Tại dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi), Chính phủ đã chỉnh lý quy định về việc bán lại nhà ở xã hội sau 5 năm. Luật sư cho rằng đây là hướng điều chỉnh có cơ sở nhằm ngăn nguy cơ trục lợi chính sách, song cần đi kèm cơ chế, thủ tục minh bạch để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người sở hữu nhà.
Ngày 15-11-2026, Văn phòng Chính phủ ban hành Thông báo số 586/TB-VPCP về kết luận của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc tại cuộc họp tiếp thu, giải trình ý kiến của đại biểu Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội và thành viên Chính phủ đối với dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi), Luật Nhà ở (sửa đổi).
Đáng chú ý, đối với dự thảo Luật Nhà ở, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Xây dựng báo cáo rõ nội dung bán lại nhà ở xã hội sau 5 năm, cùng một số vấn đề quan trọng khác trước khi hoàn thiện hồ sơ trình Quốc hội.

Đây là nội dung được quan tâm bởi dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) đã có sự điều chỉnh đáng kể so với quy định hiện hành. Theo dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) đang được hoàn thiện để trình Quốc hội, sau thời hạn 5 năm kể từ ngày thanh toán đủ tiền mua nhà, người mua nhà ở xã hội chỉ được bán lại căn nhà cho đối tượng thuộc trường hợp được mua nhà ở xã hội theo quy định của Luật, với điều kiện nhà ở đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở.

Trong khi đó, Luật Nhà ở năm 2023 quy định sau thời hạn 5 năm kể từ ngày thanh toán đủ tiền mua nhà và đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở, người mua được bán lại nhà ở xã hội theo cơ chế thị trường cho đối tượng có nhu cầu.
Đối với giao dịch trong thời hạn 5 năm, dự thảo tiếp tục quy định người mua nếu có nhu cầu bán lại chỉ được bán cho chủ đầu tư dự án hoặc người thuộc đối tượng được mua nhà ở xã hội, với giá bán tối đa bằng giá ghi trong hợp đồng mua bán ban đầu. Việc nộp thuế thu nhập thực hiện theo quy định của pháp luật về thuế.
Về nghĩa vụ tài chính khi chuyển nhượng sau 5 năm, dự thảo tiếp tục kế thừa quy định của Luật Nhà ở năm 2023: Người bán không phải nộp tiền sử dụng đất và phải nộp thuế thu nhập theo quy định. Riêng trường hợp bán nhà ở xã hội là nhà ở riêng lẻ (không phải chung cư), người bán vẫn phải nộp thuế thu nhập cá nhân và 50% tiền sử dụng đất theo Điều 42 Nghị định số 100/2024/NĐ-CP của Chính phủ.
Một điểm cần lưu ý là thời hạn 5 năm được tính từ ngày người mua thanh toán đủ tiền mua nhà, không phải từ ngày ký hợp đồng hay ngày nhận bàn giao. Đồng thời, điều kiện đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng nhà ở vẫn là yêu cầu bắt buộc để thực hiện việc bán lại sau thời hạn này.
Không chỉ thay đổi đối với trường hợp mua nhà và bán lại, dự thảo còn điều chỉnh quy định về nhà ở xã hội theo hình thức thuê mua. Theo đó, thời hạn thanh toán tiền thuê mua tối thiểu là 5 năm kể từ ngày ký hợp đồng. Trong thời hạn thuê mua, nếu bên thuê mua không còn nhu cầu thì chấm dứt hợp đồng và trả lại nhà ở. Cách tiếp cận này khác với quy định hiện hành về quyền bán lại nhà ở sau khi đã hoàn thành thời hạn và nghĩa vụ thanh toán thuê mua.
Về quy định chuyển tiếp, dự thảo nêu rõ hợp đồng mua bán nhà ở xã hội được xác lập trước ngày Luật mới có hiệu lực thì việc bán lại sau 5 năm tiếp tục áp dụng Luật Nhà ở năm 2023. Những hợp đồng được xác lập từ ngày Luật mới có hiệu lực sẽ thực hiện theo quy định mới. Đây là điểm quan trọng nhằm phân định quyền và nghĩa vụ của người mua theo từng thời kỳ pháp luật.
Theo Luật sư Vi Văn Diện, Công ty Luật TNHH Thiên Minh, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, việc mở rộng điều kiện giới hạn đối tượng nhận chuyển nhượng nhà ở xã hội sau 5 năm là hướng điều chỉnh hợp lý, xuất phát từ bản chất và mục tiêu của chính sách.

