Sáp nhập thôn, tổ dân phố: Quy mô mới, yêu cầu mới trong quản trị cơ sở

Chủ trương sắp xếp, sáp nhập thôn, tổ dân phố đang được thành phố Hà Nội triển khai đồng bộ nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị ở cơ sở và sử dụng hiệu quả các nguồn lực phục vụ phát triển.

Theo đó, các địa phương trên địa bàn thành phố đã hoàn thành việc lấy ý kiến nhân dân đối với phương án sắp xếp. Quá trình lấy ý kiến được thực hiện công khai, dân chủ, đến từng hộ dân, bảo đảm người dân được tham gia đóng góp ý kiến, qua đó tạo sự đồng thuận cao trong triển khai chủ trương.

Việc sắp xếp, sáp nhập không chỉ là điều chỉnh địa giới hành chính hay thay đổi tên gọi thôn, tổ dân phố mà còn hướng tới xây dựng mô hình quản trị cơ sở tinh gọn, hiệu quả hơn. Thông qua việc giảm đầu mối, thành phố có điều kiện tập trung nguồn lực đầu tư cho hạ tầng, các công trình dân sinh, nâng cao chất lượng phục vụ người dân và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội.

Thực tiễn triển khai cho thấy, sự đồng thuận của nhân dân là yếu tố quyết định thành công của chủ trương. Kết quả này có được từ quá trình tuyên truyền, vận động, lắng nghe và đối thoại của cấp ủy, chính quyền các địa phương, giúp người dân hiểu rõ ý nghĩa, mục tiêu và lợi ích lâu dài của việc sắp xếp.

Việc hình thành các thôn, tổ dân phố có quy mô phù hợp không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước ở cơ sở mà còn tạo không gian phát triển mới, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, phát huy sức mạnh cộng đồng, đáp ứng yêu cầu quản trị địa phương trong giai đoạn phát triển mới của Thủ đô.

Chương trình Hà Nội chuyển động với chủ đề: “Sáp nhập thôn, tổ dân phố: Quy mô mới, yêu cầu mới trong quản trị cơ sở” hôm nay sẽ phân tích sâu sắc về những giá trị khoa học, những chuyển biến thực tế và cả những giải pháp để khơi thông nguồn lực từ cuộc đại sắp xếp này. Tham gia chương trình có Tiến sĩ Vũ Xuân Thanh, Phó Viện trưởng Viện Khoa học tổ chức và Lao động, Bộ Nội vụ.

Tinh gọn thôn, tổ dân phố để nâng cao hiệu quả quản lý

TS Vũ Xuân Thanh cho rằng, hệ thống thôn, tổ dân phố cồng kềnh sẽ làm gia tăng gánh nặng ngân sách do phải chi trả phụ cấp cho người hoạt động không chuyên trách và kinh phí phục vụ hoạt động của các thôn, tổ dân phố.

Bên cạnh đó, bộ máy quá lớn cũng gây khó khăn cho cơ quan quản lý nhà nước trong công tác kiểm tra, giám sát, hỗ trợ và bảo đảm các điều kiện hoạt động ở cơ sở. Đồng thời, việc truyền tải chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến người dân cũng như tiếp nhận ý kiến, kiến nghị, đề xuất từ cơ sở lên cấp có thẩm quyền sẽ kém hiệu quả, ảnh hưởng đến chất lượng quản lý và điều hành.

Quá nhiều thôn, tổ dân phố làm phân tán hiệu quả quản lý

Đánh giá về hiệu quả truyền đạt và thực thi các chính sách khi có nhiều đầu mối thôn, tổ dân phố nhỏ lẻ, TS Vũ Xuân Thanh cho rằng, khi thực hiện chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, số lượng đơn vị hành chính cấp xã giảm xuống, đồng nghĩa với việc số thôn, tổ dân phố trong mỗi đơn vị hành chính cấp xã tăng lên. Điều này đặt ra không ít khó khăn đối với công tác quản lý của chính quyền cấp xã.

Sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính vừa qua, bình quân số thôn, tổ dân phố trên một đơn vị hành chính cấp xã của cả nước tăng từ 10 lên 27. Tại Hà Nội, con số này tăng từ 9 lên 43 thôn, tổ dân phố trên mỗi đơn vị hành chính cấp xã.

Thực tế cho thấy, ở khu vực nông thôn, việc gia tăng số lượng thôn, tổ dân phố đã tạo thêm áp lực cho hoạt động quản lý ở cơ sở. Đối với đô thị, đặc biệt là Thủ đô Hà Nội - đô thị đặc biệt với mật độ dân cư cao, hạ tầng và các hoạt động kinh tế - xã hội tập trung, những khó khăn này càng rõ nét hơn.

Khi một đơn vị hành chính cấp xã phải quản lý quá nhiều thôn, tổ dân phố, công tác quản lý dễ bị phân tán, việc chỉ đạo, điều hành và truyền đạt chủ trương, chính sách đến cơ sở có thể chậm hơn, thiếu đồng bộ hơn. Đồng thời, việc xây dựng các thiết chế ở cơ sở, hướng tới một đô thị hiện đại, văn minh cũng gặp nhiều trở ngại.

TS Vũ Xuân Thanh so sánh: "Có thể hình dung, khi "bàn tay có quá nhiều ngón", việc điều hành sẽ không còn linh hoạt và hiệu quả như mong muốn. Đây cũng chính là bài toán đặt ra khi số lượng thôn, tổ dân phố trong một đơn vị hành chính cấp xã quá lớn".

Mỗi đơn vị hành chính cấp xã chỉ nên quản lý khoảng 15-25 thôn

TS Vũ Xuân Thanh, Phó Viện trưởng Viện Khoa học Tổ chức và Lao động (Bộ Nội vụ) cho rằng, việc xác định quy mô thôn, tổ dân phố sau sáp nhập được xây dựng trên cả cơ sở thực tiễn và cơ sở khoa học.

Trong đó có Nghị định 185/2026/NĐ-CP quy định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố; Thông tư số 04/2012/TT-BNV của Bộ Nội vụ hướng dẫn về tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố và Thông tư số 14/2018/TT-BNV của Bộ Nội vụ sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 04/2012/TT-BNV. Những căn cứ đó cho thấy mô hình thôn ở nông thôn có từ 150-300 hộ gia đình và tổ dân phố ở đô thị có từ 300-450 hộ gia đình vận hành hiệu quả, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và phục vụ cộng đồng.

Về cơ sở khoa học, quản lý, ở cấp cơ sở, một chủ thể quản lý chỉ nên quản lý khoảng 10-15 đầu mối. Tuy nhiên, trong bối cảnh chuyển đổi số, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và nâng cao năng lực quản trị địa phương, quy mô số hộ của mỗi thôn, tổ dân phố có thể tăng lên.

TS Vũ Xuân Thanh cũng chỉ ra rằng, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, số lượng thôn, tổ dân phố bình quân trên mỗi xã đã tăng từ khoảng 10 lên 27 đơn vị, vượt quá khả năng quản lý theo cả thực tiễn và khuyến nghị của khoa học tổ chức.

Vì vậy, việc sáp nhập thôn, tổ dân phố là cần thiết. Trong bối cảnh tinh gọn bộ máy gắn với đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và ứng dụng khoa học, công nghệ, mỗi đơn vị hành chính cấp xã chỉ nên quản lý khoảng 15-25 thôn, tổ dân phố để bảo đảm hiệu quả quản trị và phục vụ người dân tốt hơn.

Tạo điều kiện để người dân tham gia quản lý xã hội hiệu quả hơn

Trả lời về tâm lý của đội ngũ cán bộ không chuyên trách ở cơ sở khi thực hiện sắp xếp, sáp nhập thôn, tổ dân phố, TS Vũ Xuân Thanh cho biết, Viện chưa thực hiện một nghiên cứu chuyên biệt về tâm lý của đội ngũ này. Tuy nhiên, nội dung trên đã được lồng ghép trong nhiều nghiên cứu về quản trị cơ sở và cải cách hành chính.

