SpaceX IPO - thương vụ lịch sử viết lại luật chơi Phố Wall

Thương vụ “chưa từng có”

SpaceX đang hướng tới mức định giá khoảng 1.800 tỷ USD với giá chào bán 135 USD/cổ phiếu, đồng thời khẳng định đây không phải mức giá để thương lượng.

Thông thường, các doanh nghiệp IPO sẽ tổ chức các buổi gặp gỡ nhà đầu tư nhằm thăm dò nhu cầu thị trường và điều chỉnh mức giá chào bán dựa trên phản hồi nhận được. Tuy nhiên, SpaceX đã công bố giá mục tiêu trước khi các cuộc gặp này diễn ra. Đây được coi là bước đi phá vỡ thông lệ IPO truyền thống. Dù vậy, thành công của kế hoạch này vẫn phụ thuộc vào nhu cầu thực tế từ thị trường. Giá IPO cuối cùng dự kiến được xác định vào ngày 11-6, trước khi cổ phiếu bắt đầu giao dịch trên sàn Nasdaq một ngày sau đó.

Không chỉ thay đổi cách định giá, SpaceX còn thay đổi đối tượng được tiếp cận cổ phiếu IPO. Thông thường, phần lớn cổ phiếu phát hành lần đầu được phân bổ cho các quỹ đầu tư lớn và nhà đầu tư tổ chức, trong khi nhà đầu tư cá nhân chỉ được tiếp cận với số lượng hạn chế. Tuy nhiên, theo Reuters, SpaceX đang cân nhắc dành tới 30% lượng cổ phiếu chào bán cho nhà đầu tư cá nhân.

Đáng chú ý, dù đưa cổ phiếu ra công chúng, tỷ phú Elon Musk gần như không từ bỏ quyền kiểm soát doanh nghiệp. Sau IPO, ông vẫn nắm giữ 85,1% quyền biểu quyết tại SpaceX, tỷ lệ vượt xa nhiều nhà sáng lập công nghệ khác vốn đã nổi tiếng với các cơ cấu cổ phiếu đặc biệt.

Theo Reuters, nhu cầu mua cổ phiếu SpaceX hiện đã lên tới khoảng 150 tỷ USD, gấp đôi quy mô huy động vốn dự kiến.

Nhiều nhà đầu tư thực chất đang đặt cược vào tầm nhìn dài hạn của ông Elon Musk. Một phần quan trọng trong chiến lược tương lai của SpaceX là xây dựng các trung tâm dữ liệu sử dụng năng lượng mặt trời ngoài không gian. Công ty cũng đang tạo ra những động lực tài chính mạnh mẽ nhằm thúc đẩy tham vọng đưa con người lên sao hỏa.

Hiện nay, mảng kinh doanh sinh lời lớn nhất của SpaceX là dịch vụ internet vệ tinh Starlink. Bên cạnh đó, phần lớn kỳ vọng tăng trưởng của công ty phụ thuộc vào tên lửa siêu nặng Starship. Tuy vậy, điều ít ai nghi ngờ là sức hấp dẫn từ tầm nhìn mà SpaceX theo đuổi.

Bài học từ lịch sử

Trong bản cáo bạch IPO, SpaceX tự định vị là một “gã khổng lồ công nghệ” có tiềm năng sánh ngang Apple, Nvidia hay Microsoft. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, doanh nghiệp có nhiều điểm tương đồng với SpaceX trong lịch sử lại không phải một tập đoàn công nghệ hiện đại, mà là Công ty Đông Ấn - tập đoàn thương mại từng tồn tại gần 300 năm và có ảnh hưởng sâu rộng tới kinh tế, chính trị toàn cầu.

Trong nhiều thế kỷ, các cường quốc châu Âu đã sử dụng những công ty được trao đặc quyền như Công ty Đông Ấn để mở rộng ảnh hưởng tại các vùng biển chưa có khung pháp lý rõ ràng. Ngày nay, một số nhà phân tích cho rằng SpaceX đang dần xây dựng vị thế tương tự trong lĩnh vực không gian.

Nhờ công nghệ tên lửa tái sử dụng, SpaceX đã giảm mạnh chi phí phóng vệ tinh. Cùng với đó, công ty sở hữu Starlink - mạng lưới internet vệ tinh gồm hàng nghìn vệ tinh đang hoạt động trên quỹ đạo. Hai mảng kinh doanh này hỗ trợ lẫn nhau: Starlink tạo ra nhu cầu phóng vệ tinh liên tục, trong khi hệ thống tên lửa giúp SpaceX duy trì lợi thế chi phí so với các đối thủ.

Ảnh hưởng của SpaceX không chỉ dừng lại ở lĩnh vực kinh tế. Năm 2022, tỷ phú Elon Musk từng từ chối mở rộng vùng phủ sóng Starlink tại Crimea để hỗ trợ một chiến dịch quân sự của Ukraine. Quyết định của một doanh nhân tư nhân đã tác động trực tiếp đến hoạt động quân sự và các tính toán an ninh quốc tế. Nghĩa là, một doanh nghiệp tư nhân có thể nắm trong tay những công cụ mà trước đây vốn chỉ thuộc về các chính phủ.

Một nghịch lý đang xuất hiện, Mỹ càng hỗ trợ SpaceX nhằm duy trì lợi thế trong cuộc đua không gian bao nhiêu thì mức độ phụ thuộc vào doanh nghiệp này càng gia tăng. Điều đó được thể hiện rõ qua cuộc khẩu chiến công khai giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và tỷ phú Elon Musk năm ngoái. Khi đó, Tổng thống Donald Trump đe dọa cắt các hợp đồng chính phủ dành cho SpaceX, ngay lập tức Elon Musk đáp trả bằng việc đề cập đến khả năng hạn chế hỗ trợ các chương trình không gian của Mỹ. Diễn biến này cho thấy, ngay cả chính phủ cũng không dễ dàng gây sức ép đối với một doanh nghiệp đã trở thành mắt xích quan trọng trong hệ thống quốc phòng và không gian quốc gia.

Khi SpaceX đang chuẩn bị thực hiện thương vụ IPO lịch sử, câu hỏi lớn không đơn thuần là công ty này sẽ được định giá bao nhiêu, mà quan trọng liệu các chính phủ có thể xây dựng được cơ chế giám sát và quản lý phù hợp trước khi SpaceX trở nên quá quyền lực hay không?