Luật sư cho rằng, nếu sau 5 năm người mua được tự do chuyển nhượng theo cơ chế thị trường cho bất kỳ người nào có nhu cầu, nhà ở xã hội có thể trở thành một loại tài sản đầu tư, kinh doanh thông thường. "Khi giá trị bất động sản tăng lên, người được hưởng chính sách có thể thu lợi từ chênh lệch giá, trong khi người có nhu cầu thực sự về nhà ở lại khó tiếp cận nguồn cung đã được Nhà nước hỗ trợ. Nguy cơ này đi ngược mục tiêu an sinh mà chính sách nhà ở xã hội hướng tới", luật sư Vi Văn Diện bày tỏ.
Việc giới hạn người nhận chuyển nhượng phải thuộc nhóm đủ điều kiện mua nhà ở xã hội vì thế có tác dụng duy trì đúng tính chất của chính sách, kể cả khi căn nhà đã trải qua thời hạn 5 năm. Theo luật sư, mốc thời gian này nên được hiểu là khoảng thời gian tối thiểu để người mua ổn định chỗ ở và thực hiện nghĩa vụ tài chính, chứ không phải thời điểm để căn nhà đương nhiên chuyển thành hàng hóa được giao dịch tự do trên thị trường.
Từ góc độ quản lý, quy định mới còn góp phần hạn chế tình trạng lợi dụng chính sách để mua nhà với giá ưu đãi rồi chờ hết thời hạn hạn chế chuyển nhượng để bán lại hưởng chênh lệch. Đây là vấn đề cần được tính đến trong bối cảnh nhu cầu nhà ở xã hội lớn, nguồn cung chưa thể đáp ứng đầy đủ và việc xét duyệt đối tượng thụ hưởng chính sách đòi hỏi sự chặt chẽ.
Tuy nhiên, luật sư cũng cho rằng, việc siết điều kiện chuyển nhượng cần đi cùng cơ chế thực hiện rõ ràng, thuận lợi. Trong quá trình sử dụng, người mua có thể phát sinh những nhu cầu chính đáng như thay đổi nơi làm việc, chuyển địa bàn sinh sống, thay đổi hoàn cảnh gia đình hoặc cần chuyển đổi tài sản để đáp ứng yêu cầu cuộc sống. Nếu việc bán lại bị giới hạn nhưng thủ tục tìm kiếm, xác nhận người mua đủ điều kiện thiếu rõ ràng, người sở hữu sẽ gặp khó khăn khi cần chuyển nhượng chính đáng, thậm chí dễ làm phát sinh các giao dịch ngầm qua hình thức ủy quyền, lập vi bằng tiềm ẩn nhiều rủi ro tranh chấp.
Vì vậy, theo luật sư, dự thảo cần làm rõ trình tự, thủ tục xác nhận người nhận chuyển nhượng thuộc đối tượng được mua nhà ở xã hội; quy định cụ thể cơ quan có trách nhiệm xác nhận, thành phần hồ sơ và thời hạn giải quyết. Cơ chế này cần bảo đảm vừa kiểm soát đúng đối tượng, vừa tránh phát sinh thủ tục kéo dài, gây phiền hà cho người dân. Đồng thời, thông tin về nhà ở đủ điều kiện chuyển nhượng và nhu cầu mua lại cần được công khai, minh bạch, tạo điều kiện để người bán tiếp cận đúng nhóm đối tượng.
Một vấn đề khác cần được quan tâm là tính thống nhất giữa quy định về chuyển nhượng nhà ở xã hội mua trực tiếp và nhà ở xã hội thuê mua. Theo luật sư, cần bảo đảm sự đồng bộ và quy định rành mạch quyền, nghĩa vụ của người thuê mua theo từng giai đoạn: Trong thời gian đang thực hiện hợp đồng thuê mua thì xử lý theo cơ chế chấm dứt hợp đồng còn khi đã hoàn thành đủ nghĩa vụ thanh toán và được cấp Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở, quyền sở hữu và quyền bán lại cần được ghi nhận thống nhất.
Luật sư cũng đánh giá, quy định chuyển tiếp đối với các hợp đồng đã xác lập trước ngày Luật mới có hiệu lực là cần thiết. Việc tiếp tục áp dụng Luật Nhà ở năm 2023 đối với nhóm hợp đồng này giúp bảo đảm tính ổn định của quan hệ pháp luật đã hình thành, tránh làm thay đổi bất lợi quyền lợi của người dân khi họ đã ký kết giao dịch và thực hiện nghĩa vụ theo quy định tại thời điểm đó. Cơ quan soạn thảo cần tiếp tục làm rõ cách xác định thời điểm hợp đồng được xác lập, cũng như xử lý những trường hợp đang trong quá trình thực hiện để hạn chế tranh chấp.
(*) Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội.