Số hóa di sản Hà Nội: Đưa tri thức lịch sử đến gần công chúng

Lễ ra mắt nền tảng công nghệ số “Hành trình du lịch di sản Hà Nội” và hệ thống mã QR tại các di tích diễn ra ngày 18-10 với sự phối hợp giữa Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQGHN) và Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam, Viện Pháp tại Việt Nam dưới sự hỗ trợ của Bộ Châu Âu và Ngoại giao Pháp, Tổ chức Đại học Pháp ngữ (AUF) cùng Cơ quan Hợp tác Kỹ thuật Quốc tế Pháp (Expertise France).

Quá trình xây dựng bản đồ có sự hỗ trợ của Bộ Châu Âu và Ngoại giao Pháp cùng các đối tác Pháp và Việt Nam, trong đó có Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, kết hợp kết quả nghiên cứu, khảo sát thực địa với công nghệ số để mở rộng khả năng tiếp cận tư liệu di sản.

Bản đồ cho phép người dùng tra cứu trên điện thoại thông minh mà không cần cài đặt ứng dụng. Mỗi hồ sơ di tích cung cấp mô tả khoa học, hình ảnh xưa và nay, video, trích đoạn văn bia, tư liệu Hán Nôm, bản vẽ kiến trúc và tài liệu tham khảo.

Phát biểu tại buổi lễ, bà Éléonore Caroit, Bộ trưởng ủy nhiệm đặc trách Pháp ngữ, Đối tác quốc tế và Pháp kiều, lưu ý rằng sức ép đô thị hóa đang đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với công tác nhận diện và bảo tồn di sản Hà Nội. Khi nhiều di tích chưa được kiểm kê đầy đủ, việc ghi chép, hệ thống hóa tư liệu và chia sẻ tri thức cần được tiến hành kịp thời.

Dẫn câu nói của nhà văn Marguerite Duras về cảm giác có những điều nhận ra thì đã quá muộn, bà Caroit nhấn mạnh sự cần thiết phải hành động trước khi các giá trị lịch sử bị mai một. Theo bà, muốn bảo vệ tốt di sản, trước hết cần hiểu rõ những giá trị cần gìn giữ; việc đưa tư liệu đến với công chúng cũng góp phần nâng cao nhận thức về trách nhiệm bảo tồn.

Trong khoảng một năm, gần 40 chuyên gia và 100 sinh viên đã khảo sát hơn 100 di tích, thu thập hình ảnh, tư liệu văn bia, văn bản Hán Nôm, bản vẽ kiến trúc và video. Quá trình nghiên cứu giúp lựa chọn các địa điểm tiêu biểu, xây dựng hồ sơ khoa học và tổ chức tư liệu thành các hành trình theo chủ đề. Trước đó, bốn hành trình thử nghiệm đã được giới thiệu tại đền Quán Thánh vào tháng 12-2025.

Bà Caroit nhấn mạnh dự án là kết quả hợp tác giữa các cơ quan nghiên cứu, trường đại học và đối tác hai nước. Việc cung cấp thông tin bằng tiếng Pháp cũng giúp mở rộng khả năng tiếp cận di sản Hà Nội đối với khách quốc tế.

Ông Phạm Tuấn Long, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội, nhìn nhận di sản hiện diện trong các di tích, ngôi nhà, đường phố và thực hành văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Mỗi địa điểm lưu giữ một phần ký ức của thành phố, vì vậy việc bảo tồn cần đi cùng giáo dục di sản và phát triển du lịch văn hóa để người dân và du khách hiểu hơn về nơi mình đến.

Theo ông Long, mã QR và thông tin đa ngôn ngữ tạo thuận lợi cho khách tham quan tự tìm hiểu lịch sử, kiến trúc ngay tại di tích. Tuy nhiên, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi dữ liệu bảo đảm độ chính xác, nội dung chất lượng và được cập nhật thường xuyên. Đây cũng là yêu cầu đối với quá trình khai thác nền tảng trong hoạt động giới thiệu, quản lý và phát huy giá trị di sản.

GS.TS. Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, cho biết dự án tiếp nối quan hệ hợp tác lâu năm giữa nhà trường với các đối tác Pháp trong nghiên cứu và đào tạo, trong đó có Viện Viễn Đông Bác Cổ Pháp (EFEO). Nền tảng được xây dựng trên cơ sở kết hợp phương pháp nghiên cứu, kinh nghiệm chuyên môn với tri thức của các nhà khoa học Việt Nam và hiểu biết của cộng đồng địa phương.

Sinh viên tham gia khảo sát thực địa, kiểm chứng thông tin và biên tập hồ sơ, qua đó rèn luyện kỹ năng nghiên cứu, xử lý tư liệu và vận dụng kiến thức chuyên ngành. GS.TS. Hoàng Anh Tuấn cho biết nhà trường sẽ nghiên cứu khả năng nhân rộng mô hình tại các địa phương khác, trên cơ sở đặc điểm di sản và nhu cầu thực tế.

Một số hình ảnh tại Lễ ra mắt: