Thế giới

Sự cố hàng không Mỹ: Lỗ hổng trong hệ thống kiểm soát không lưu

Liên Hà • 17/11/2026 - 05:45

Một đợt thay thế thiết bị gây gián đoạn hàng không trên toàn nước Mỹ đang đặt Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) trước sức ép giải trình về công tác tổ chức nâng cấp hệ thống. Đáng chú ý, những rủi ro đã được cảnh báo trước đó nhưng vẫn không ngăn được sự cố lan rộng.

san-bay-john-f.-kennedy-tai-new-york-my-.-anh-co-quan-quan-ly-cang-new-york-va-new-jersey.jpg
Sân bay John F.Kennedy tại New York (Mỹ). Ảnh: Cơ quan Quản lý cảng New York và New Jersey

Đến ngày 15-11, hoạt động hàng không Mỹ vẫn chịu ảnh hưởng từ lệnh dừng cất cánh trên toàn quốc kéo dài hơn 4h ngày 13-11. Theo dữ liệu FlightAware, riêng ngày 15-11 có hơn 2.300 chuyến bay bị hủy và khoảng 7.700 chuyến bị chậm, sau khi hơn 6.400 chuyến bị hủy trong ngày trước đó. Bộ trưởng Giao thông Sean Duffy nhận định hoạt động hàng không có thể trở lại bình thường vào ngày hôm sau, khi các hãng hoàn tất việc sắp xếp lại máy bay và tổ bay bị xáo trộn lịch trình.

Trong khi các hãng hàng không nỗ lực khôi phục hoạt động, nhiều hành khách phải ngủ lại sân bay, tìm chuyến bay nối hoặc hủy hành trình. Gián đoạn còn ảnh hưởng đến một số đường bay từ châu Âu do máy bay và nhân sự chưa thể lập tức trở về đúng vị trí. Những hệ lụy kéo dài cho thấy mức độ phụ thuộc của mạng lưới hàng không vào khả năng vận hành liên tục của hệ thống kiểm soát không lưu.

Theo giải thích ban đầu của giới chức Mỹ, sự cố xuất hiện sau khi nhà thầu L3Harris thay bộ định tuyến tại một cơ sở của FAA ở El Dorado, bang Arkansas. Trước đó vài tuần, một thiết bị khác tại Amarillo, bang Texas, cũng được nâng cấp. Lượng yêu cầu kết nối tăng bất thường khiến các bộ định tuyến khác bị quá tải, làm gián đoạn liên lạc và buộc FAA phải dừng các chuyến bay khởi hành để bảo đảm an toàn. FAA đã vô hiệu hóa chức năng gây sự cố tại các thiết bị ban đầu, đồng thời áp dụng biện pháp tương tự với khoảng 60 bộ định tuyến cùng loại. Tuy nhiên, đến ngày 15-11, cơ quan này vẫn chưa xác định được nguyên nhân gốc rễ.

Đáng chú ý, trong báo cáo công bố tháng 9-2026, Cơ quan Kiểm toán Chính phủ Mỹ (GAO) từng cảnh báo FAA có nguy cơ quá chú trọng tiến độ hiện đại hóa mà chưa đánh giá đầy đủ chi phí và tác động đối với hoạt động bay. GAO chỉ ra việc chưa phối hợp lịch trình của 11.389 dự án nâng cấp và chưa hoàn thành ước tính chi phí vòng đời đối với công nghệ hiện có. Khi hàng nghìn hạng mục được triển khai đồng thời trên một mạng lưới đang vận hành, những thiếu sót này có thể khiến các rủi ro liên đới không được nhận diện và đánh giá đầy đủ.

Theo Reuters, việc thay bộ định tuyến được thực hiện dưới sự giám sát của nhân viên FAA, nhưng trục trặc chỉ xuất hiện sau khi cơ sở được bàn giao lại cho cơ quan này. Chi tiết đó cho thấy việc rà soát không thể chỉ tập trung vào thao tác lắp đặt mà cần mở rộng sang chất lượng thiết bị, quy trình nghiệm thu và phương án ứng phó khi kết nối trở lại mạng lưới. L3Harris cho biết đang phối hợp với FAA điều tra, trong khi giới chức chưa kết luận sự cố xuất phát từ thiết bị hay lỗi con người. Vì vậy, trách nhiệm của các bên cần được xác định trên cơ sở kết quả điều tra.

Bộ trưởng Giao thông Sean Duffy thông tin, các bộ định tuyến gặp sự cố được mua từ năm 2001 và đã lỗi thời từ năm 2006. Trong khi đó, hệ thống kiểm soát không lưu vẫn thiếu hàng nghìn nhân sự. Thực trạng này cho thấy nhu cầu hiện đại hóa là cấp thiết, song cũng đòi hỏi thận trọng trong quá trình thay thế thiết bị. Khi công nghệ cũ và mới cùng tồn tại, tiến độ nâng cấp cần đi đôi với thử nghiệm, phương án dự phòng và khả năng khôi phục hoạt động khi xảy ra trục trặc.

Sau sự cố, ông Sean Duffy đề nghị cấp 50 tỷ USD để nâng cấp hệ thống, trong khi Tổng thống Donald Trump thúc giục Quốc hội phê duyệt thêm kinh phí nhằm triển khai đồng bộ. Tuy nhiên, các nghị sĩ đảng Dân chủ Rick Larsen và André Carson yêu cầu FAA giải trình về việc khoảng 11 tỷ USD trong gói ngân sách 12,5 tỷ USD được thông qua năm 2025 vẫn chưa được giải ngân.

Số tiền chưa được giải ngân không đồng nghĩa với việc đề xuất bổ sung ngân sách thiếu cơ sở, bởi phạm vi đầu tư và tiến độ triển khai có thể khác nhau. Tuy nhiên, việc Quốc hội xem xét cấp thêm kinh phí cần gắn với sự minh bạch về từng hạng mục, nhu cầu vốn còn thiếu và kế hoạch khắc phục những hạn chế GAO đã chỉ ra.

Sự cố lần này một lần nữa đặt ra yêu cầu đối với chương trình hiện đại hóa hàng không Mỹ: Không chỉ thay thế thiết bị cũ và đẩy nhanh tiến độ đầu tư, FAA còn phải bảo đảm an toàn trong từng khâu nâng cấp, kiểm soát rủi ro giữa các hệ thống và duy trì hoạt động bay thông suốt. Hiệu quả của chương trình sẽ được thể hiện qua khả năng sử dụng nguồn vốn đúng mục tiêu, khắc phục những điểm yếu tồn tại và ngăn ngừa sự cố tương tự tái diễn.

(0) Bình luận
Nổi bật
    Đừng bỏ lỡ
    Sự cố hàng không Mỹ: Lỗ hổng trong hệ thống kiểm soát không lưu

    (*) Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội.