Sông Hồng mở hướng phát triển xanh

Đây cũng là cơ sở để Hà Nội từng bước hình thành hành lang xanh, đưa giá trị cảnh quan và sinh thái trở thành một phần của cấu trúc đô thị.

Kết nối chuỗi không gian xanh ven sông

Theo chủ trương đầu tư, Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng được triển khai trên địa bàn 16 xã, phường, với quy mô sử dụng đất khoảng 11.418ha. Dự án gồm các cấu phần chính là trục đại lộ cảnh quan; công viên cảnh quan, vui chơi giải trí; các khu đất phát triển đô thị; đất mặt nước và hạ tầng kỹ thuật.

Trong đó, hai tuyến đại lộ dọc sông tạo thành trục kết nối chính. Đại lộ cảnh quan hữu Hồng dài khoảng 45,35km; đại lộ cảnh quan tả Hồng khoảng 35km, tổng chiều dài hơn 80km.

Dọc hai tuyến đại lộ là hệ thống công viên được bố trí tại nhiều khu vực bãi sông. Quy mô lớn nhất là Cụm Công viên tại bãi sông Tráng Việt thuộc xã Mê Linh và xã Thiên Lộc, khoảng 1.113,8ha. Cụm Công viên tại bãi sông Tàm Xá thuộc xã Thiên Lộc, xã Vĩnh Thanh và xã Đông Anh khoảng 397,5ha; Cụm Công viên tại bãi sông Long Biên - Cự Khối khoảng 472ha.

Ở phía Nam còn có các cụm công viên tại Xuân Quan - Phụng Công, Ô Diên, Liên Mạc - Thượng Cát - Phú Thượng, Hồng Hà, Lĩnh Nam và khu vực Lĩnh Nam - Thanh Trì - Nam Phù - Hồng Vân. Theo quy mô các dự án thành phần, 11 dự án công viên có tổng diện tích khoảng 3.513,4ha.

Sự phân bố này tạo nên một chuỗi không gian cảnh quan kéo dài theo dòng sông, thay vì những công viên riêng lẻ. Các bãi sông được đặt trong mối liên hệ với giao thông, mặt nước và khu vực đô thị phía trong.

KTS Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch và Phát triển đô thị Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng cho rằng, điểm khác biệt của Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm là xác định sông Hồng trở thành trục chiến lược trong cấu trúc phát triển của Hà Nội.

“Tầm nhìn 100 năm đã xác định sông Hồng là trục chiến lược, gắn kết giữa không gian kiến trúc và không gian phát triển kinh tế của thành phố cũng như toàn vùng”, KTS Trần Ngọc Chính nhận định.

Việc cụ thể hóa trục chiến lược này bằng các tuyến đại lộ và chuỗi công viên quy mô lớn tạo cơ sở để tổ chức lại không gian ven sông, tăng khả năng kết nối giữa khu vực đô thị với cảnh quan tự nhiên.

Tạo trục xanh ven sông

Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng được tổ chức thành 5 nhóm dự án, gồm giao thông, công viên, kè và chỉnh trị lòng sông, bờ sông, khu đô thị định cư - tái thiết và giải phóng mặt bằng độc lập.

Trong đó, nhóm dự án kè và chỉnh trị lòng sông, bờ sông tạo một lớp hạ tầng quan trọng cho không gian ven nước. Kè và chỉnh trị bờ tả sông Hồng có chiều dài khoảng 33,9km; phía hữu sông khoảng 30,8km. Dự án cũng xác định chỉnh trị lòng và bờ sông tại bãi sông Xuân Quan - Phụng Công với quy mô khoảng 77ha và khu vực Nhật Tân - Tứ Liên khoảng 92ha.

Như vậy, việc phát triển cảnh quan được đặt cùng với yêu cầu tổ chức không gian bờ sông, lòng sông, bảo đảm các điều kiện về đê điều, thoát lũ và môi trường.

KTS Phạm Thanh Tùng, Chánh Văn phòng Hội Kiến trúc sư Việt Nam cho rằng, nhiều năm qua khu vực ven sông Hồng chưa phát huy hết tiềm năng do thiếu sự kết nối với không gian đô thị. Việc phát triển Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng mở ra cơ hội tổ chức lại toàn bộ không gian hai bên bờ, đưa dòng sông trở thành nơi diễn ra các hoạt động văn hóa, vui chơi, giải trí và sinh hoạt cộng đồng.

Theo KTS Phạm Thanh Tùng, quy hoạch ven sông cần được tổ chức theo ba lớp không gian gồm mặt nước, vùng bãi ven sông và khu vực đô thị phía trong. Vùng bãi giữa cần được bảo tồn như một hệ sinh thái tự nhiên với cây xanh, mặt nước và môi trường sống của nhiều loài sinh vật, đồng thời trở thành không gian công cộng phục vụ người dân.

Từ cách tiếp cận này, đại lộ giữ vai trò kết nối, còn công viên và không gian công cộng tạo những điểm tiếp cận dòng sông. Các bãi sông, mặt nước và khu vực cây xanh được đặt trong cùng một cấu trúc, giúp không gian tự nhiên trở thành một phần của đô thị.

Đây là cơ sở để hình thành hành lang xanh theo chiều dài dòng sông. Giá trị của hành lang này nằm ở sự liên kết giữa các không gian, thay vì chỉ gia tăng diện tích cây xanh tại từng điểm.

Mở không gian đô thị về phía dòng sông

Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng còn gắn với quá trình tổ chức lại không gian đô thị. Nhóm dự án khu đô thị định cư, tái thiết gồm Khu đô thị định cư tại phường Long Biên khoảng 201ha, Khu đô thị định cư tại phường Lĩnh Nam khoảng 98ha và Khu tái thiết đô thị làng nghề tại xã Bát Tràng khoảng 120ha.

Những dự án này tạo mối liên hệ giữa không gian ven sông với khu vực dân cư, đô thị và các hoạt động kinh tế - xã hội. Trong đó, khu tái thiết đô thị làng nghề tại Bát Tràng mở thêm hướng kết nối cảnh quan sông Hồng với không gian làng nghề và các giá trị văn hóa đã hình thành lâu đời.

KTS Phạm Thanh Tùng cho rằng khu vực bãi giữa và các làng ven sông không chỉ là quỹ đất phát triển mà còn là một phần ký ức của Hà Nội. Những làng nghề, di tích lịch sử, lễ hội truyền thống và nếp sống của cộng đồng cư dân hai bên bờ là nguồn lực để hình thành các không gian văn hóa đặc trưng.

KTS Trần Ngọc Chính cũng cho rằng, Hà Nội cần nhìn nhận sông Hồng như một tài sản đặc biệt của Thủ đô. Giá trị của dòng sông còn nằm ở khả năng tạo lập một không gian phát triển hài hòa giữa thiên nhiên và đô thị. Muốn khai thác hiệu quả nguồn lực này, cần có cách quản lý thống nhất đối với toàn bộ không gian sông Hồng, bảo đảm sự đồng bộ trong quy hoạch, kiến trúc cảnh quan và hệ thống hạ tầng.

Theo kế hoạch, giai đoạn 2026-2030 ưu tiên hoàn thành các hạng mục chính gồm trục đại lộ cảnh quan hai bên sông; kè và chỉnh trị lòng, bờ sông; Công viên công cộng phường Phú Thượng; Công viên tại bãi sông phường Hồng Hà; khu vực “phòng khách đô thị”; các khu đô thị định cư tại Lĩnh Nam, Long Biên và dự án giải phóng mặt bằng độc lập. Giai đoạn 2030-2038 hoàn thành các dự án thành phần còn lại. Tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 736.963 tỷ đồng.

Với cách tổ chức này, sông Hồng được đặt trong một cấu trúc phát triển gồm giao thông, công viên, mặt nước, không gian công cộng, khu đô thị và các giá trị văn hóa ven sông. Khi các cấu phần được triển khai đồng bộ, không gian đô thị sẽ có thêm những điểm tiếp cận dòng sông, đồng thời mở rộng mạng lưới không gian xanh của Hà Nội.

Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng vì thế mở ra hướng phát triển trong đó giao thông gắn với cảnh quan, đô thị gắn với mặt nước và phát triển gắn với bảo tồn các giá trị tự nhiên, văn hóa của dòng sông. Đây là nền tảng để hình thành một hành lang xanh có quy mô lớn, đưa sông Hồng trở thành một thành phần quan trọng trong cấu trúc đô thị Hà Nội.