ sức răn đe. “Chi phí rủi ro giờ đây đã vượt xa biên độ lợi nhuận của việc chạy xe “chở khách trá hình”, buộc chủ phương tiện phải cân nhắc lại hoạt động của mình”, TS Nguyễn Hữu Đức phân tích.

Từ góc nhìn pháp lý, luật sư Bùi Đình Ứng (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) khẳng định, việc bổ sung chế tài đối với xe hợp đồng, xe ghép, xe tiện chuyến chở khách sai quy định là bước cần thiết nhằm lập lại trật tự trong hoạt động vận tải hành khách. Luật Đường bộ năm 2024 đã chỉ rõ các loại hình kinh doanh vận tải hành khách bằng ô tô; đồng thời quy định rõ, các loại hình này muốn hoạt động phải đăng ký kinh doanh, có giấy phép hợp lệ. Nghị định số 238/2026/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ giải quyết được những vi phạm trong lĩnh vực này.