Sớm hoàn thiện pháp lý với tài khoản giao thông

Việc bù đắp chi phí vận hành phải được giải quyết thông qua cơ chế phân chia doanh thu, cùng với đó là thông báo minh bạch và có lộ trình mới tạo sự đồng thuận của dư luận.

Quyết định gây nhiều tranh cãi

Những ngày qua, quyết định thu phí dịch vụ quản lý tài khoản giao thông là 6.600 đồng/tháng/ví (đã bao gồm VAT) với khách hàng cá nhân của hai nhà cung cấp dịch vụ là VETC và ePass đã tạo nhiều ý kiến trong dư luận.

Một trong những điều bị nhiều người phản đối là sự thiếu minh bạch trong cơ cấu giá. Trong khi đó, doanh nghiệp lập luận rằng, họ phải gánh chi phí vận hành hệ thống, lưu trữ dữ liệu và nhắn tin SMS...

Theo các chuyên gia kinh tế, với mô hình ví điện tử (như MoMo, ZaloPay, VNPay...), bài học quan trọng là việc xây dựng lòng tin. Ví điện tử được duy trì từ các giao dịch và tần suất tương tác của người dùng. Khác với tài khoản giao thông, các ví điện tử thương mại có tính thay thế cao.

Theo chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long, việc thu phí dịch vụ với các ví điện tử có thể vấp phải những phản ứng mạnh mẽ từ người dùng bằng cách xóa ứng dụng và chuyển sang nền tảng khác. Điều này càng trở nên dễ dàng khi hiện nay các nền tảng thay thế đang khá dồi dào với nhiều lợi thế cạnh tranh.

Khi bước vào giai đoạn thương mại hóa để tìm kiếm lợi nhuận, việc thu phí là tất yếu để duy trì hệ thống. Nhưng việc tăng phí hoặc phát sinh thêm loại phí mới (như phí duy trì, nạp tiền, rút tiền) phải được thông báo minh bạch và có lộ trình. Nếu doanh nghiệp chọn cách mập mờ, áp đặt “chi phí ẩn”... hậu quả nhận lại sẽ là sự quay lưng của người tiêu dùng.

Các chuyên gia cho rằng, cách truyền đạt quy định thu phí theo kiểu áp đặt chính sách đột ngột mà không giải thích rõ ràng giá trị gia tăng khách hàng nhận được tương ứng với 6.600 đồng là một trong những tác nhân gây ra sự phản ứng của dư luận.

Đáng lẽ ra bài toán bù đắp chi phí vận hành phải được giải quyết thông qua cơ chế phân chia doanh thu với các chủ đầu tư BOT (xây dựng - kinh doanh - chuyển giao) hoặc hỗ trợ từ ngân sách nhà nước cho chuyển đổi số, chứ không phải bắt người tiêu dùng, khách hàng phải chịu.

Bài toán về kinh tế nền tảng

Chuyên gia giao thông, TS Nguyễn Hữu Đức nhận định, sự việc VETC và ePass áp dụng (rồi phải dừng) thu phí quản lý tài khoản/ví điện tử là một tình huống điển hình về quản trị trải nghiệm khách hàng, bài toán kinh tế nền tảng và việc thiếu sự đồng bộ trong quản lý nhà nước đối với hạ tầng giao thông.

“Về mặt bản chất, thu phí không dừng là chủ trương lớn của Nhà nước nhằm hiện đại hóa giao thông, giảm ùn tắc. Khách hàng buộc phải dán thẻ và mở tài khoản mới đi được qua trạm. Do đó, tài khoản này mang tính chất dịch vụ công ích, phục vụ một công việc trong quản lý nhà nước. Không thể đánh đồng hoàn toàn với một chiếc ví điện tử thương mại (vốn mang tính tự nguyện lựa chọn của người dùng). Việc tự ý thu phí khi khách hàng không có nhiều sự lựa chọn khác tạo ra cảm giác “ép buộc” và thiếu minh bạch”, TS Nguyễn Hữu Đức phân tích.

Cũng theo TS Nguyễn Hữu Đức, việc thu phí sử dụng dịch vụ giao thông đường bộ (BOT) là câu chuyện của bốn bên, gồm: Đơn vị quản lý đường (chủ đầu tư dự án BOT); cơ quan nhà nước liên quan (Bộ Xây dựng, các cơ quan quản lý giá, phí); đơn vị thu phí (VETC và ePass); khách hàng (chủ phương tiện và cũng là chủ tài khoản giao thông).

Tuy nhiên, việc VETC và ePass tự ý đưa ra quyết định thu phí mà chỉ nhìn từ bài toán nội bộ của doanh nghiệp (doanh thu - chi phí) đã bỏ quên hẳn hai bên quan trọng là đơn vị quản lý đường và cơ quan nhà nước liên quan.

“Rõ ràng, việc có thu hay không cái gọi là phí dịch vụ quản lý tài khoản mà không có sự tham gia của cả bốn bên là không ổn. Khi thiếu sự tham gia, thảo luận và đồng thuận của cơ quan nhà nước và đơn vị quản lý đường, quyết định thu phí của VETC và ePass biến thành một quyết định đơn phương mang tính áp đặt, dễ vấp phải làn sóng tẩy chay từ khách hàng và sự “tuýt còi” từ cơ quan chức năng”, TS Nguyễn Hữu Đức nhận định.

Nhìn nhận vấn đề trên góc độ pháp lý, luật sư Bùi Đình Ứng (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) cho biết, tài khoản giao thông ban đầu được tạo ra với mục đích để người đi ô tô thanh toán phí sử dụng đường bộ thuận tiện hơn khi đi qua các trạm thu phí. Đây là điều kiện bắt buộc mà các chủ phương tiện phải có.

Mỗi lần xe đi qua trạm thu phí, tài khoản sẽ tự động trừ tiền theo mức thu đã được quy định từ trước là coi như chủ phương tiện hoàn thành nghĩa vụ tài chính, không phải đóng thêm bất cứ khoản phí nào khác. Các đơn vị thu phí đòi thu thêm tiền và gọi đó là phí duy trì tài khoản là không hợp lý.

Trong trường hợp này các cơ quan quản lý nhà nước cần kiểm tra, làm rõ xem khoản thu mới kia có đúng quy định, có phù hợp và hợp lý hay không? Nhất là khi khoản phí mới này được đưa ra đồng thời từ hai nhà cung cấp dịch vụ thu phí không dừng duy nhất hiện nay là VETC và ePass.

“

Trước đó, VETC và Viettel Money (phương tiện thanh toán kết nối với tài khoản giao thông của ứng dụng ePass) cùng dự kiến áp dụng thu phí dịch vụ ví điện tử từ tháng 8-2026. Mức phí mỗi tháng với người dùng cá nhân là 6.600 đồng; tổ chức, doanh nghiệp là 66.000 đồng.

Trước phản ứng của nhiều chủ phương tiện về mức phí dịch vụ quản lý tài khoản/ví điện tử, sáng 20-8, VETC và ePass cho biết đã dừng triển khai thu phí dịch vụ ví điện tử để xây dựng giải pháp phù hợp hơn.