Sớm chấm dứt độc quyền, lập sàn vàng vật chất

Dẫn số liệu của các tổ chức quốc tế và cơ quan quản lý, Tiến sĩ Lê Xuân Nghĩa, thành viên Hội đồng chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia cho rằng, lượng vàng nhập khẩu chính ngạch vào Việt Nam mỗi năm rất nhỏ, ước tính chỉ khoảng 5 tấn, tương đương hơn 5 tỷ USD. Con số này thấp hơn nhiều so với giá trị nhập khẩu của các mặt hàng tiêu dùng khác như: Mỹ phẩm nhập khẩu hằng năm lên tới 11 tỷ USD, sữa và các chế phẩm từ sữa khoảng gần 5 tỷ USD…

Chính sự độc quyền trong nhập khẩu vàng miếng đã dẫn tới thị trường méo mó, vì thế yêu cầu quan trọng nhất hiện nay là sớm bỏ độc quyền xuất, nhập khẩu vàng miếng. Đây là điểm mấu chốt giá vàng trong nước tiệm cận thế giới, giảm buôn lậu và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân.

Đồng thời, sàn giao dịch vàng vật chất (vàng nguyên liệu nhập khẩu) sớm thành lập, hoạt động theo mô hình chuẩn quốc tế. Khi có sàn, thị trường sẽ không còn cảnh “mù mờ thông tin”, thao túng, đẩy giá hay chênh lệch vô lý giữa vàng trong nước và thế giới.

Cơ chế kiểm soát dựa trên dữ liệu hóa đơn điện tử và giao dịch thanh toán, giúp nhận diện bất thường và quản lý hiệu quả các giao dịch vàng.

Theo ông Nguyễn Tiến Minh - Phó Trưởng Thuế Hà Nội, trên địa bàn Hà Nội hiện có 844 doanh nghiệp kinh doanh vàng, kim hoàn, đá quý. Thu ngân sách từ lĩnh vực này tăng mạnh, năm 2024 là hơn 800 tỷ đồng, từ đầu năm 2025 đến nay là 1.251 tỷ đồng.

Song song với hỗ trợ doanh nghiệp, Thuế Hà Nội tăng cường kiểm tra, phối hợp với quản lý thị trường, công an, hải quan, thanh tra Chính phủ đối chiếu chéo dữ liệu hóa đơn, phát hiện và xử lý kịp thời vi phạm...

Qua kiểm tra thực tế cho thấy sai sót phổ biến là xác định giá tính thuế chưa đúng, kê khai chi phí liên quan đến vàng nguyên liệu chưa đầy đủ, quy trình hạch toán chưa thống nhất.

Bên cạnh đó, qua phối hợp với cơ quan thanh tra, giám sát ngân hàng cho thấy nhiều tài khoản cá nhân xuất hiện dòng tiền lớn, bất thường, không phù hợp với hoạt động kinh doanh khai báo; có trường hợp có dấu hiệu kinh doanh vàng trái phép và được chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra.

Từ thực tiễn quản lý, đại diện Thuế Hà Nội đề xuất ba nhóm giải pháp trọng tâm. Thứ nhất, hoàn thiện khung pháp lý đồng bộ giữa ba trục chính: Quản lý vàng – quản lý thuế – quản lý thanh toán. Dữ liệu giữa các cơ quan cần được kết nối, chia sẻ theo thời gian thực giúp nhận diện giao dịch bất thường nhanh và chính xác hơn.

Thứ hai, xây dựng cơ chế kiểm soát rủi ro liên cơ quan dựa trên dữ liệu hóa đơn điện tử và dữ liệu thanh toán; bắt buộc giao dịch vàng phải thanh toán qua ngân hàng, gắn với mã định danh đầy đủ của người mua – bán. Hệ thống mua vàng từ người dân cần được tích hợp với dữ liệu hóa đơn đầu vào để truy xuất nguồn gốc, giảm nguy cơ gian lận.

Thứ ba, đẩy mạnh truyền thông để người dân hiểu rõ quyền và nghĩa vụ về hóa đơn, chứng từ khi giao dịch vàng. Hiện nhiều người vẫn giao dịch bằng tiền mặt mà không lấy hóa đơn, tạo kẽ hở cho trốn thuế và buôn lậu.