Số hóa hoạt động đo lường, tăng cường bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật là bổ sung Chương Va về chuyển đổi số trong hoạt động đo lường, tạo cơ sở pháp lý cho việc xây dựng, vận hành nền tảng số và quản lý dữ liệu đo lường trên môi trường điện tử.

Theo đó, Nhà nước xây dựng và tổ chức vận hành nền tảng số hoạt động đo lường nhằm triển khai, quản lý, giám sát các hoạt động đo lường trên môi trường số. Dữ liệu được tích hợp vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng, bao gồm thông tin về đơn vị đo, chuẩn quốc gia, chuẩn đo lường, tổ chức cung cấp dịch vụ kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm; nhân viên kỹ thuật; kết quả kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm và kết quả kiểm tra chuyên ngành.

Nền tảng số còn có chức năng tiếp nhận phản ánh, kiến nghị của người dân và chuyển đến cơ quan có thẩm quyền giải quyết; kết nối, chia sẻ dữ liệu với hệ thống tiếp nhận phản ánh của địa phương.

Đáng chú ý, nền tảng quản lý mã định danh duy nhất đối với phương tiện đo nhóm 2, chuẩn quốc gia và chuẩn đo lường dùng trực tiếp để kiểm định phương tiện đo nhóm 2, bảo đảm khả năng truy xuất, cập nhật thông tin trong suốt vòng đời của phương tiện đo.

Các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động đo lường có trách nhiệm cung cấp, cập nhật dữ liệu theo danh mục, phương thức và lộ trình do Chính phủ quy định. Tuy nhiên, dữ liệu đã có trong các cơ sở dữ liệu được kết nối thì không phải cung cấp lại. Tổ chức, cá nhân cũng không bị coi là vi phạm nghĩa vụ cập nhật trong thời gian nền tảng số gặp sự cố hoặc có nguyên nhân khách quan được ghi nhận, chứng minh.

Luật đồng thời đặt ra trách nhiệm đối với chủ quản nền tảng thương mại điện tử trung gian, yêu cầu tổ chức, cá nhân kinh doanh phương tiện đo, chuẩn đo lường, hàng đóng gói sẵn cung cấp đầy đủ, chính xác thông tin trước khi hiển thị và thực hiện giao dịch trên nền tảng.

Việc chuyển đổi số phải bảo đảm tính thống nhất, chính xác, minh bạch, tin cậy; dữ liệu có tính toàn vẹn, xác thực và khả năng truy xuất, đồng thời đáp ứng yêu cầu về liên thông, chia sẻ, an toàn thông tin và an ninh mạng.

Cùng với chuyển đổi số, Luật bổ sung quy định về phát triển hạ tầng kỹ thuật đo lường quốc gia theo hướng hiện đại, đồng bộ, có trọng tâm, trọng điểm và liên kết chuẩn đo lường với Hệ đơn vị đo quốc tế hoặc mốc quy chiếu được quốc tế thừa nhận.

Các nhiệm vụ trọng tâm, gồm: Phát triển hệ thống chuẩn đo lường quốc gia; nghiên cứu, làm chủ công nghệ và phương pháp đo mới; mở rộng năng lực đo lường được quốc tế thừa nhận; nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị; phát triển mạng lưới tổ chức cung cấp dịch vụ đo lường và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Đáng chú ý, Luật quy định Chương trình bảo đảm đo lường không phải là điều kiện kinh doanh, không thay thế các nghĩa vụ phê duyệt mẫu, kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm bắt buộc. Tổ chức, doanh nghiệp không xây dựng chương trình này không bị hạn chế quyền hoạt động hoặc áp dụng thêm điều kiện, thủ tục. Nhà nước khuyến khích, hỗ trợ doanh nghiệp triển khai nhằm nâng cao độ tin cậy của kết quả đo trong sản xuất, kinh doanh.

Một nội dung quan trọng khác là đổi mới phương thức kiểm tra chuyên ngành về đo lường theo hướng quản lý dựa trên mức độ rủi ro, tập trung vào những đối tượng, lĩnh vực và hoạt động có nguy cơ vi phạm cao.

Theo Luật, việc đánh giá phải phân biệt giữa mức độ rủi ro kỹ thuật của phương tiện đo và mức độ rủi ro trong việc tuân thủ quy định về đo lường. Trường hợp tổ chức, doanh nghiệp thực hiện Chương trình bảo đảm đo lường, kết quả thực hiện được sử dụng để xem xét giảm tần suất, phạm vi hoặc nội dung kiểm tra chuyên ngành. Tuy nhiên, việc giảm kiểm tra không áp dụng đối với kiểm tra đột xuất và không thay thế các biện pháp kiểm soát bắt buộc.

Đặc biệt, tổ chức, doanh nghiệp không xây dựng Chương trình bảo đảm đo lường không mặc nhiên bị xếp vào nhóm có nguy cơ vi phạm cao, không bị áp dụng thêm điều kiện, thủ tục.

Đáng chú ý, Luật quy định rõ trách nhiệm kiểm tra chuyên ngành về đo lường của chủ tịch UBND cấp xã. Theo đó, chủ tịch UBND cấp xã thực hiện kiểm tra tại chợ, trung tâm thương mại và địa điểm kinh doanh hàng hóa phục vụ nhu cầu dân sinh trên địa bàn, tập trung vào phương tiện đo, tình trạng phê duyệt mẫu, kiểm định phương tiện đo nhóm 2 và việc ghi lượng hàng đóng gói sẵn.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường có hiệu lực từ ngày 1-3-2027. Các quy định chuyển tiếp cho phép những quyết định chứng nhận, chỉ định và kết quả kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm còn hiệu lực tiếp tục được sử dụng đến hết thời hạn.

Riêng các tổ chức đã được cấp giấy chứng nhận đăng ký cung cấp dịch vụ kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm được tiếp tục hoạt động trong phạm vi đã đăng ký, nhưng phải hoàn thành công bố năng lực trong thời hạn không quá 6 tháng kể từ ngày Luật có hiệu lực.

Trước khi Quốc hội biểu quyết thông qua, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân trình bày Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường.

Theo Báo cáo số 1044/BC-CP ngày 13-11-2026, Chính phủ đã tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cơ quan thẩm tra và đại biểu Quốc hội để hoàn thiện nội dung, thuật ngữ và kỹ thuật lập pháp của dự thảo Luật.

Đối với việc đổi mới phương thức kiểm soát phương tiện đo nhóm 2, dự thảo Luật được chỉnh lý theo hướng sử dụng kết quả khai thác, phân tích dữ liệu kiểm định, kiểm tra trên nền tảng số làm một trong những căn cứ để xem xét điều chỉnh chu kỳ kiểm định và biện pháp kiểm soát. Việc điều chỉnh phải căn cứ đặc tính kỹ thuật, độ ổn định của phương tiện đo, tiến bộ khoa học, công nghệ và yêu cầu quản lý.

Đối với phương tiện đo tác động trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng con người, việc điều chỉnh phải thận trọng, có thí điểm, đánh giá tác động và gắn với hậu kiểm. Quy định này không miễn, không thay thế nghĩa vụ kiểm định bắt buộc. Các tiêu chí cụ thể về độ tin cậy của dữ liệu sẽ được Chính phủ quy định chi tiết tại Nghị định.

Về công bố năng lực của tổ chức cung cấp dịch vụ kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm, dự thảo Luật làm rõ trách nhiệm tự công bố và chịu trách nhiệm trước pháp luật của tổ chức. Đây không phải thủ tục chấp thuận trước; việc hạn chế quyền cung cấp dịch vụ chỉ thực hiện thông qua đình chỉ hoặc hủy bỏ kết quả công bố năng lực theo quy định.

Đối với công tác kiểm tra ở cấp xã, dự thảo Luật giới hạn phạm vi kiểm tra của Chủ tịch UBND cấp xã ở những nội dung đơn giản, phù hợp năng lực, chủ yếu tại chợ, trung tâm thương mại, địa điểm kinh doanh hàng hóa phục vụ dân sinh; tập trung vào tình trạng phê duyệt mẫu, kiểm định phương tiện đo nhóm 2 và việc ghi lượng hàng đóng gói sẵn.

Những vụ việc vượt thẩm quyền hoặc khả năng chuyên môn, cấp xã có trách nhiệm lập hồ sơ ban đầu và chuyển cơ quan có thẩm quyền. UBND cấp tỉnh có trách nhiệm hướng dẫn, hỗ trợ chuyên môn, phương tiện kỹ thuật và tiếp nhận, xử lý vụ việc do cấp xã chuyển đến. Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ ban hành hướng dẫn nghiệp vụ, phối hợp tổ chức tập huấn cho công chức cấp xã trước khi Luật có hiệu lực.