Theo TS Vũ Xuân Thanh, chủ trương sắp xếp, sáp nhập thôn, tổ dân phố hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội địa phương, nâng cao hiệu quả quản trị ở cơ sở, phát huy dân chủ và tăng cường vai trò của người dân trong quản lý nhà nước, quản lý xã hội.

Ông cho rằng, việc hình thành các thôn, tổ dân phố có quy mô phù hợp sẽ tạo ra không gian quản trị mới, giúp người dân thực hiện đầy đủ hơn quyền tham gia vào các hoạt động dân chủ ở cơ sở, cũng như tham gia quản lý, giám sát các vấn đề của cộng đồng.

"Cùng với việc triển khai đúng phương pháp, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động, chúng tôi tin tưởng chủ trương sắp xếp thôn, tổ dân phố sẽ tiếp tục nhận được sự đồng thuận, ủng hộ và tham gia tích cực của người dân", TS Vũ Xuân Thanh nhấn mạnh.

Ông cũng bày tỏ niềm tin tưởng rằng đây là chủ trương đúng đắn, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị địa phương và tạo động lực phát triển bền vững ở cơ sở.

Tinh gọn thôn, tổ dân phố hướng tới hiệu quả lâu dài

TS Vũ Xuân Thanh cho biết, theo ước tính, khi thực hiện Nghị định 185/2026/NĐ-CP, số lượng thôn, tổ dân phố có thể giảm khoảng một nửa, tuy nhiên mức giảm sẽ không đồng đều giữa khu vực nông thôn và đô thị.

TS Vũ Xuân Thanh cho rằng, trước mắt, việc sáp nhập không đặt mục tiêu tiết kiệm ngân sách, bởi khoản kinh phí giảm từ tinh giản số lượng người hoạt động không chuyên trách và sắp xếp thôn, tổ dân phố không lớn hơn chi phí dành cho các đối tượng dôi dư sau sắp xếp. Bên cạnh đó, mức khoán phụ cấp cho người hoạt động không chuyên trách cũng được điều chỉnh tăng từ 4,5 lên 6 đối với đơn vị hành chính thông thường và từ 6 lên 8 đối với các địa bàn có quy mô dân số lớn hoặc có yếu tố đặc thù.

Tuy nhiên, về lâu dài, khi số lượng thôn, tổ dân phố và người hoạt động không chuyên trách giảm khoảng một nửa, nguồn kinh phí tiết kiệm được sẽ là đáng kể, tạo thêm nguồn lực cho cải cách tiền lương, cung ứng dịch vụ công thiết yếu và bảo đảm an sinh ở cơ sở.

Bảo đảm hài hòa quyền lợi để tạo đồng thuận trong sắp xếp thôn, tổ dân phố

Dưới góc độ khoa học lao động, để giải quyết hài hòa, nhân văn bài toán "nhân sự dôi dư" sau sáp nhập để cán bộ rời đi không bị tổn thương và cán bộ ở lại có đủ động lực làm việc, TS Vũ Xuân Thanh cho rằng, việc tinh gọn bộ máy gắn với tinh giản nhân sự luôn là vấn đề nhạy cảm bởi liên quan trực tiếp đến con người và từng gia đình cụ thể. Đây không phải là điều ai mong muốn, từ những người thuộc diện sắp xếp đến đội ngũ lãnh đạo, quản lý ở cơ sở.

Để giải quyết vấn đề này, Nghị định số 185/2025/NĐ-CP đã đưa ra những định hướng cụ thể. Trước hết là bảo đảm chế độ, chính sách thỏa đáng đối với những người dôi dư. Theo quy định, những người nghỉ do sắp xếp lại thôn, tổ dân phố sẽ được hưởng các chế độ hỗ trợ theo Nghị định số 154/2025/NĐ-CP. Đây là sự động viên thiết thực về vật chất.

