Siết tiêu chuẩn an toàn xe khách giường nằm: Hành động cần thiết và kịp thời

Kiểm soát rủi ro, tăng cường khả năng thoát nạn

Cục Đăng kiểm Việt Nam đang xây dựng dự thảo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường đối với xe ô tô (thay thế QCVN 09:2024) để trình Bộ Xây dựng ban hành. Điểm nhấn của dự thảo này là việc bổ sung hàng loạt yêu cầu kỹ thuật riêng cho xe khách giường nằm, tập trung vào khả năng kiểm soát chủ động và tăng cường lối thoát nạn.

Về an toàn chủ động, dự thảo đề xuất xe khách giường nằm phải được trang bị hệ thống chống bó cứng phanh (ABS) và hệ thống kiểm soát ổn định điện tử (ESC) hoặc công nghệ tương đương. Đối với loại xe có kích thước lớn và trọng tâm cao như xe giường nằm hai tầng, hệ thống ESC có ý nghĩa sống còn. Khi xe vào cua gấp, chuyển hướng đột ngột hoặc xử lý tình huống bất ngờ, ESC sẽ nhận diện trạng thái mất ổn định, tự động can thiệp vào hệ thống phanh và công suất động cơ để hỗ trợ tài xế giữ đuôi xe, giảm thiểu tối đa nguy cơ lật xe hoặc văng trượt. Ngoài ra, xe từ 30 chỗ trở lên cũng sẽ bắt buộc phải có hệ thống camera lùi để xóa bỏ điểm mù phía sau.

Đáng chú ý, để đối phó với nguy cơ cháy nổ - mỗi lo tiềm tàng lâu nay đối với xe khách giường nằm, dự thảo mới yêu cầu khoang động cơ phải lắp đặt thiết bị phát hiện và cảnh báo sớm nguy cơ cháy (dựa trên cảm biến nhiệt độ hoặc khói). Khi có dấu hiệu bất thường, hệ thống phải lập tức phát tín hiệu bằng âm thanh, hình ảnh tới tài xế và kích hoạt đèn cảnh báo nguy hiểm toàn xe. Việc phát hiện sớm từ những phút đầu tiên giúp tài xế có thời gian vàng để dừng xe, tổ chức sơ tán hành khách trước khi đám cháy bùng phát mất kiểm soát.

Vấn đề thoát hiểm vốn là "điểm nghẽn" của các dòng xe hiện tại cũng được tái cấu trúc một cách thực chất. Thay vì chỉ có một cửa lên xuống duy nhất ở phía đầu xe như phần lớn phương tiện hiện nay — loại cửa rất dễ bị móp méo, kẹt cứng khi va chạm, dự thảo quy chuẩn mới đề xuất khoang hành khách xe giường nằm phải có ít nhất hai cửa bên thành xe. Đồng thời, tùy thuộc vào số lượng giường (dưới hoặc trên 30 giường), xe phải được bố trí từ một đến hai cửa sập thoát hiểm khẩn cấp trên nóc hoặc lối thoát hiểm khẩn cấp ở phía sau xe với khoảng cách phù hợp. Các giường nằm phải bố trí dọc theo chiều di chuyển, trang bị đầy đủ dây đai an toàn độc lập và các cửa kính cạnh giường phải là loại kính an toàn, kết hợp búa phá kính để sử dụng như một lối thoát hiểm khẩn cấp khi xe bị lật ngang.

Theo các chuyên gia giao thông, việc siết chặt quy chuẩn an toàn kỹ thuật đối với xe khách giường nằm là rất cần thiết. Bởi từ lâu, xe khách giường nằm đã trở thành phương tiện phổ biến trên các tuyến vận tải đường dài nhờ tính tiện lợi, đáp ứng nhu cầu nghỉ ngơi của hành khách. Tuy nhiên, đặc điểm kết cấu trọng tâm cao, bố trí thành hai tầng, cùng việc thường xuyên hoạt động vào ban đêm luôn tiềm ẩn những nguy cơ mất an toàn lớn nếu xảy ra sự cố khẩn cấp.

Thực tế, khi phương tiện bị lật, va chạm mạnh hoặc hỏa hoạn, khả năng ứng phó và thoát hiểm của hành khách bị hạn chế rất nhiều. Ở tư thế nằm hoặc đang ngủ, người nhìn sẽ mất thêm thời gian để nhận biết nguy hiểm, tháo dây đai an toàn. Đối với xe giường nằm hai tầng, việc tiếp cận lối đi giữa các dãy ghế và di chuyển ra cửa thoát hiểm trong không gian hẹp càng trở nên khó khăn, đẩy mức độ thương vong lên cao khi có tai nạn xảy ra.

