Tái cấu trúc mạng lưới trường học - Khởi đầu mô hình quản trị mớiBài 3: Khi thách thức bắt đầu từ những điều nhỏ nhất

Phụ huynh chờ đợi gì sau sáp nhập?

Việc nhiều trường học công lập trên địa bàn thành phố Hà Nội được sắp xếp, tổ chức lại theo mô hình đa cơ sở, trường học liên cấp nhận được sự đồng thuận của đông đảo phụ huynh. Phần lớn đều nhìn nhận đây là bước đi cần thiết nhằm tinh gọn bộ máy, khai thác hiệu quả nguồn lực và tạo điều kiện để các nhà trường phát triển bền vững.

Tuy nhiên, khi năm học mới cận kề, cùng với sự đồng thuận là không ít băn khoăn. Điều khiến nhiều phụ huynh quan tâm không phải tên trường thay đổi (hay giữ nguyên), quy mô trường học lớn hơn…, mà là chất lượng giáo dục sau sắp xếp, sáp nhập có thực sự đồng đều giữa các điểm trường. Đội ngũ giáo viên sẽ được bố trí ra sao? Cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học, hoạt động trải nghiệm và các điều kiện phục vụ học tập ở từng điểm trường có được đầu tư cân bằng để mọi học sinh đều được thụ hưởng môi trường giáo dục như nhau?

Chị Nguyễn Thị Lan (xã Đông Anh), phụ huynh có con học lớp 3 cho biết: “Tôi mong nhất là Ban giám hiệu bố trí đội ngũ giáo viên hợp lý giữa các cơ sở, tránh tình trạng một điểm trường tập trung nhiều giáo viên giàu kinh nghiệm, trong khi điểm trường khác lại thiếu giáo viên giỏi. Chỉ khi đội ngũ giáo viên được phân bổ công bằng thì phụ huynh mới thực sự yên tâm”.

Chung tâm tư, anh Trần Văn Hùng (phường Hà Đông) cho rằng, trước đây phụ huynh vốn đã có tâm lý so sánh chất lượng giữa các trường trên cùng địa bàn. Vì vậy, khi các trường được hợp nhất thành một cơ sở giáo dục có nhiều điểm trường, nỗi băn khoăn ấy không mất đi, mà chuyển sang so sánh sự khác biệt chất lượng giảng dạy giữa các cơ sở.

“Theo tôi, điều quan trọng nhất là không để hình thành khoảng cách về chất lượng dạy học giữa các điểm trường. Phụ huynh cũng mong quy trình tuyển sinh, phân tuyến và sắp xếp học sinh được thực hiện công khai, minh bạch, tránh phát sinh tâm lý tìm mọi cách để con được học ở điểm trường này, thay vì điểm trường khác trong cùng một trường”, anh Trần Văn Hùng bày tỏ.

Khó hơn cả là quản trị đội ngũ

Những kỳ vọng của phụ huynh cũng đồng thời đặt ra yêu cầu không nhỏ đối với đội ngũ hiệu trưởng trong giai đoạn mới. Bởi, để xóa bỏ tâm lý “điểm trường chính - điểm trường phụ”, bảo đảm mọi học sinh đều được thụ hưởng chất lượng giáo dục công bằng, bài toán đầu tiên mà người đứng đầu nhà trường phải tìm lời giải chính là tổ chức lại đội ngũ, phân bổ nguồn lực và phát triển đồng đều các cơ sở.

Để hiện thực hóa kỳ vọng đó, điều đầu tiên người hiệu trưởng phải giải quyết không phải là xây thêm phòng học hay mua thêm thiết bị, mà là tổ chức lại bộ máy vận hành của một ngôi trường hoàn toàn mới. Đó là thực tế mà Hiệu trưởng Trường Tiểu học Đông Hội (xã Đông Anh) Phạm Thị Tân Trang đang trăn trở sau khi được giao phụ trách ngôi trường mới hình thành trên cơ sở sáp nhập 2 cơ sở giáo dục tiểu học trên địa bàn.