Bên cạnh đó, mỗi địa phương cũng cần có những hình thức tri ân, ghi nhận xứng đáng đối với những cá nhân đã có nhiều đóng góp nhưng phải thôi đảm nhiệm công việc do yêu cầu sắp xếp tổ chức.

Đối với những người tiếp tục công tác, khối lượng công việc sẽ lớn hơn, phương thức làm việc và yêu cầu quản lý cũng thay đổi. Vì vậy, cần có chính sách tương xứng để họ yên tâm cống hiến.

Quan trọng hơn, cần tạo điều kiện để đội ngũ này được nâng cao năng lực. Trong bối cảnh mới, người hoạt động không chuyên trách phải được trang bị những kiến thức và kỹ năng mới đáp ứng yêu cầu quản trị ở cơ sở. Chính vì vậy, Nghị định số 185/2025/NĐ-CP cũng quy định họ được tham gia các chương trình đào tạo, bồi dưỡng để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới.

Hòa Xá tạo đồng thuận khi sắp xếp thôn

Thực hiện chủ trương sắp xếp, tinh gọn tổ chức ở cấp thôn, xã Hòa Xá đã hoàn thành việc hợp nhất 29 thôn còn 12 thôn. Quá trình triển khai nhận được sự đồng thuận cao của nhân dân, các thôn mới nhanh chóng ổn định tổ chức, đi vào hoạt động.

Có mặt tại thôn Đội Bình - đơn vị được thành lập trên cơ sở sáp nhập bốn thôn Triều Khúc, Kim Châm, Triều Khê và Ngoại Độ, ông Đỗ Mạnh Điền, người dân địa phương, bày tỏ sự đồng tình với chủ trương xây dựng chính quyền địa phương hai cấp.

Theo ông Đỗ Mạnh Điền, đây là chủ trương đúng đắn, phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, tạo động lực để khu vực nông thôn phát triển mạnh mẽ hơn. Ông kỳ vọng việc tinh gọn bộ máy sẽ góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền, qua đó mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho người dân.

Ông Đỗ Mạnh Điền cũng cho biết, sau khi Đảng ủy, HĐND, UBND và Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Hòa Xá triển khai chủ trương đến từng thôn, từng chi bộ, người dân đều đồng thuận và mong muốn chủ trương sớm phát huy hiệu quả trong thực tiễn.

Đối với tên gọi mới của thôn, ông Đỗ Mạnh Điền cho rằng, việc lựa chọn tên Đội Bình mang nhiều ý nghĩa bởi đây là vùng đất có truyền thống cách mạng. Việc lấy tên Đội Bình không chỉ phù hợp với thực tế mà còn góp phần gìn giữ, phát huy truyền thống lịch sử của địa phương.

Người dân cũng kỳ vọng sau khi bộ máy mới đi vào hoạt động sẽ có thêm nguồn lực để đầu tư phát triển kinh tế, xây dựng các công trình phục vụ cộng đồng, tạo thêm nhiều điều kiện thuận lợi cho nhân dân phát triển sản xuất và nâng cao đời sống.

Là Trưởng thôn Đội Bình vừa được kiện toàn sau sáp nhập, ông Trần Hữu Đức cho biết, việc hợp nhất bốn thôn thành một đơn vị mới đồng nghĩa với quy mô quản lý lớn hơn, khối lượng công việc nhiều hơn, nhưng cũng là niềm vinh dự và trách nhiệm lớn đối với đội ngũ cán bộ cơ sở.

Theo ông Trần Hữu Đức, ngay sau khi được cấp ủy và nhân dân tin tưởng giao nhiệm vụ, cấp ủy thôn đã nhanh chóng họp, triển khai công việc đến chi bộ, các ban, ngành, đoàn thể và toàn thể nhân dân; đồng thời phân công cụ thể trách nhiệm của từng cán bộ phụ trách từng khu vực để kịp thời nắm bắt tình hình, giải quyết những vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở.

Bên cạnh đó, thôn tăng cường phối hợp với MTTQ và các đoàn thể nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ được giao, bảo đảm hoạt động của bộ máy mới thông suốt, hiệu quả.