Hành động kịp thời và cần thiết

Trao đổi với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, chuyên gia giao thông, TS Nguyễn Xuân Thủy cho biết, nhìn vào thực tế phát triển loại hình xe khách giường nằm trong hơn một thập kỷ qua có thể thấy đây vốn là công cụ cạnh tranh nhằm thu hút hành khách đi đường xa của các nhà xe. Tuy nhiên, kết cấu và phương thức vận hành của loại phương tiện này lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn nghiêm trọng.

“Về mặt kỹ thuật, việc thiết kế hệ thống giường tầng đã đẩy trọng tải của xe lên cao, làm gia tăng đáng kể "mô-men lật". Khi di chuyển qua các cung đường đèo dốc, đặc biệt là tại vùng miền núi, nguy cơ lật xe xuống vực là rất lớn. Bên cạnh đó, hệ thống thiết bị điện, chiếu sáng phục vụ hành khách trên xe giường nằm hoạt động với công suất lớn, dễ dẫn đến tình trạng quá tải và gây cháy nổ”, TS Nguyễn Xuân Thủy phân tích.

Cũng theo chuyên gia này, ngoài vấn đề kỹ thuật, tình trạng "nhồi nhét" khách vẫn diễn ra nhức nhối vào các dịp cao điểm lễ, Tết cũng là vấn đề đáng báo động với xe khách giường nằm. Nhiều nhà xe cố tình tận dụng không gian, trải chiếu dưới sàn xe để ép thêm khách nằm, khiến số lượng người thực tế vượt xa tải trọng thiết kế từ 40 - 45 người lên tới 70 - 80 người. “Các quốc gia tiên tiến trên thế giới gần như không sử dụng xe khách giường nằm hai tầng giường cho tuyến đường dài mà ưu tiên xe ghế ngả truyền thống hoặc vận tải đường sắt để bảo đảm an toàn”, TS Nguyễn Xuân Thủy thông tin.

Theo chuyên gia Nguyễn Xuân Thủy, trước những bất cập về nguy cơ mất an toàn của xe khách giường nằm, việc siết chặt tiêu chuẩn an toàn đối với loại phương tiện vận tải hành khách này là rất cần thiết. Tuy nhiên, đây mới chỉ là giải pháp trước mắt, còn về mặt lâu dài, Bộ Xây dựng cần nghiên cứu xây dựng quy chế hạn chế, từng bước tiến tới cấm hẳn xe giường nằm hoạt động, nhất là trên các tuyến đường miền núi nguy hiểm.

“Sau này, khi hệ thống đường sắt tốc độ cao và mạng lưới tàu hỏa Bắc - Nam được hoàn thiện, vận tải hành khách cự ly từ 250 đến 300km trở lên phải được chuyển dịch sang đường sắt. Còn xe khách liên tỉnh chỉ đóng vai trò gom khách hoặc đảm đương các chặng ngắn. Lúc đó xe khách giường nằm sẽ phải loại bỏ khỏi mạng lưới vận tải hành khách. Còn trong giai đoạn chuyển tiếp hiện nay, việc siết chặt quy chuẩn đăng kiểm theo dự thảo của Cục Đăng kiểm là bước đi hoàn toàn đúng đắn”, TS Nguyễn Xuân Thủy khẳng định.

Trong khi đó, chuyên gia giao thông Nguyễn Văn Thanh, nguyên Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam cho rằng, để đảm bảo an toàn giao thông đối với xe khách giường nằm, việc cần làm là đảm bảo an toàn phương tiện, tài xế và công tác giám sát. “Điều đầu tiên là chất lượng phương tiện phải kiểm soát thật chặt chẽ, không được cơi nới, gia cố, đấu nối gì thêm cả. Đây là trách nhiệm của cơ quan đăng kiểm. Thứ hai là chất lượng tài xế. Thường chạy xe đường núi vào ban đêm là phải bố trí 2 tài xế. Cần chạy đúng cung độ, có giờ nghỉ ngơi cho tài xế”, ông Thanh nói.

Bên cạnh đó, việc ứng dụng cộng nghệ trong việc giám sát hoạt động của xe khách giường nằm cũng là giải pháp cần được thúc đẩy. Việc áp dụng công nghệ là giải pháp bảo vệ cho doanh nghiệp, cho chính tài xế.

“

Cơ quan chức năng cần kiểm soát nghiêm ngặt chiều cao thiết kế giường tầng để giảm thiểu mô-men lật, kiểm tra kết cấu để kiên quyết xử phạt nặng hành vi hoán cải, nhồi nhét khách dưới sàn, đồng thời đánh giá định kỳ năng lực hệ thống điện để phòng chống cháy nổ. Đặc biệt, cần hạn chế tối đa việc cho phép xe giường nằm hoạt động vào ban đêm, tăng cường hệ thống camera giám sát của lực lượng công an tại các nút giao thông và áp dụng khung quy định tốc độ riêng, thấp hơn các phương tiện khác nhằm ngăn chặn triệt để nguy cơ xảy ra tai nạn thảm khốc", Chuyên gia giao thông, TS Nguyễn Xuân Thủy