Tận dụng Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Israel: Doanh nghiệp trước cơ hội làm chủ công nghệ

Mở rộng hợp tác từ thương mại đến công nghệ

Sau gần 2 năm thực thi, VIFTA tạo thêm động lực cho thương mại và đầu tư. Israel là thị trường quan trọng tại Trung Đông, có kinh tế phát triển, thu nhập bình quân đầu người cao và nhu cầu hàng hóa đa dạng. Đây là thị trường tiềm năng cho nông sản, thực phẩm, thủy sản, dệt may, giày dép và hàng tiêu dùng Việt Nam.

Theo Bộ Công Thương, Israel hiện là đối tác thương mại lớn thứ ba của Việt Nam tại Trung Đông. Giai đoạn 2021-2025, thương mại song phương duy trì đà tăng tích cực. Riêng năm 2025, kim ngạch hai chiều đạt khoảng 3,6 tỷ USD, tăng 11,8% và là mức cao nhất trong giai đoạn này.

Trong 10 tháng của năm 2026, kim ngạch hai chiều đạt 3,5 tỷ USD, dự kiến cả năm khoảng 4,4 tỷ USD, tăng trên 21%. 10 tháng năm 2026, xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này vượt 1 tỷ USD và dự kiến cả năm có thể đạt 1,3 tỷ USD, tăng 50,3% so với cùng kỳ năm trước. Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực gồm: Nông sản, lương thực, thủy hải sản, dệt may và da giày.

Ở chiều ngược lại, Việt Nam nhập khẩu từ Israel khoảng 2,5 tỷ USD mỗi năm, dự kiến năm 2026 vượt 2,6 tỷ USD. Các mặt hàng chính gồm: Linh kiện điện tử, máy móc, thiết bị, phụ tùng và phân bón. Đây cũng là kênh để Việt Nam tiếp cận công nghệ phục vụ sản xuất.

Tham tán thương mại, Trưởng Văn phòng Kinh tế Israel tại Việt Nam Chen Peretz cho biết, ngày càng nhiều doanh nghiệp Israel quan tâm đến Việt Nam. Một số doanh nghiệp Israel sử dụng nhân lực công nghệ thông tin tại Việt Nam để phát triển sản phẩm; một số khác chọn Việt Nam làm nơi sản xuất hoặc thị trường tiêu thụ. Việt Nam đồng thời là cửa ngõ để doanh nghiệp Israel tiếp cận thị trường khu vực và toàn cầu.

Theo Tham tán thương mại, phụ trách Thương vụ Việt Nam tại Israel Lê Thái Hòa, Israel thuộc nhóm quốc gia khởi nghiệp hàng đầu, có thế mạnh về trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ điện tử, chuyển đổi số, nông nghiệp công nghệ cao... Nhiều tập đoàn công nghệ lớn đặt trung tâm nghiên cứu và phát triển tại đây, như: Intel, Microsoft, Apple, Google. Trong khi Việt Nam có nền tảng sản xuất công nghiệp đang mở rộng, thị trường lớn và mạng lưới hiệp định thương mại tự do đa dạng, đây chính là cơ sở để hai bên mở rộng hợp tác từ trao đổi hàng hóa sang đầu tư, chuyển giao công nghệ và phát triển năng lực sản xuất.

Nâng cao năng lực và giảm phụ thuộc vào nước ngoài

Theo các chuyên gia, dù có nhiều cơ hội, song hợp tác công nghệ và đầu tư giữa hai nước vẫn gặp nhiều trở ngại. Đó là việc doanh nghiệp Việt Nam còn e ngại tình hình an ninh tại Israel và Trung Đông. Khác biệt về tập quán kinh doanh, phương thức hợp tác, nguồn lực tài chính, năng lực hấp thụ công nghệ và yêu cầu kỹ thuật cũng ảnh hưởng đến kết nối giữa hai bên.

PGS.TS Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế cho rằng, VIFTA tạo cơ hội để Việt Nam tiếp cận, hấp thụ và từng bước làm chủ công nghệ từ Israel. Tuy nhiên, nếu chỉ nhập khẩu máy móc, thiết bị và phần mềm, doanh nghiệp có thể tăng năng suất trước mắt nhưng vẫn phụ thuộc vào công nghệ bên ngoài.

Theo PGS.TS Ngô Trí Long, doanh nghiệp nên tận dụng VIFTA để đi sâu vào hợp tác nghiên cứu và phát triển với đối tác Israel, từ đó từng bước làm chủ công nghệ, nâng năng lực thiết kế, cải tiến và phát triển sản phẩm, chuyển từ gia công, lắp ráp sang tạo giá trị gia tăng cao hơn. Việt Nam cũng có thể kết hợp thế mạnh công nghệ, tri thức và đổi mới sáng tạo của Israel với lợi thế thị trường, lao động và sản xuất trong nước thông qua nghiên cứu, phát triển sản phẩm và sản xuất chung.

PGS.TS Ngô Trí Long nhấn mạnh: “Thành công lớn nhất của hợp tác giữa Việt Nam và Israel không phải là có bao nhiêu doanh nghiệp được mua thiết bị, máy móc của Israel mà là từ việc mua sắm thiết bị công nghệ, ngày càng nhiều doanh nghiệp mạnh hơn và làm chủ công nghệ, tham gia vào chuỗi cung ứng. VIFTA như một công cụ chiến lược nâng cao năng lực sản xuất, chứ không đơn thuần là một hiệp định chỉ để mở cửa thị trường”.

Đại diện Thương vụ Việt Nam tại Israel khuyến nghị doanh nghiệp sàng lọc đối tác có công nghệ đã được kiểm chứng, phù hợp nhu cầu sản xuất trong nước, có thể liên doanh, nghiên cứu và cùng phát triển, đồng thời nội địa hóa công nghệ. Doanh nghiệp cũng nên tham gia sâu vào thiết kế, cải tiến và sản xuất để tích lũy tri thức, nâng năng lực kỹ thuật và giảm phụ thuộc nhà cung cấp nước ngoài.

Theo Tham tán thương mại, phụ trách Thương vụ Việt Nam tại Israel Lê Thái Hòa, ưu đãi thương mại mở cánh cửa thị trường, nhưng công nghệ chỉ tạo giá trị khi được lựa chọn đúng, ứng dụng hiệu quả và tiếp tục cải tiến. Vì vậy, hợp tác cần gắn với nhu cầu cụ thể của từng ngành, từng doanh nghiệp.

Rõ ràng, VIFTA tạo nền tảng để Việt Nam mở rộng xuất khẩu và tiếp cận hệ sinh thái công nghệ của Israel. Trong đó, thước đo quan trọng là khả năng giúp doanh nghiệp cải thiện năng lực sản xuất, làm chủ công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị này. Nghiên cứu, phát triển và nội địa hóa là hướng đi cần thiết để biến cơ hội từ hiệp định thành năng lực cạnh tranh bền vững lâu dài.