Thừa nhận áp lực khi địa bàn quản lý được mở rộng gấp nhiều lần so với trước, ông Trần Hữu Đức khẳng định bản thân sẽ nỗ lực nhiều hơn, phát huy tinh thần trách nhiệm, đem hết khả năng và tâm huyết để phục vụ nhân dân, không phụ sự tin tưởng của cấp ủy và người dân địa phương.

Theo Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Hòa Xá Trần Duyên Hải, sắp xếp lại các thôn là nhiệm vụ trọng tâm của địa phương. Để triển khai hiệu quả, xã xác định công tác tuyên truyền, vận động nhân dân giữ vai trò quyết định trong việc tạo sự đồng thuận.

Ban Thường vụ Đảng ủy xã đã chỉ đạo xây dựng đầy đủ các đề án, kế hoạch, thành lập các tổ công tác trực tiếp làm việc với 29 chi bộ để nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của đội ngũ cán bộ cơ sở; đồng thời tổ chức lấy ý kiến nhân dân đối với phương án sắp xếp và tên gọi các thôn mới.

Đối với chủ trương sắp xếp, tỷ lệ đồng thuận đạt tỷ lệ rất cao; việc lựa chọn tên gọi các thôn mới cũng nhận được sự thống nhất cao.

Sau lễ công bố, xã yêu cầu các thôn khẩn trương bàn giao hồ sơ, cơ sở vật chất, ổn định tổ chức để bộ máy mới vận hành từ ngày 1-7, đáp ứng yêu cầu quản lý trên địa bàn sau sắp xếp.

Không phát sinh yêu cầu về thay đổi giấy tờ tùy thân

TS Vũ Xuân Thanh nhấn mạnh, người dân không cần lo lắng về việc phải đồng loạt thay đổi giấy tờ tùy thân hay thực hiện lại các thủ tục hành chính khi sáp nhập, đổi tên thôn, tổ dân phố.

Bởi trước khi triển khai cuộc cách mạng về tinh gọn bộ máy, Nghị quyết số 190/2025/QH15 của Quốc hội đã quy định rõ: Các loại giấy tờ, văn bản do cơ quan hoặc người có thẩm quyền cấp, ban hành nếu vẫn còn thời hạn hoặc còn hiệu lực thì tiếp tục được sử dụng cho đến khi hết thời hạn, hết hiệu lực hoặc cơ quan có thẩm quyền ban hành quy định điều chỉnh, thay thế.

"Vì vậy, người dân hoàn toàn có thể yên tâm, việc sáp nhập thôn, tổ dân phố không làm phát sinh yêu cầu phải đổi ngay các loại giấy tờ tùy thân hay ảnh hưởng đến việc thực hiện các thủ tục hành chính", TS Vũ Xuân Thanh nhấn mạnh.

TS Vũ Xuân Thanh khẳng định, đội ngũ người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố, nhất là trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố, giữ vai trò cầu nối giữa chính quyền và nhân dân; trực tiếp triển khai chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và tổ chức thực hiện dân chủ ở cơ sở.

Để ghi nhận những đóng góp của lực lượng này, Đảng và Nhà nước đã liên tục điều chỉnh chính sách theo hướng nâng cao chế độ đãi ngộ. Chỉ trong 3 năm gần đây, phụ cấp đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố đã được điều chỉnh tăng hai lần.

Đáng chú ý, Nghị định số 185/2026/NĐ-CP của Chính phủ đã đưa người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố vào nhóm đối tượng bắt buộc tham gia bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế theo quy định của pháp luật. "Đây là chính sách quan trọng, góp phần giúp đội ngũ này yên tâm công tác", TS Vũ Xuân Thanh chia sẻ.

Bên cạnh chế độ, chính sách, TS Vũ Xuân Thanh cho rằng, cần tiếp tục tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng cho người hoạt động không chuyên trách để đáp ứng yêu cầu công việc trong bối cảnh quy mô thôn, tổ dân phố ngày càng lớn và nhiệm vụ quản trị ở cơ sở ngày càng cao.