Một ngày làm việc của nữ hiệu trưởng thường bắt đầu ở cơ sở Đông Hội và kết thúc tại cơ sở Xuân Canh. Quãng đường gần 7km giữa 2 điểm trường trở thành hành trình quen thuộc. Có hôm vừa kiểm tra công tác chuẩn bị năm học tại cơ sở 1, Hiệu trưởng Phạm Thị Tân Trang lại tất bật sang cơ sở còn lại để rà soát phòng học, kiểm tra thiết bị dạy học, họp với giáo viên, rồi xử lý hàng loạt công việc phát sinh qua điện thoại và các nền tảng trực tuyến. Những cuộc họp kéo dài đến cuối giờ chiều đã trở nên quen thuộc.

Trường Tiểu học Đông Hội mới được hình thành trên cơ sở sáp nhập 2 trường: Trường Tiểu học Đông Hội cũ với quy mô 38 lớp học, 1.887 học sinh và Trường Tiểu học Xuân Canh với 17 lớp học, 538 học sinh. Tổng số cán bộ, giáo viên của trường sau sáp nhập là gần 80 người. Theo Hiệu trưởng Phạm Thị Tân Trang, thách thức của mô hình đa cơ sở không bắt đầu từ những quyết định lớn, mà đến từ chính những việc tưởng như rất nhỏ trong công việc hằng ngày. Đó là làm sao để 2 tập thể giáo viên vốn có nếp làm việc, văn hóa và cách điều hành khác nhau, nhanh chóng trở thành một tập thể thống nhất. Rồi đến việc phân công giáo viên, bố trí nhân sự sao cho vừa phát huy thế mạnh của từng người, vừa bảo đảm sự công bằng giữa các cơ sở… Sau quản trị đội ngũ, đến điều hành chuyên môn, làm sao xây dựng một thời khóa biểu hợp lý khi các hoạt động sinh hoạt tổ, tập huấn hay hội họp…, đều phải tính toán đến yếu tố khoảng cách và thời gian di chuyển.

Bối cảnh mới cũng đặt lên vai Hiệu trưởng Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Tiên Dương (xã Phúc Thịnh) Đỗ Thị Tám những áp lực chưa từng có. Ngôi trường liên cấp được hình thành trên cơ sở sáp nhập 3 đơn vị: Trường Tiểu học Tiên Dương, Trường Tiểu học Tiên Dương A và Trường Trung học cơ sở Tiên Dương. Sau quyết định sắp xếp, quy mô nhà trường tăng gấp ba lần, đồng nghĩa với việc bài toán quản trị cũng trở nên phức tạp hơn rất nhiều.

Ngay sau khi nhận quyết định bổ nhiệm, việc đầu tiên Hiệu trưởng Đỗ Thị Tám thực hiện không phải là ban hành những quy định mới, mà là cùng Ban giám hiệu rà soát toàn bộ bộ máy tổ chức. Từ cơ cấu tổ chuyên môn, tổ phó đến việc phân công nhiệm vụ đều được tính toán lại để phù hợp với mô hình trường liên cấp. Theo phương án được thống nhất, mỗi điểm trường sẽ có một phó hiệu trưởng phụ trách trực tiếp; các tổ chuyên môn được sắp xếp lại theo hướng tinh gọn, đồng thời hình thành các tổ liên cấp như: Văn phòng, ngoại ngữ, năng khiếu... nhằm tăng tính kết nối và sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực.

Trong mô hình quản trị đa điểm trường, công nghệ cũng được xác định là giải pháp không thể thiếu. Những nền tảng số được ứng dụng đồng bộ trong điều hành, từ quản lý văn bản, giao việc, theo dõi tiến độ đến trao đổi chuyên môn theo thời gian thực. Theo Hiệu trưởng Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Tiên Dương Đỗ Thị Tám, thách thức lớn nhất sau sáp nhập không nằm ở quy trình quản lý hay hạ tầng công nghệ, mà ở việc gắn kết con người. Để xây dựng một tập thể thống nhất, Ban Giám hiệu xác định công tác tư tưởng phải đi trước một bước.

“Điều tôi ưu tiên nhất là trao đổi, chia sẻ với 2 phó hiệu trưởng phụ trách các điểm trường để cùng nhìn nhận những khó khăn phía trước. Đồng thời, tôi cũng dành nhiều thời gian động viên các cán bộ quản lý phải nhận nhiệm vụ mới. Ai cũng có những tâm tư khi thay đổi vị trí công tác, nhưng tất cả đều phải thống nhất vì mục tiêu chung, sẵn sàng nhận bất cứ nhiệm vụ nào khi tổ chức phân công. Chỉ khi mỗi thầy, cô thực sự coi mình là thành viên của một tập thể mới, thì quá trình đổi mới mới có thể đi vào thực chất”, Hiệu trưởng Đỗ Thị Tám chia sẻ.

Còn với Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Hồng Quang (xã Hòa Xá) Bùi Thị Thủy, việc đảm nhiệm cương vị mới cũng đồng nghĩa với việc bắt đầu một hành trình chưa từng có tiền lệ. Trường Trung học cơ sở Hồng Quang được thành lập trên cơ sở sắp xếp 5 trường trung học cơ sở, gồm: Hòa Phú, Phù Lưu, Lưu Hoàng, Đội Bình và Hồng Quang; vận hành theo mô hình đa cơ sở. Quy mô nhà trường đã mở rộng lên 58 lớp, trải rộng tại 5 điểm trường, gồm một cơ sở chính và 4 phân hiệu trong bán kính gần 10km. Khoảng cách địa lý, sự khác biệt về điều kiện cơ sở vật chất cũng như nếp làm việc của từng đơn vị đặt ra yêu cầu phải xây dựng một mô hình quản trị hoàn toàn mới.

Theo Hiệu trưởng Bùi Thị Thủy, điều quan trọng nhất trong giai đoạn đầu không phải là triển khai ngay những mục tiêu lớn, mà là tạo nền móng vững chắc cho bộ máy vận hành. Nhà trường xây dựng lộ trình theo từng giai đoạn, trước hết tập trung ổn định tổ chức, phân công rõ trách nhiệm trong Ban Giám hiệu, hoàn thiện quy chế làm việc của Hội đồng sư phạm, kiện toàn các tổ chuyên môn, tổ văn phòng và thiết lập cơ chế phối hợp thống nhất giữa các điểm trường.

“Chúng tôi xác định, đây là một quá trình chuyển đổi, chứ không chỉ là sự thay đổi về tên gọi hay cơ cấu tổ chức. Sẽ còn nhiều khó khăn phía trước, nhưng với tinh thần trách nhiệm và tình yêu nghề, tôi cùng tập thể nhà trường sẽ nỗ lực để đáp ứng sự tin tưởng của cấp ủy, chính quyền địa phương, đồng nghiệp và phụ huynh học sinh. Điều quan trọng nhất là dù học ở cơ sở nào, mọi học sinh đều được thụ hưởng một môi trường giáo dục công bằng, đồng bộ và có chất lượng”, Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Hồng Quang Bùi Thị Thủy chia sẻ.

Câu chuyện của các cán bộ quản lý giáo dục phản ánh những yêu cầu mới đặt ra đối với đội ngũ hiệu trưởng trong bối cảnh sắp xếp lại hệ thống các cơ sở giáo dục công lập. Khi quy mô trường lớn hơn, số lượng cán bộ, giáo viên đông hơn và mô hình quản trị trở nên phức tạp hơn, người hiệu trưởng không còn chỉ thực hiện vai trò quản lý hành chính. Họ phải trở thành những nhà lãnh đạo giáo dục có tầm nhìn chiến lược, biết kiến tạo văn hóa chung cho một tập thể mới, đồng thời làm chủ các kỹ năng quản trị hiện đại, từ quản trị nhân sự, tài chính, cơ sở vật chất đến quản trị chất lượng giáo dục và chuyển đổi số.

Chính sự chuyển dịch từ tư duy quản lý sang tư duy quản trị đang trở thành yêu cầu cốt lõi để các trường học sau sáp nhập không chỉ vận hành ổn định, mà còn tạo ra những giá trị mới trong phát triển giáo dục. Những đòi hỏi mới đối với hiệu trưởng - nhà lãnh đạo, nhà quản trị giáo dục trong hệ thống cơ sở giáo dục sau tái cấu trúc cũng đặt ra bài toán về cơ chế, chính sách, nhằm phát huy tối đa hiệu quả năng lực của đội ngũ này.

(Còn nữa)