Sàn thương mại điện tử tăng phí: Người bán gồng mình - Người mua chịu thiệt

Hết thời hỗ trợ ồ ạt cho bán hàng

Theo số liệu về thị trường thương mại điện tử Việt Nam, trong quý I/2026, tổng doanh số của bốn sàn bán lẻ trực tuyến dẫn đầu thị trường gồm Shopee, Lazada và TikTok Shop đã đạt 148,6 nghìn tỷ đồng, tăng 46,6% so với cùng kỳ năm trước. Cùng với đó là sản lượng hàng hóa tiêu thụ vượt 1,1 tỷ sản phẩm.

Ở thời điểm hiện tại, ba sàn thương mại điện tử nói trên đang chiếm tới 98,8% thị phần. Trong khi đó, hàng loạt các thương hiệu khác của các Việt Nam lẫn quốc tế đã phải rút lui khỏi thị trường như Adayroi, Robins, Vuivui… hay thu gọn quy mô như như Tiki và Sendo. Điều này đã đánh dấu cột mốc định hình rõ ràng lại thị trường thương mại điện tử thay vì ồ ạt khuyến mại, hỗ trợ lớn cho người mua - người bán thì nay đã chuyển sang giai đoạn các sàn có vị trí thống trị bắt đầu thu hồi lại những khoản phí mà mình đã bỏ ra.

Theo một báo cáo về thị trường thương mại điện tử Việt Nam do Công ty cổ phần chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS) vừa công bố, tăng giá áp thẳng vào người bán đang là xu hướng nổi bật của các sàn thương mại điện tử. Cụ thể, tổng chi phí mà nhà bán hàng phải trả cho các sàn hiện đã tăng từ mức 9-14% doanh thu lên tới con số khoảng 21,8-33,8%. Ngoài ra còn hàng loạt chi phí phát sinh khác như gói Freeship Xtra, Voucher Xtra, Hoàn Xu, quảng cáo hiển thị, livestream hay chi phí tham gia các chương trình khuyến mại.

Đáng chú ý, mức tăng diễn ra ở nhiều ngành hàng có tính cạnh tranh cao. Shopee tăng mạnh phí với nhóm mỹ phẩm, chăm sóc sức khỏe và làm đẹp lên 16-17%; nhóm phụ kiện điện tử như cáp sạc, ốp lưng hay kính cường lực cũng tăng lên khoảng 15%. TikTok Shop điều chỉnh phí hoa hồng ngành thời trang từ 14,6% lên 16,1%, ngành mẹ và bé từ 14,5% lên 17,8%. Lazada cũng tăng phí xử lý đơn hàng từ 5% lên 6%, đồng thời bổ sung thêm phí hạ tầng kỹ thuật 3.000 đồng cho mỗi đơn hàng thành công.

Bên cạnh đó, các sàn còn liên tục cho ra các chương trình mới nhằm triệt để khai thác từ người bán. Đơn cử như trường hợp của Shopee dự kiến đưa ra chính sách "duy trì hiển thị" khi tự động trích tối thiểu 1% giá trị mỗi đơn hàng thành công để nạp vào tài khoản quảng cáo, nhằm duy trì hiển thị sản phẩm trên sàn. Tuy nhiên, kế hoạch này đã bị hoãn lại khi có sự vào cuộc của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia.

Với xu hướng các sàn liên tục phát sinh chi phí, áp lực đang chuyển toàn bộ lên vai người bán. Nếu không kinh doanh trên các sàn này thì không bán được sản phẩm nhưng càng bán lợi nhuận càng teo tóp theo thời gian do nếu tăng giá để bù vào chi phí bỏ ra thì người mua lại không tiếp cận với nhãn hàng. Điều này khác hẳn với 1-2 năm trước đây khi sàn thương mại điện tử được xem là “thiên đường” cho các mô hình kinh doanh nhỏ lẻ.

Chị Nguyễn Thùy Dương (Hà Nội), chủ hai gian hàng trên Shopee và TikTok Shop, dù đã có 2 năm kinh doanh thương mại điện tử cũng phải thừa nhận tình hình buôn bán ngày càng khó khăn. Nếu cộng toàn bộ phí nền tảng, chi phí thanh toán, quảng cáo, vận hành, đóng gói, hoàn hàng và vận chuyển, tổng chi phí có thể chiếm tới gần một nửa doanh thu đơn hàng. Điều này khiến biên lợi nhuận thực tế chỉ còn khoảng 5-8%.

Các mặt hàng bán được nhiều chủ yếu có giá từ 300.000 đồng trở xuống nên lợi nhuận thu về được là rất ít. Giờ các sàn liên tục tăng phí, mình không tăng giá bán thì gần như không còn lãi mà tăng thì khách lại mua ở gian hàng khác hoặc đi mua trực tiếp. Hiện tại, mức chênh giá của nhiều sản phẩm trên sàn và trực tiếp đã không còn chênh nhau đáng kể, chị Dương chia sẻ.

Mua trực tuyến không còn là lựa chọn hàng đầu

Với việc các sàn thương mại điện tử liên tục tăng phí, áp lực đã không chỉ dừng lại đối với người bán mà dần có xu hướng chuyển sang người mua. Sự tiện lợi của mua hàng trực tuyến đã không còn là lựa chọn hàng đầu của người tiêu dùng khi không có mức giá hấp dẫn hơn với mua trực tiếp.

Chị Đàm Thu Trang, nhân viên văn phòng tại phường Cầu Giấy (Hà Nội) cho biết, trước đây chị thường xuyên mua mỹ phẩm và đồ gia dụng qua sàn vì giá tốt và nhiều mã giảm giá. Tuy nhiên, khoảng nửa năm trở lại đây, mức chênh lệch không còn đáng kể. Nhiều món đồ tôi xem trên sàn có giá ngang, thậm chí cao hơn cửa hàng bên ngoài sau khi cộng phí ship. Có những lúc săn mã giảm giá rất mất thời gian nhưng tổng tiền cuối cùng cũng không rẻ hơn bao nhiêu.

Trong khi đó, anh Lê Văn Lai, kinh doanh phụ kiện điện thoại tại Hà Nội cho biết lượng khách mua trực tiếp tại cửa hàng đang có xu hướng tăng trở lại. Nhiều người tiêu dùng hiện bắt đầu cân nhắc giữa mua online và mua trực tiếp vì giá trên sàn không còn quá hấp dẫn.

Ngày trước khách thường vào cửa hàng xem mẫu rồi đặt online cho rẻ hơn. Bây giờ thì ngược lại, có người xem trên sàn xong lại ra mua trực tiếp vì giá gần như tương đương, thậm chí là thấp hơn hẳn, anh Lai chia sẻ.

Nói về xu hướng liên tục tăng phí của các sàn thương mại điện tử, chuyên gia kinh tế Nguyễn Thành Đoàn cho rằng đây là điều tất yếu của một thị trường đã định hình rõ ràng, đặc biệt là với tính chất riêng của ngành này. Trong giai đoạn thu hút người bán - người mua, các sàn đã bỏ ra rất nhiều kinh phí để khuyến mại, giảm giá nên khi họ nắm được thị phần lớn thì việc thu hồi số tiền đã bỏ ra trước đây thông qua việc tăng phí là chiến lược bắt buộc. Bởi đến lúc này các sàn đã nắm được đằng chuôi khi người bán không có nhiều lựa chọn.

Tuy nhiên, tăng giá dịch vụ thế nào lại là câu chuyện khác. Nếu biên độ lợi nhuận của người bán ở mức quá thấp sẽ kéo theo thương mại điện tử dần mất đi lợi thế cạnh tranh quan trọng nhất là giá. Từ đó kéo theo trải nghiệm mua sắm cũng có nguy cơ bị ảnh hưởng khi nhiều nhà bán hàng nhỏ buộc phải rút lui hoặc cắt giảm danh mục sản phẩm để giảm chi phí vận hành. Điều này đồng nghĩa người tiêu dùng sẽ có ít lựa chọn hơn so với trước đây.

Cũng theo ông Nguyễn Thành Đoàn, vấn đề cốt lõi nằm ở sự cân bằng lợi ích giữa nền tảng, người bán và người tiêu dùng. Khi thương mại điện tử ngày càng trở thành kênh phân phối chủ lực của nền kinh tế số, việc thiết lập một môi trường cạnh tranh minh bạch, hợp lý về chi phí là yêu cầu cần thiết để bảo đảm sự phát triển bền vững của thị trường.